Buzz
Tại vùng biển Caribe, nơi cá mập thường ẩn mình với sắc thái tối màu để dễ dàng săn mồi, một cá thể cá mập y tá mang màu cam sáng đã xuất hiện bất ngờ, khiến các nhà khoa học phải nhìn nhận lại những kiến thức về di truyền và sắc tố của loài động vật này.
Sự kiện kỳ lạ này diễn ra vào ngày 10 tháng 8 năm 2024, gần Vườn quốc gia Tortuguero, ngoài khơi Costa Rica. Trong một chuyến câu cá thể thao, ngư dân Juan Pablo đã câu được một cá thể cá mập y tá (Ginglymostoma cirratum) ở độ sâu 37 mét.
Thay vì màu nâu nhạt thường thấy, cá mập này mang màu cam vàng rực rỡ đến mức làm ngạc nhiên tất cả những người chứng kiến. Đặc biệt, đôi mắt của nó hoàn toàn trắng, không có mống mắt đen như những cá thể khác.
Nhận thấy đây là một cá thể đặc biệt, ngư dân đã chụp nhiều bức ảnh và đo chiều dài cơ thể của cá mập trước khi thả nó về lại biển an toàn. Những bức ảnh sau đó được công ty du lịch sinh thái Parismina Domus Day chia sẻ trên mạng xã hội, nhanh chóng thu hút sự chú ý từ cộng đồng yêu thiên nhiên và giới khoa học.
Một nhóm các nhà sinh vật biển, do Marioxis Macías-Cuyare từ Đại học Liên bang Rio Grande (Brazil) dẫn đầu, đã liên lạc với ngư dân để thu thập thêm thông tin. Dựa trên hình ảnh và mô tả, họ nhận định cá mập này mắc đồng thời hai dạng rối loạn sắc tố hiếm gặp.
Theo một báo cáo được công bố vào tháng 8 năm 2025, cá mập này có dấu hiệu bạch tạng, thể hiện qua sự thiếu sắc tố tối và đôi mắt hoàn toàn trắng không có mống mắt rõ ràng. Ngoài ra, cá thể này cũng mang biểu hiện của xanthism, với sắc tố vàng dư thừa khiến cơ thể nó có màu cam vàng đồng nhất. Sự kết hợp của hai yếu tố này đã được các nhà khoa học xác định là albino-xanthochromism, một tình trạng cực kỳ hiếm trong tự nhiên.
Điều đặc biệt khiến giới nghiên cứu chú ý là tình trạng sắc tố bất thường này không có vẻ ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng sinh tồn của cá mập. Với chiều dài cơ thể khoảng 200 cm, cá thể này đã đạt độ trưởng thành, điều này rất đáng chú ý vì cá mập y tá thường mất hơn một thập kỷ để trưởng thành. Dù có màu sắc khác thường, nó vẫn sống sót và phát triển ổn định trong môi trường biển khắc nghiệt.
Trong cộng đồng khoa học, albino-xanthochromism được ghi nhận chủ yếu ở loài chim, và cực kỳ hiếm gặp ở các loài sinh vật biển. Trước đó, chỉ có một vài trường hợp được báo cáo, như cá mú đốm ngoài khơi Bắc Carolina vào năm 1978 và cá đuối đốm tại biển Ireland vào năm 2018. Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên hiện tượng này được phát hiện ở cá mập y tá.
Trong thế giới đại dương, màu sắc bất thường thường được xem là bất lợi vì khả năng ngụy trang là yếu tố then chốt trong việc săn mồi và tránh kẻ thù. Việc một cá mập mang màu sắc nổi bật vẫn có thể sống sót và trưởng thành đặt ra nhiều câu hỏi thú vị về khả năng thích nghi và sự đa dạng di truyền của loài cá này.
Các nhà nghiên cứu cho rằng ngoài yếu tố di truyền, môi trường cũng có thể tác động đến sự biểu hiện sắc tố. Khu vực phía bắc biển Caribe của Costa Rica, với những đặc điểm sinh thái độc đáo, có thể đã ảnh hưởng đến quần thể cá mập y tá ở đây một cách chưa được nghiên cứu rõ ràng.
Trong báo cáo, nhóm nghiên cứu đã đưa ra một loạt câu hỏi chưa có lời giải đáp: liệu đây chỉ là một trường hợp cá biệt, hay là dấu hiệu của một xu hướng di truyền mới đang xuất hiện tại khu vực này? Liệu hiện tượng này có liên quan đến các yếu tố môi trường đặc thù của vùng biển, hay chỉ đơn giản là sự thể hiện của sự đa dạng di truyền vốn có của loài cá mập?
Phát hiện cá mập màu cam rực rỡ này là một minh chứng rõ ràng rằng đại dương vẫn còn chứa đựng nhiều bí ẩn chưa được khai phá. Trong khi con người mới chỉ khám phá được một phần rất nhỏ của thế giới dưới nước, những phát hiện hiếm hoi như vậy đóng góp quan trọng vào việc mở rộng tri thức về sinh học biển, di truyền học và khả năng thích nghi của các loài sinh vật trước sự thay đổi của môi trường tự nhiên.
Nghiên cứu này, được đăng tải trên tạp chí Marine Biodiversity, là thêm một minh chứng cho thấy ngay cả những loài săn mồi quen thuộc và đáng sợ nhất trong đại dương cũng ẩn chứa những câu chuyện di truyền kỳ lạ, vượt ra ngoài những gì con người có thể tưởng tượng.
