Buzz
Vào năm 2021, một nghiên cứu đột phá đã giúp làm rõ trí thông minh của Cephalopods (động vật chân đầu, đặc biệt là mực nang) thông qua việc áp dụng bài kiểm tra kẹo dẻo, vốn nổi tiếng trong các nghiên cứu tâm lý học ở con người. Kết quả này không chỉ gây kinh ngạc mà còn mang đến những hiểu biết mới về khả năng nhận thức và khả năng thích ứng của loài động vật biển này.
Bài kiểm tra kẹo dẻo: Từ trẻ em đến mực nang
Bài kiểm tra kẹo dẻo, hay còn gọi là thí nghiệm kẹo dẻo Stanford, là một công cụ tâm lý học ra đời vào những năm 1970. Trong thử nghiệm gốc, một đứa trẻ được đặt trước một chiếc kẹo dẻo và được thông báo rằng nếu chúng kiên nhẫn chờ đợi trong 15 phút mà không ăn chiếc kẹo dẻo, chúng sẽ được thưởng thêm một chiếc nữa. Thí nghiệm này đo lường khả năng trì hoãn sự thỏa mãn – một yếu tố quan trọng trong việc lập kế hoạch và ra quyết định.
Ở động vật, mặc dù không thể truyền đạt như đối với con người, bài kiểm tra này đã được điều chỉnh sao cho phù hợp với khả năng nhận thức của chúng. Một số loài linh trưởng, chim quạ và cả chó đã chứng minh được khả năng trì hoãn sự hài lòng, tuy nhiên điều này không phải lúc nào cũng ổn định. Đặc biệt, vào năm 2020, mực nang (Sepia officinalis) đã vượt qua bài kiểm tra này với phiên bản điều chỉnh phù hợp, làm nổi bật sự thông minh vượt trội của chúng.
Mực nang (Sepia officinalis) là một loài động vật thân mềm biển thuộc lớp Cephalopoda, cùng họ với bạch tuộc và mực ống. Chúng nổi bật với vẻ ngoài độc đáo và khả năng ngụy trang cực kỳ tinh vi. Chúng thường sống ở các vùng biển nông, nơi có đáy cát hoặc bùn. Mực nang phân bố rộng rãi tại các vùng biển châu Âu, bao gồm Địa Trung Hải, Biển Bắc và Biển Baltic.
Thí nghiệm với mực nang
Trong một nghiên cứu vào năm 2021, nhóm nghiên cứu do tiến sĩ Alexandra Schnell từ Đại học Cambridge dẫn đầu đã sáng tạo một phiên bản bài kiểm tra kẹo dẻo dành riêng cho mực nang. Sáu con mực nang được đưa vào một bể đặc biệt với hai buồng kín. Một buồng chứa tôm hoàng đế – loại thức ăn ít hấp dẫn đối với chúng, còn buồng kia chứa tôm cỏ – thức ăn mà chúng ưa thích hơn. Cánh cửa dẫn đến buồng có tôm hoàng đế luôn mở, trong khi cửa dẫn đến buồng tôm cỏ chỉ mở sau khoảng thời gian từ 10 đến 130 giây.
Kết quả cho thấy mực nang có khả năng nhanh chóng hiểu cách thức hoạt động của thí nghiệm. Chúng không ngần ngại chờ đợi để có thể tiếp cận phần thưởng hấp dẫn hơn, dù phải trải qua một khoảng thời gian trì hoãn dài. Ngược lại, trong điều kiện kiểm soát, khi không thể tiếp cận thức ăn ưa thích, chúng sẽ không chịu đựng được sự chờ đợi.
Tiến sĩ Schnell nhận xét: "Mực nang trong thí nghiệm có thể kiên nhẫn chờ đợi phần thưởng tốt hơn trong khoảng thời gian lên đến 130 giây, tương đương với khả năng của nhiều loài động vật có xương sống có não lớn như tinh tinh và quạ".
Mực nang là loài động vật săn mồi năng động, chủ yếu ăn các loài giáp xác nhỏ, cá và các loài mực khác. Chúng sở hữu thị lực xuất sắc và khả năng cảm nhận sự thay đổi áp suất trong nước.
Mối liên hệ giữa trí thông minh và hành vi kiếm ăn
Điều đặc biệt ở thí nghiệm này không chỉ là khả năng tự kiểm soát của mực nang mà còn là cách chúng liên kết khả năng đó với hành vi kiếm ăn trong tự nhiên. Mực nang không phải loài sử dụng công cụ, không lưu trữ thức ăn, và cũng không có đời sống xã hội phức tạp – những yếu tố thường liên quan đến sự phát triển nhận thức ở các loài động vật khác. Thay vào đó, khả năng trì hoãn sự hài lòng của chúng có thể được lý giải bởi chiến lược sinh tồn đặc thù của chúng.
Mực nang thường ngụy trang và dành phần lớn thời gian "ngồi và chờ đợi". Khi quyết định đi kiếm ăn, chúng phải phá vỡ sự ngụy trang của mình, điều này đồng nghĩa với việc gia tăng nguy cơ bị săn mồi. Do đó, chúng phải chọn lọc kỹ càng và kiên nhẫn chờ đợi cơ hội để săn được nguồn thức ăn chất lượng cao.
Schnell giải thích: "Khả năng trì hoãn sự hài lòng có thể đã phát triển như một chiến lược sinh tồn, giúp mực nang tối ưu hóa việc kiếm thức ăn."
Mối liên hệ giữa trí nhớ và khả năng thích nghi
Một yếu tố quan trọng trong nghiên cứu là kiểm tra khả năng học hỏi của mực nang. Chúng được huấn luyện để nhận biết các tín hiệu thị giác khác nhau, sau đó liên kết những tín hiệu này với phần thưởng thức ăn. Khi tín hiệu thay đổi, mực nang nhanh chóng thích nghi, chứng tỏ khả năng học hỏi linh hoạt. Điều thú vị là những con mực nang học tốt nhất cũng là những con thể hiện sự kiên nhẫn cao nhất trong bài kiểm tra kẹo dẻo. Điều này chỉ ra mối liên hệ giữa khả năng tự kiểm soát và trí nhớ dài hạn.
Vào năm 2024, các nhà khoa học thậm chí đã phát hiện hiện tượng "ký ức sai" ở mực nang – một dấu hiệu cho thấy trí nhớ của chúng phức tạp hơn rất nhiều so với những gì trước đây người ta dự đoán.
Phát hiện về mực nang không chỉ làm sáng tỏ khả năng nhận thức của loài động vật này mà còn gợi mở về sự tiến hóa trong hành vi và nhận thức ở các loài khác nhau. Những nghiên cứu như thế này giúp chúng ta nhận ra rằng trí tuệ không chỉ là đặc quyền của con người hay các loài linh trưởng, mà còn tồn tại dưới nhiều hình thức trong tự nhiên.
Mực nang, với bộ não nhỏ và lối sống đơn giản, đã chứng minh rằng ngay cả trong những môi trường khắc nghiệt, động vật vẫn có thể phát triển những chiến lược sinh tồn vô cùng thông minh. Việc khám phá những khả năng này không chỉ khiến chúng ta thêm tôn trọng các loài động vật, mà còn thúc đẩy tiến bộ trong các lĩnh vực khoa học hành vi và sinh học tiến hóa.
Nghiên cứu đầy hứa hẹn này đã được công bố trên Kỷ yếu của Hiệp hội Hoàng gia B , đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hiểu rõ hơn về thế giới động vật và những kỳ diệu mà thiên nhiên mang lại.
