Buzz
Loài nhện này được đặt tên theo một nhân vật trong anime One Piece, người có khả năng thay đổi giới tính theo ý muốn.
Giữa những tán rừng rậm rạp tại Kanchanaburi, miền tây Thái Lan, một nhóm các nhà tự nhiên học địa phương tình cờ phát hiện ra một sinh vật kỳ lạ: một con nhện nhỏ với cơ thể phân đôi hoàn hảo, nửa bên màu cam rực rỡ, nửa còn lại là màu xám bạc.
Phát hiện này nhanh chóng thu hút sự chú ý từ cộng đồng khoa học quốc tế, không chỉ vì đây là một loài mới mà còn bởi nó sở hữu đặc điểm lưỡng tính: một nửa cơ thể là con đực, nửa còn lại là con cái.
Loài nhện đặc biệt này đã được nhóm nghiên cứu của tiến sĩ Chawakorn Kunsete từ Đại học Chulalongkorn chính thức mô tả trong tạp chí Zootaxa với tên gọi Damarchus inazuma.
Tên gọi "Inazuma" được lấy cảm hứng từ một nhân vật trong anime One Piece, người có khả năng thay đổi giới tính theo ý muốn, phản ánh sự độc đáo trong đặc điểm ngoại hình của loài nhện này: hai nửa cơ thể khác biệt về màu sắc và cấu trúc sinh học.
Theo Kunsete, đồng nghiệp của ông, Surin Limrudee, đã tình cờ đăng một bức ảnh chụp con nhện hai màu lên mạng xã hội. Ngay lập tức, các nhà khoa học nhận ra đây là một mẫu vật đặc biệt. "Khi quan sát kỹ, chúng tôi nhận thấy đây không phải là một loài nhện bình thường", Kunsete chia sẻ trên Forbes.
Sau khi thu thập thêm nhiều mẫu vật, nhóm nghiên cứu xác nhận đây là một loài nhện hoàn toàn mới, thuộc họ Bemmeridae – họ hàng xa của loài nhện tarantula, thường được gọi là "nhện xương đòn".
Cơ thể chia đôi kỳ bí của tự nhiên
Trong thế giới động vật, giới tính thường được xác định ngay từ khi thụ tinh. Tuy nhiên, đôi khi tự nhiên lại "phá lệ". Trong quá trình phân chia tế bào sớm, nếu một nhiễm sắc thể giới tính bị lỗi, kết quả là sinh vật có thể mang cả đặc điểm đực và cái – hiện tượng gọi là gynandromorph. Trường hợp này từng được ghi nhận ở một số loài chim hồng y, bướm và ong, nhưng rất hiếm ở nhện, đặc biệt là nhóm nhện đào hang như Damarchus.
Trước phát hiện này, chỉ có hai trường hợp tương tự trong toàn bộ nhóm nhện tarantula. Điều đó khiến Damarchus inazuma trở thành loài nhện "nửa đực nửa cái" đầu tiên được biết đến trong họ Bemmeridae.
Dưới kính hiển vi, mẫu vật thể hiện rõ sự phân chia: bên trái có màu cam tươi với càng lớn hơn – đặc điểm của con cái, trong khi bên phải nhỏ hơn, trắng đục và có cấu trúc chân đặc trưng của con đực. Các bộ phận sinh sản cũng tách biệt rõ ràng: chỉ một bên chứa ống sinh tinh – cơ quan sinh sản của con cái.
Kunsete cho biết: "Mẫu vật có túi tinh, cho thấy khả năng sinh sản ở con đực, nhưng cơ quan này đã biến mất tại thời điểm thu thập. Điều đó có nghĩa loài nhện này không thể sinh sản tự nhiên". Dẫu vậy, phát hiện này mở ra cơ hội nghiên cứu sâu hơn về sự phân chia giới tính và những bất thường di truyền trong tự nhiên.
Những "chiến binh đào hang" nhỏ bé
Loài nhện D. inazuma được phát hiện ở khu vực Nong Rong, nơi rừng rậm giao thoa với đất nông nghiệp và các con đường. Chúng sống dưới mặt đất, tạo ra những đường hầm lót tơ để phục kích con mồi. Khi bị quấy rầy, chúng tỏ ra vô cùng hung dữ: nhe nanh, bật dậy và thậm chí phun ra những giọt nước từ đầu nanh. "Chúng tôi tin rằng loài nhện này có nọc độc, ít nhất là đối với côn trùng nhỏ", Kunsete cho biết.
Dù có vẻ ngoài đáng sợ, D. inazuma không gây nguy hiểm cho con người. Giống như hầu hết các loài nhện cùng họ, chúng thường ẩn náu và phòng vệ thay vì tấn công. Con cái dài khoảng 2,5 cm, toàn thân phủ lớp màu cam rực rỡ, trong khi con đực nhỏ hơn, mang sắc xám nhạt và có lớp phủ trắng mờ mà các nhà nghiên cứu vẫn chưa giải thích được. Kunsete suy đoán lớp phủ này có thể giúp chúng ngụy trang hoặc bảo vệ, nhưng đó vẫn là một câu hỏi chưa có lời giải.
Khi anime gặp khoa học
Tên gọi Inazuma không chỉ là một sự nhắc đến vui vẻ từ thế giới anime, mà còn phản ánh cách khoa học và văn hóa đại chúng đôi khi giao thoa một cách thú vị. Trong One Piece, nhân vật Inazuma có thể thay đổi giới tính, biểu trưng cho sự linh hoạt và không giới hạn, điều mà con nhện này thể hiện rõ rệt qua cơ thể đặc biệt của mình.
Theo một bài báo đăng trên tạp chí Zootaxa, hiện tượng "gynandromorph" có thể xuất hiện với tần suất khoảng 1/17.000 cá thể nhện, nhưng con số này chủ yếu áp dụng cho nhện thực sự (araneomorph).
Đối với nhóm nhện đào hang (mygalomorph) như Damarchus, hiện tượng này hiếm đến mức gần như không bao giờ xảy ra. Các nhà khoa học cho rằng nguyên nhân có thể là do sự mất nhiễm sắc thể giới tính trong giai đoạn phát triển phôi ban đầu, có thể do tác động của ký sinh trùng hoặc điều kiện môi trường khắc nghiệt.
Cánh cửa mới cho khoa học tiến hóa
Phát hiện Damarchus inazuma không chỉ làm phong phú thêm danh sách các loài nhện trong thế giới sinh vật học, mà còn mở ra một hướng nghiên cứu mới về bản chất giới tính và quá trình tiến hóa sinh học.
Kunsete chia sẻ: "Điều làm tôi bất ngờ nhất là chúng tôi không chỉ ghi nhận trường hợp lưỡng tính đầu tiên trong họ Bemmeridae, mà còn phát hiện ra một loài nhện hoàn toàn mới ở Thái Lan. Đây là minh chứng rõ rệt cho sức mạnh của hợp tác khoa học và niềm đam mê khám phá tự nhiên".
Đối với các nhà sinh học tiến hóa, D. inazuma là một "cửa sổ quý giá" để nghiên cứu cách bộ gen có thể chia đôi con đường phát triển, từ đó hé lộ những bí mật về sự đa dạng giới tính trong thế giới tự nhiên. Đối với những người yêu thích sinh vật học, phát hiện này là lời nhắc nhở rằng thiên nhiên không bị giới hạn bởi những khuôn mẫu mà con người tạo ra.
Trong thế giới nhện Inazuma, ranh giới giữa đực và cái không còn tuyệt đối – mà là một ví dụ sống động về sự kỳ diệu và sự linh hoạt vô hạn của sự sống.
