Buzz
Mặc dù nghe có vẻ như một kịch bản trong phim khoa học viễn tưởng, nhưng các nhà nghiên cứu đang nghiêm túc xem xét vấn đề này, sau khi phát hiện dấu vết ma túy trong các loài cá mập ở Brazil và vùng biển Florida.
Florida Keys, nổi tiếng với những bãi biển trắng mịn, nước biển màu ngọc lam và những rặng san hô tuyệt đẹp, từ lâu đã là điểm đến mơ ước của những ai tìm kiếm một kỳ nghỉ lý tưởng. Tuy nhiên, ẩn sau vẻ đẹp ấy lại là một câu chuyện kỳ quặc và tối tăm: cá mập có thể đang chịu ảnh hưởng từ cocaine.
Trong suốt nhiều năm, vùng biển xung quanh Florida Keys được coi là một "điểm đen" trong các tuyến đường buôn bán ma túy xuyên lục địa. Những kẻ buôn lậu sử dụng máy bay nhỏ từ vùng Caribbean để thả các gói cocaine bọc kín, để đồng bọn thu gom bằng thuyền.
Tuy nhiên, do dòng hải lưu thất thường, nhiều kiện hàng đã bị thất lạc, trôi dạt ra xa và trở thành những "vật thể lạ" giữa đại dương. Không ít ngư dân địa phương đã tình cờ phát hiện những gói hàng này, mỗi gói có giá trị hàng trăm nghìn đô la trên chợ đen. Trong nửa đầu năm 2023, Lực lượng Tuần duyên Mỹ đã thu giữ hơn 6,4 tấn cocaine, một phần trong số đó được tìm thấy trôi nổi ngoài khơi Florida Keys.
Điều này khiến nhiều người tự hỏi: Nếu cocaine thực sự tan trong nước biển, liệu điều gì sẽ xảy ra với các sinh vật biển, đặc biệt là với cá mập, loài săn mồi thống trị đại dương?
Tom Hurd, chuyên gia về cá mập, là người đầu tiên công khai nghi ngờ rằng Florida có thể là nơi duy nhất trên thế giới mà cá mập có thể tiếp xúc với một lượng cocaine đủ lớn để thay đổi hành vi của chúng.
Ông đã ghi nhận nhiều hiện tượng kỳ lạ ở cá mập trong khu vực này, như một con cá mập đầu búa lảo đảo tiến về phía thợ lặn hay một con cá mập miệng rộng bơi vòng quanh vùng nước trống với vẻ đề phòng khó hiểu.
Để kiểm tra, Hurd và nhà khoa học môi trường Tracy Fanara tại Đại học Florida đã thành lập nhóm nghiên cứu và thực hiện một loạt thí nghiệm, được ghi hình trong chương trình truyền hình "Cocaine Shark".
Họ tái hiện tình huống thả ma túy xuống biển, kết hợp với các vật thể như thiên nga giả, túi nhựa chứa "độc giả" và mồi có mùi cá. Kết quả cho thấy nhiều con cá mập không để ý đến mồi quen thuộc mà lại tiến tới, thậm chí cắn thử các túi nhựa, thể hiện sự tò mò rõ ràng đối với những vật thể lạ.
Tuy nhiên, chính Fanara cũng thừa nhận rằng thí nghiệm này không thể chứng minh rằng cá mập thực sự "phê" cocaine. Bà cho rằng đây chỉ là mô phỏng nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về tác động của chất thải ma túy đối với hệ sinh thái biển, chứ chưa thể kết luận gì cụ thể.
Nhưng câu chuyện không chỉ dừng lại ở đó. Vào năm 2024, một nghiên cứu đăng trên tạp chí Science of the Total Environment đã gây chấn động trong cộng đồng khoa học khi xác nhận phát hiện cocaine và benzoylecgonine (sản phẩm phân hủy của cocaine) trong cơ thể 13 con cá mập mũi nhọn (Rhizoprionodon lalandii) ngoài khơi Rio de Janeiro, Brazil.
Mức độ chất này trong cơ thể cá mập cao hơn 100 lần so với bất kỳ loài động vật biển nào từng được ghi nhận. Đặc biệt, trong số này có năm con cái đang mang thai, có nghĩa là chất độc có thể được truyền lại cho thế hệ sau.
Theo nhóm nghiên cứu do nhà sinh vật học Rachel Ann Hauser Davis dẫn đầu, lượng cocaine trong cơ thể cá mập cao gấp ba lần so với trong gan, cơ quan vốn đảm nhận nhiệm vụ giải độc. Điều này cho thấy gan của cá mập phải làm việc rất vất vả để xử lý lượng độc chất này. Davis nhận định nguyên nhân chủ yếu là việc sử dụng cocaine ngày càng phổ biến ở Nam Mỹ, kết hợp với hệ thống thoát nước và xử lý nước thải kém, khiến một phần chất ma túy bị rửa trôi ra biển.
Một số nhà sinh học tin rằng tác động của cocaine lên cá có thể khác xa so với con người. Nhà nghiên cứu Laura Garcia Barcia từ Đại học Quốc tế Florida cho biết cocaine có thể hoạt động như một loại thuốc gây mê cho cá mập, làm chúng trở nên chậm chạp và mất phản xạ. Tuy nhiên, các thí nghiệm tại Đại học Naples Federico II (Ý) lại cho thấy kết quả ngược lại: khi lươn châu Âu sống trong môi trường nước có một lượng cocaine nhỏ giống trong tự nhiên, chúng trở nên hung dữ và kích động hơn sau 50 ngày.
Điều này gợi ra giả thuyết rằng cocaine có thể tác động đến hành vi của sinh vật biển theo những cách mà chúng ta chưa thể dự đoán được.
Mặc dù các nghiên cứu còn đang ở giai đoạn đầu, nhưng cộng đồng khoa học đồng thuận rằng vấn đề này nghiêm trọng hơn rất nhiều so với những gì các tiêu đề như "cá mập phê cocaine" có thể gợi lên.
Sự trôi dạt của chất ma túy, thuốc kê đơn và các chất kích thích từ đất liền ra đại dương đang dần trở thành mối đe dọa lớn đối với hệ sinh thái biển. Các loài động vật săn mồi lớn như cá mập, cá heo, thậm chí cá voi, có thể vô tình hấp thụ những chất này qua chuỗi thức ăn, gây ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe, hành vi và khả năng sinh sản của chúng.
Có thể, hình ảnh "cá mập phê cocaine" chỉ là phần nổi của một tảng băng chìm rộng lớn hơn, khi rác thải hóa học từ con người không chỉ dừng lại ở bờ biển mà còn lan ra tận các tầng sâu của đại dương. Và nếu những sinh vật đầu bảng trong hệ sinh thái cũng bị ảnh hưởng bởi thói quen tiêu thụ của con người, thì cái giá mà thiên nhiên phải trả có lẽ chỉ mới bắt đầu được hé lộ.
