Buzz
Phát hiện này không chỉ làm sáng tỏ lịch sử xa xưa của hành tinh đỏ mà còn chứng minh sự tồn tại rộng khắp của nước lỏng trên đó.
Trong thế giới khoa học ngày nay, các công cụ mới đóng vai trò như những chìa khóa mở ra những cánh cửa tri thức chưa từng được khám phá. Khi một công nghệ không phá hủy trở nên phổ biến, các nhà khoa học hành tinh ngay lập tức áp dụng chúng lên những mẫu vật quý giá.
Gần đây, một nghiên cứu của Estrid Naver từ Đại học Kỹ thuật Đan Mạch cùng các cộng sự đã mang đến những kết quả đột phá về một trong những thiên thạch nổi tiếng nhất thế giới: NWA 7034, hay còn được biết đến với cái tên đầy ấn tượng Black Beauty (Vẻ đẹp đen).
Thiên thạch Black Beauty không chỉ nổi bật nhờ vẻ đẹp tuyệt vời mà còn bởi giá trị lịch sử vô song. Đây là một mảnh vỡ từ Sao Hỏa, được cho là đã rơi xuống Trái Đất sau một vụ va chạm khổng lồ trên hành tinh đỏ.
Với độ tuổi khoảng 4,48 tỷ năm, Black Beauty chứa đựng những vật liệu Sao Hỏa lâu đời nhất từng được ghi nhận trong hệ mặt trời. Tuy nhiên, việc nghiên cứu viên đá này trước đây đòi hỏi phải phá hủy mẫu vật, với các phương pháp cũ như cắt bỏ, nghiền nát hoặc hòa tan chúng để phân tích thành phần bên trong.
Cuộc cách mạng trong nghiên cứu thiên thạch bắt đầu với sự ra đời của máy chụp cắt lớp vi tính (CT). Thay vì phải phá hủy mẫu vật, giờ đây các nhà khoa học có thể nhìn xuyên qua lớp vỏ đá một cách an toàn.
Nghiên cứu của Estrid Naver đã sử dụng hai loại máy quét tiên tiến: CT tia X và Neutron CT. Trong khi CT tia X thường dùng để tìm các vật liệu nặng như sắt hay titan, Neutron CT lại sử dụng các hạt neutron để xuyên qua vật thể. Điểm mạnh của Neutron CT là khả năng phát hiện hydro - thành phần quan trọng của nước - điều mà các phương pháp tia X khó làm được.
Trong quá trình phân tích một mẫu nhỏ đã được đánh bóng của Black Beauty, nhóm nghiên cứu phát hiện các "clast" - những mảnh đá vụn nhỏ bị mắc kẹt trong một khối đá lớn hơn.
Việc tìm thấy các mảnh vụn này không phải là điều mới, vì từ lâu giới khoa học đã biết rằng Black Beauty hình thành từ một vụ va chạm trên Sao Hỏa khiến các loại đá nóng chảy và kết dính lại. Tuy nhiên, điều tạo nên đột phá chính là loại mảnh vụn mà công nghệ CT đã phát hiện: các cụm sắt oxyhydroxide giàu hydro, hay còn gọi là H-Fe-ox.
Mặc dù các cụm giàu hydro này chỉ chiếm khoảng 0,4% thể tích mẫu vật (tương đương kích thước một chiếc móng tay), các phép tính hóa học đã chỉ ra một sự thật bất ngờ. Những mảnh vụn nhỏ này đang giữ tới 11% tổng lượng nước trong mẫu vật. Tổng cộng, thiên thạch Black Beauty có hàm lượng nước ước tính khoảng 6.000 phần triệu (ppm).
Đây là con số rất cao đối với một hành tinh khô cằn như Sao Hỏa hiện nay. Phát hiện này là mảnh ghép quan trọng bổ sung cho dữ liệu về nước mà robot Perseverance đã tìm thấy tại miệng núi lửa Jezero.
Điều đặc biệt là Black Beauty và các mẫu vật từ robot Perseverance đến từ những khu vực khác nhau trên Sao Hỏa. Sự tương đồng về dấu vết nước lỏng giữa các mẫu vật này là bằng chứng rõ ràng cho thấy nước lỏng từng tồn tại rộng rãi trên bề mặt Sao Hỏa hàng tỷ năm trước. Thiên thạch này, theo một cách nào đó, chính là "sứ mệnh mang mẫu vật trở lại" tự nhiên trong một khối đá duy nhất.
Nhìn về tương lai, các nhà khoa học rất kỳ vọng vào việc ứng dụng kỹ thuật CT không phá hủy trên các mẫu vật thực tế mang về từ hành tinh đỏ. Khả năng xuyên qua lớp vỏ bảo vệ bằng titan của máy quét này sẽ giúp nghiên cứu mẫu vật mà không cần mở hộp chứa, đảm bảo giữ nguyên vẹn các vật liệu từ hành tinh khác.
Dù chương trình mang mẫu vật Sao Hỏa của Mỹ vừa bị thông báo hủy bỏ, giới khoa học vẫn tiếp tục tập trung sự chú ý vào sứ mệnh tương tự của Trung Quốc đang được lên kế hoạch.
Cho đến khi những mẫu vật trực tiếp từ hành tinh đỏ đến Trái Đất, việc khai thác các công cụ mạnh mẽ như Neutron CT trên các thiên thạch Sao Hỏa hiện có là một bước đi đầy triển vọng. Những nghiên cứu như của Estrid Naver không chỉ giúp khám phá quá khứ của hành tinh đỏ mà còn hoàn thiện các phương pháp kỹ thuật để chuẩn bị cho những khám phá vĩ đại hơn trong tương lai.
Black Beauty tiếp tục kể câu chuyện về một Sao Hỏa xanh tươi, tràn đầy sức sống qua hàng tỷ năm lịch sử, và nhờ vào công nghệ chụp cắt lớp, chúng ta đang nghe được những lời thì thầm ngày xưa từ quá khứ.
Sự kết hợp giữa tri thức địa chất lâu đời và công nghệ chẩn đoán hình ảnh hiện đại đã biến những tảng đá không gian thành những cuốn biên niên sử sống động. Việc không cần phải phá hủy mẫu vật để tìm ra sự thật về nước lỏng trên Sao Hỏa không chỉ là thành tựu kỹ thuật, mà còn là sự tôn trọng đối với những mảnh ghép quý giá mà vũ trụ đã gửi tặng Trái Đất. Trong những thập kỷ tới, chúng ta có thể hy vọng vào nhiều phát hiện bất ngờ hơn khi các công cụ không phá hủy này được áp dụng rộng rãi cho kho tàng thiên thạch của nhân loại.
