Buzz
Các nhà khoa học cho biết sự tồn tại của hơn 400 giống chó hiện nay chủ yếu nhờ vào sự can thiệp của con người. Nếu yếu tố này không còn, tự nhiên sẽ nhanh chóng loại bỏ các giống chó nhân tạo, chỉ còn lại một hình mẫu chó duy nhất có thể sinh tồn.
Chó từ lâu đã được coi là người bạn đồng hành trung thành của con người. Tuy nhiên, dưới góc nhìn khoa học, chúng cũng là loài động vật chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ các can thiệp nhân tạo.
Trải qua hàng nghìn năm bị lai tạo có chủ đích, con người đã tạo ra sự đa dạng vô cùng phong phú trong thế giới loài chó, từ những giống khổng lồ như Great Dane cao gần một mét cho đến những giống chó tí hon có thể nằm gọn trong một chiếc cốc. Hiện nay, thế giới đã ghi nhận hơn 400 giống chó và con số này vẫn không ngừng tăng lên.
Ban đầu, việc lai tạo chó nhằm phục vụ các nhu cầu thực tiễn như săn bắn, canh gác, chăn nuôi hay chiến đấu. Tuy nhiên, khoảng 200 năm gần đây, khi đời sống con người dần đầy đủ hơn, tiêu chí chọn lựa chó đã chuyển từ công năng sang ngoại hình. Các nhà nhân giống bắt đầu chú trọng làm nổi bật những đặc điểm mà con người cho là đẹp, mặc dù chúng có thể gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe và đời sống của loài chó.
Hệ quả là nhiều giống chó hiện đại đang phải đối mặt với những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Các giống chó có mặt phẳng như Chihuahua hay Bulldog với mũi ngắn và đường thở hẹp, dễ mắc các bệnh về hô hấp giống như hen suyễn. Các giống chó có mõm dài lại dễ mắc phải các vấn đề về da, mắt và răng miệng. Thậm chí, nhiều giống chó ngày nay không thể sinh sản tự nhiên vì đầu của con non quá lớn so với khung xương chậu của chó mẹ, phải can thiệp sinh mổ.
Mặc dù nhiều người xem chó như thành viên trong gia đình, nhưng sự thật là chúng không có quyền quyết định con đường tiến hóa của mình. Để đáp ứng các tiêu chuẩn thẩm mỹ của con người, chúng có thể phải chịu đựng những cơn đau suốt đời.
Vấn đề được đặt ra là liệu điều gì sẽ xảy ra nếu loài người hoàn toàn biến mất. Khi không còn thức ăn, chỗ trú ẩn và chăm sóc y tế từ con người, các giống chó mang dị tật do lai tạo nhân tạo gần như sẽ không thể tồn tại. Nếu bị thả ra ngoài thiên nhiên, phần lớn chúng sẽ nhanh chóng bị loại trừ.
Tuy nhiên, các nhà khoa học cho rằng chưa đến 20% số chó sẽ biến mất ngay lập tức. Nguyên nhân là vì phần lớn chó hiện nay trên Trái Đất đều là chó hoang. Chúng sống phân tán bên cạnh con người nhưng không hoàn toàn được thuần hóa. Mặc dù chúng có khả năng thích nghi tốt hơn chó nhà, nhưng chó hoang vẫn phụ thuộc vào nguồn thức ăn từ con người. Khi con người biến mất, nhóm này cũng sẽ phải đối diện trực tiếp với chọn lọc tự nhiên.
Trong một môi trường mới, những cá thể có khả năng thích nghi kém, tính khí yếu, thiếu kỹ năng săn mồi, sức đề kháng thấp, bản năng làm cha mẹ yếu hoặc kỹ năng xã hội kém sẽ nhanh chóng bị loại bỏ. Ngay cả những con chó có một số ưu thế cũng không chắc sẽ sống sót. Những con chó lớn có thể mạnh mẽ hơn và ít sợ kẻ săn mồi, nhưng nhu cầu thức ăn cao sẽ khiến chúng gặp bất lợi. Chó nhỏ lại dễ trở thành mồi và buộc phải luôn luôn tránh né.
Một yếu tố khác cũng ảnh hưởng đến khả năng sinh tồn là vấn đề triệt sản. Hiện nay, nhiều chó hoang đã được các tổ chức từ thiện triệt sản, trong khi những cá thể chưa triệt sản lại được cho là có khả năng thích nghi tốt hơn trong môi trường sinh tồn tự nhiên.
Theo các nhà khoa học, những con chó sống sót cuối cùng sẽ trở thành hình mẫu lý tưởng của loài chó, một cá thể hoàn toàn được tạo ra vì mục tiêu sinh tồn.
Ngày 9 tháng 11 năm 2025, tiến sĩ Dan O'Neill, giáo sư dịch tễ học động vật tại Trường cao đẳng thú y hoàng gia Anh, đã chia sẻ lại một trong những giả thuyết nổi tiếng của mình trên chương trình Tiếng nói của các bác sĩ thú y. Ông cho rằng, nếu con người biến mất, chỉ trong vòng 5 năm, hầu hết các giống chó hiện đại sẽ biến mất và toàn bộ chó trên thế giới sẽ dần có ngoại hình giống nhau.
Tiến sĩ O'Neill gọi hình mẫu này là con chó tối thượng, một cá thể được hình thành hoàn toàn bởi chọn lọc tự nhiên, ưu tiên sức khỏe và khả năng sinh tồn thay vì mong muốn của con người. Trong môi trường hoang dã, chó không quan tâm đến giống loài khi chọn bạn đời. Chúng sẵn sàng giao phối với những cá thể rất khác biệt về ngoại hình nếu điều đó giúp tăng cơ hội sống sót cho thế hệ sau.
Theo thời gian, các giống chó được tạo ra bởi con người sẽ dần biến mất, nhường chỗ cho những cá thể mạnh mẽ nhất. Những con chó nhà và chó hoang trước kia sẽ quay lại với cuộc sống hoang dã, phát triển các hành vi xã hội và thói quen ăn uống giống chó Dingo. Chúng sẽ sống theo nhóm gia đình, có lãnh thổ riêng, mùa sinh sản cố định hàng năm, săn mồi theo nhóm và chăm sóc con non tốt hơn.
Đối với một số giống chó từng được lai tạo cho những mục đích cụ thể như chăn cừu hay săn bắn, quá trình thích nghi có thể diễn ra nhanh chóng. Tuy nhiên, về lâu dài, việc lai giống tự do không kiểm soát sẽ tạo ra một nguồn gen phong phú, làm xóa nhòa khái niệm chó thuần chủng.
Theo tiến sĩ Dan O'Neill, hình dáng cuối cùng của con chó tối thượng sẽ là một cá thể có kích thước trung bình, thân hình cân đối. Lông của nó có thể dài hoặc ngắn tùy thuộc vào môi trường sống nhưng không quá cực đoan, màu lông đa dạng, tai dựng đứng và đuôi cong. Hình dáng này tương tự như chó nông thôn Việt Nam (hay còn gọi là chó ta, chó cỏ...), một giống chó đã tồn tại và thích nghi qua thời gian mà không cần sự can thiệp quá mạnh từ con người.
Chó nông thôn Việt Nam thường có kích thước vừa phải, cân bằng giữa sức bền, tốc độ và nhu cầu năng lượng. Bộ lông của chúng đủ để thích nghi với khí hậu, tai dựng giúp tăng khả năng nghe, mõm nhọn hỗ trợ tản nhiệt và tạo lực cắn mạnh, còn cơ thể cân đối giúp chúng linh hoạt trong việc săn mồi và di chuyển.
Các nhà khoa học cho rằng, chọn lọc tự nhiên đã nhiều lần chứng minh tính hiệu quả trong việc định hình loài chó về hình thái ổn định và bền vững nhất. Khi yếu tố can thiệp lớn nhất là con người biến mất, toàn bộ quần thể chó cuối cùng sẽ quay trở lại với hình mẫu sinh tồn này.
Dựa trên giả thuyết này, nhiều người bắt đầu cho rằng chúng ta cần xem xét lại cách đối xử với chó và các loài vật khác. Việc nhân giống chỉ vì mục đích thẩm mỹ có thực sự mang lại lợi ích cho động vật hay không đang là một câu hỏi lớn. Ngày càng nhiều người phản đối việc mua bán chó mang dị tật do lai tạo, không chỉ với chó mà còn với mèo và các loài vật khác.
Bằng cách tưởng tượng thế giới của loài chó khi không có sự hiện diện của con người, các nhà khoa học tin rằng chúng ta có thể tìm ra những phương pháp nhân đạo và bền vững hơn để cải thiện cuộc sống của chúng trong xã hội hiện đại ngày nay.
