Buzz
Một nghiên cứu mới trên tạp chí Science Advances đã khiến giới khoa học bất ngờ khi phát hiện loài quạ, vốn thông minh sẵn, lại có khả năng cảm nhận hình học phức tạp tương đồng đến khó tin với con người.
Từ lâu loài quạ đã nổi tiếng với trí thông minh và trí nhớ bền bỉ, nay lại một lần nữa khiến các nhà khoa học kinh ngạc khi chứng minh được khả năng phân tích, nhận biết và phân biệt các hình dạng hai chiều mà không cần trải qua quá trình huấn luyện chuyên sâu.
Phát hiện này không chỉ giúp mở rộng tầm hiểu biết về cách động vật xử lý thông tin thị giác, mà còn đặt ra nhiều câu hỏi hấp dẫn liên quan đến sự tiến hóa của tư duy hình học.
Nghiên cứu được dẫn dắt bởi nhà sinh lý học động vật Andreas Nieder và các cộng sự tại Đại học Tübingen (Đức), thực hiện trên hai con quạ đen (Corvus corone) 10 và 11 tuổi qua một loạt thử nghiệm thiết kế riêng để đánh giá khả năng nhận diện quy luật hình học.
Trong các bài kiểm tra, quạ được cho quan sát hàng loạt hình dạng hai chiều trên màn hình máy tính, trong đó có một hình khác biệt. Nhiệm vụ của chúng là xác định và mổ vào hình khác biệt đó.
Điều đặc biệt là các hình dạng được sử dụng đều hoàn toàn mới với quạ, nhằm đảm bảo phản ứng của chúng xuất phát từ trực giác hình học tự nhiên chứ không phải do học thuộc hay ghi nhớ.
Kết quả cho thấy quạ cực kỳ nhạy bén trong việc nhận biết sự bất thường khi các hình còn lại tuân theo một quy luật hình học rõ ràng. Ví dụ, chúng dễ dàng nhận ra một hình méo giữa các hình vuông hay hình chữ nhật có cạnh bằng nhau và góc vuông chính xác.
Khả năng phát hiện "kẻ lạ mặt" tăng rõ rệt khi các hình còn lại tuân thủ quy tắc hình học nghiêm ngặt, cho thấy quạ không chỉ nhận biết sự khác biệt bằng thị giác mà còn phân tích được tính nhất quán về mặt hình học – điều từng được cho là đặc trưng riêng của con người.
Để đảm bảo tính khách quan và giữ sự hứng thú cho quạ, nhóm nghiên cứu đã xen kẽ các bài kiểm tra với những hình quen thuộc từng được sử dụng trong giai đoạn huấn luyện, chẳng hạn như năm ngôi sao và một mặt trăng.
Tuy nhiên, điểm ấn tượng nhất là ở các thử nghiệm chính với những hình tứ giác phức tạp và không quen thuộc như hình thang cân, hình bản lề, hình thoi hay các hình bất quy tắc, quạ vẫn thể hiện khả năng phân biệt vượt trội mà không cần chỉ dẫn.
Một phát hiện đáng chú ý là quạ gặp khó khăn nhất khi đối mặt với hình thoi – một hình đối xứng nhưng không hoàn toàn đều đặn như hình vuông – tương tự như những khó khăn mà con người thường gặp khi phân tích loại hình này.
Andreas Nieder chia sẻ: “Giống như con người, loài quạ gặp trở ngại lớn khi cố gắng phát hiện sự đều đặn trong hình thoi. Điều này càng làm nổi bật sự tương đồng trong năng lực tư duy hình học giữa hai loài.”
Điều từng được xem là đặc quyền trí tuệ của con người – khả năng xây dựng khái niệm hình học trừu tượng – hóa ra cũng tồn tại ở loài chim, cho thấy nguồn gốc của tư duy hình học có thể sâu xa và phổ quát hơn trong thế giới động vật.
Xét từ góc độ tiến hóa, phát hiện này mang ý nghĩa sâu sắc. Trong khi con người phát triển hình học như một ngành khoa học trừu tượng dựa trên ký hiệu và biểu tượng, thì các nền tảng nhận thức thị giác về hình học có thể đã xuất hiện từ rất sớm trong quá trình tiến hóa của các loài có hệ thần kinh phát triển.
Việc nhận biết và đánh giá hình dạng không chỉ giúp tìm kiếm thức ăn hoặc tránh kẻ săn mồi mà còn là kỹ năng sống còn giúp các loài chim di cư như quạ định hướng trong không gian.
“Chim sử dụng các quy luật không gian để định vị và di chuyển trong môi trường rộng lớn, từ đó tăng khả năng sống sót”, theo lời Andreas Nieder. Do vậy, khả năng phân biệt hình học có thể không chỉ là một biểu hiện cao cấp của trí tuệ con người mà còn là dạng “kiến thức cốt lõi” được hình thành qua tiến hóa tự nhiên.
Không chỉ một lần nữa khẳng định mức độ thông minh đáng kinh ngạc của loài quạ, nghiên cứu này còn là lời nhắc rằng trí tuệ không phải là đặc ân chỉ dành cho con người.
Kết quả nghiên cứu cho thấy cái gọi là “trực giác hình học” thực chất có thể là một kỹ năng sinh tồn căn bản, được nhiều loài phát triển để thích nghi và tương tác hiệu quả với thế giới.
Việc phát hiện quạ – một loài có họ hàng xa về mặt tiến hóa với con người – lại có thể xử lý thông tin hình học phức tạp mà không cần huấn luyện, là minh chứng rõ rệt cho trí thông minh vượt trội của chúng và làm phong phú thêm nhận thức của chúng ta về trí tuệ ở động vật.
Không chỉ dừng lại ở việc chế tạo công cụ hay ghi nhớ khuôn mặt con người, giờ đây quạ còn cho thấy chúng có thể quan sát thế giới bằng một “lăng kính hình học” – cách nhìn mà con người đã phát triển suốt chiều dài lịch sử văn minh.
Nghiên cứu này không chỉ một lần nữa khẳng định trí thông minh “khó tin” của loài quạ, mà còn là lời nhắc mạnh mẽ rằng: trí tuệ không phải là đặc quyền của con người. Chúng ta không phải là sinh vật duy nhất sở hữu tư duy trừu tượng, và quạ hoàn toàn xứng đáng góp mặt trong danh sách những loài động vật thông minh nhất trên Trái Đất.
