Buzz
Các nhà nghiên cứu đã khám phá một hồ nước cổ đại ở sa mạc Gobi, nơi lưu giữ những công cụ đá, từ đó làm sáng tỏ cách con người đã phản ứng trước sự biến đổi khí hậu.
Một nghiên cứu quốc tế gần đây đã thay đổi cách nhìn nhận của giới khoa học về lịch sử loài người ở khu vực Trung Á, khi phát hiện bằng chứng cho thấy con người đã cư trú ở sa mạc Gobi, Mông Cổ ít nhất từ 140.000 năm trước, sớm hơn rất nhiều so với những giả thuyết trước đây.
Những công cụ đá khai quật từ một hồ cổ đã cạn kiệt không chỉ tiết lộ khả năng thích ứng tuyệt vời của con người nguyên thủy mà còn mở ra một cái nhìn mới về môi trường cổ đại, vốn từng là một trong những vùng đất khắc nghiệt nhất trên thế giới.
Công trình này được công bố trên tạp chí PLOS One, thực hiện bởi nhóm các nhà khảo cổ học quốc tế tại hồ cổ Luulityn Toirom, thuộc khu vực trung tâm của sa mạc Gobi. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng trong thời kỳ Băng hà và đầu kỷ Holocen, khu vực này từng là một vùng đất ngập nước trù phú, có hồ nước rộng lớn, thảm thực vật phong phú, là nơi lý tưởng cho các nhóm người cổ đại sinh sống.
Điều này hoàn toàn trái ngược với hình ảnh sa mạc Gobi hiện tại, nơi cát và gió nóng phủ quanh năm, tạo nên một môi trường khô cằn và hạn hán.
Trong quá trình khai quật, nhóm nghiên cứu đã thu thập được 2.726 hiện vật bằng đá, phân bố rải rác xung quanh lòng hồ cổ. Những hiện vật này bao gồm lưỡi dao, mảnh tước, công cụ cạo và đồ cắt, chủ yếu được chế tác từ ngọc bích và đá mã não, hai loại vật liệu không có sẵn trong khu vực, cho thấy con người cổ đại đã di chuyển xa hoặc tham gia vào việc trao đổi vật liệu.
Đây là bằng chứng chứng minh rằng họ không chỉ là những thợ săn hái lượm đơn thuần, mà còn sở hữu chiến lược sinh tồn và tư duy kỹ thuật tiên tiến.
Các nhà khoa học cũng đã áp dụng phương pháp phát quang kích thích quang học (OSL) để xác định tuổi của trầm tích, một kỹ thuật đo lường thời điểm cuối cùng mà đất tiếp xúc với ánh sáng mặt trời. Phân tích này cho thấy dấu vết con người có thể đã xuất hiện từ 8.000 đến 140.000 năm trước, cho thấy khu vực này đã từng là nơi cư trú của con người qua các giai đoạn khí hậu thay đổi, từ ẩm ướt đến khô hạn.
Những phát hiện này không chỉ mở rộng khung thời gian về sự hiện diện của loài người hiện đại (Homo sapiens) tại Trung Á, mà còn cung cấp những manh mối quan trọng về con đường di cư cổ đại của họ khi băng tan và trái đất ấm lên sau Kỷ Băng hà.
Theo nhóm nghiên cứu, người Homo sapiens thời kỳ đầu là những cá thể linh hoạt, nhạy bén với sự thay đổi của khí hậu. Họ đã di chuyển đến rìa sa mạc, tận dụng các khu vực ẩm ướt ngắn ngủi để săn bắn và hái lượm, đồng thời chế tạo công cụ từ những vật liệu có sẵn ở những vùng xa. Việc sản xuất lưỡi dao nhỏ qua quy trình 'khử có cấu trúc' cho thấy mức độ hiểu biết cao về cơ học vật liệu và công năng của công cụ.
"Những công cụ này phản ánh tư duy có tổ chức và kỹ năng điêu luyện đáng kinh ngạc của con người thời kỳ đó", nhóm nghiên cứu viết trong báo cáo. "Đặc biệt, không có mỏ đá nguyên liệu nào gần khu vực khảo cổ, điều này đồng nghĩa với việc họ phải di chuyển hoặc vận chuyển đá từ những vùng xa xôi, thể hiện sự chủ động và hiểu biết về lãnh thổ".
Ngoài ra, việc nghiên cứu địa chất, trầm tích và hình thái lòng hồ cổ giúp các nhà khoa học tái dựng lại diện mạo một sa mạc Gobi hoàn toàn khác biệt so với ngày nay: nơi từng có hồ nước, suối, đồng cỏ và hệ sinh thái phong phú. Chính môi trường thuận lợi này đã tạo điều kiện cho con người tồn tại và phát triển trong giai đoạn khí hậu chuyển tiếp, trước khi vùng đất khô hạn bao trùm.
Các nhà khoa học cho rằng, đây là một trong số rất ít nghiên cứu đa ngành về sự hiện diện của con người tại khu vực khô cằn Trung Á trong thời kỳ đầu Holocen. Thông qua việc kết hợp khảo cổ học, địa chất, trầm tích học và phân tích vật liệu, nghiên cứu này đã giúp lấp đầy khoảng trống trong lịch sử tiến hóa của loài người tại khu vực này, nơi từ lâu vẫn được xem là 'vùng trắng' trên bản đồ khảo cổ học.
Trong phần kết luận, nhóm nghiên cứu khẳng định: "Kết quả thu được không chỉ mở rộng hiểu biết về quá trình cư trú và di cư của loài người sau Kỷ Băng hà, mà còn chứng minh khả năng thích nghi phi thường của họ trước những thay đổi khắc nghiệt của tự nhiên".
Phát hiện này cũng củng cố giả thuyết rằng Trung Á (bao gồm cả Mông Cổ) có thể là một trong những điểm trung chuyển quan trọng của loài người hiện đại khi rời khỏi châu Phi, hướng về phía Đông Á và Siberia.
Từ một vùng đất hoang mạc đầy gió cát, sa mạc Gobi nay đã trở thành nơi lưu giữ những mảnh ghép quý giá về lịch sử tiến hóa của nhân loại, chứng minh cho hành trình sinh tồn, sáng tạo và thích nghi kéo dài hàng trăm nghìn năm của tổ tiên chúng ta.
