Buzz
Trong thế giới tự nhiên, sinh sản là một hành trình diệu kỳ, đôi khi vượt ra ngoài những giới hạn mà chúng ta từng biết đến.
Nếu con người phải trải qua chín tháng thai nghén đầy thử thách, thì trên hành tinh này, từng có một loài động vật với cách sinh sản kỳ lạ đến mức khoa học hiện đại vẫn chưa thể lý giải hoàn toàn: ếch ấp trứng trong dạ dày, loài duy nhất được biết có khả năng này và "đẻ con qua miệng".
Theo các nhà nghiên cứu, ếch ấp trứng trong dạ dày (tên khoa học Rheobatrachus) là một trường hợp đặc biệt trong loài lưỡng cư. Thay vì đẻ trứng rồi để trứng tự nở, loài này lại nuốt những quả trứng đã thụ tinh vào trong dạ dày và ấp chúng tại đây.
Trong suốt quá trình này, dạ dày của ếch mẹ ngừng hoàn toàn việc tiết axit, biến nó từ một cơ quan tiêu hóa thành một chiếc "tử cung tạm thời". Khi ếch con đã đủ phát triển, chúng được sinh ra từ miệng mẹ, tức là mẹ ếch thực sự... nôn con của mình.
"Không có sinh vật nào khác trên Trái Đất có khả năng này", giáo sư Michael Mahony, Trưởng nhóm Dự án Lazarus và nhà sinh học tại Đại học Newcastle (Úc), cho biết. "Khả năng kiểm soát trung hòa axit dạ dày để nuôi sống các sinh vật là một hiện tượng độc đáo. Nếu hiểu rõ hơn cơ chế này, chúng ta có thể phát triển các phương pháp mới để điều trị các bệnh về dạ dày ở con người".
Trái Đất từng chứng kiến sự tồn tại của hai loài ếch ấp trứng trong dạ dày: Rheobatrachus silus (loài phía Nam) và Rheobatrachus vitellinus (loài phía Bắc), cả hai đều được tìm thấy tại Queensland, Úc. Loài đầu tiên được phát hiện vào năm 1973, trong khi loài thứ hai được mô tả vào năm 1984. Tuy nhiên, chỉ vài năm sau đó, cả hai loài này đều biến mất khỏi tự nhiên, ghi dấu một chương ngắn ngủi trong lịch sử sinh học hiện đại.
Thủ phạm chính là nấm chytrid, loại nấm gây bệnh cho da ếch, đã khiến nhiều loài lưỡng cư tại Úc tuyệt chủng chỉ trong một thời gian ngắn. Khi các nhà khoa học nhận ra điều này, thì cả hai loài ếch ấp trứng trong dạ dày đã không còn tồn tại nữa.
Sự mất mát này khiến không ít nhà nghiên cứu cảm thấy tiếc nuối – không chỉ vì sự tuyệt chủng của một sinh vật đặc biệt, mà còn vì chúng có thể nắm giữ những bí mật quan trọng về việc điều tiết dịch vị dạ dày.
"Chúng ta phải có trách nhiệm đưa chúng trở lại", giáo sư Mahony chia sẻ. Và từ niềm tin này, Dự án Lazarus đã được khởi động với mục tiêu táo bạo: hồi sinh loài ếch đã tuyệt chủng.
Hành trình "hồi sinh" loài ếch đã mất
Dự án Lazarus, lấy tên từ nhân vật trong Kinh Thánh được cho là sống lại từ cõi chết, được phát động bởi nhóm nghiên cứu của Đại học Newcastle, với mục tiêu sử dụng DNA còn lại trong mẫu ếch đông lạnh để tái tạo phôi sống. Các nhà khoa học đã thử nghiệm chuyển nhân tế bào của ếch ấp trứng trong dạ dày vào trứng của một loài ếch khác, tương tự như kỹ thuật nhân bản vô tính từng được sử dụng để tạo ra cừu Dolly.
Ban đầu, những tín hiệu rất tích cực xuất hiện: phôi bắt đầu phân chia, chứng tỏ vật chất di truyền vẫn hoạt động. Tuy nhiên, trước khi có thể phát triển hoàn chỉnh, các tế bào này lại ngừng và chết. Dù thất bại, đây vẫn là một bước tiến quan trọng, vì nó mở ra hy vọng rằng việc "hồi sinh" một loài đã biến mất từ hàng chục năm trước không còn là điều không thể.
Đến năm 2013, dự án buộc phải tạm dừng vì những giới hạn về công nghệ. Tuy nhiên, trong cộng đồng khoa học, hy vọng về một ngày nào đó ếch ấp trứng trong dạ dày sẽ được "hồi sinh" vẫn còn sống mãi.
Khi khoa học tiến gần đến "phục sinh sinh học"
Ý tưởng về việc hồi sinh các loài đã tuyệt chủng, hay còn gọi là "de-extinction", đang trở thành một lĩnh vực nghiên cứu đầy sôi động trên toàn cầu. Các công ty công nghệ sinh học như Colossal Biosciences đang nỗ lực đưa voi ma mút, chim bồ câu viễn cổ, hay thậm chí là loài hổ Tasmania quay lại Trái đất.
Tuy nhiên, câu chuyện về ếch ấp trứng trong dạ dày lại có sự khác biệt: nó không chỉ là việc hồi sinh một loài, mà còn là khôi phục một cơ chế sinh học duy nhất mà chưa loài nào khác từng sở hữu. Nếu thành công, khoa học có thể giúp chúng ta học cách kiểm soát dạ dày con người để ngừng tiết axit mà không gây hại, mở ra các phương pháp điều trị mới cho hàng triệu bệnh nhân mắc bệnh dạ dày mãn tính.
Giới khoa học vẫn còn nhiều tranh cãi về việc liệu có nên hồi sinh một loài đã tuyệt chủng hay không. Liệu môi trường sống xưa cũ của chúng còn phù hợp? Và nếu được hồi sinh, chúng có thể tồn tại được bao lâu? Tuy nhiên, đối với nhiều nhà nghiên cứu như Mahony, câu trả lời là rất rõ ràng - con người có trách nhiệm khôi phục những gì mình đã làm mất.
Từ một sinh vật nhỏ bé, ếch ấp trứng trong dạ dày đã đặt ra vô vàn câu hỏi lớn về sinh học tiến hóa và trách nhiệm của con người đối với thiên nhiên. Hơn bốn mươi năm sau khi tuyệt chủng, hình ảnh của loài ếch kỳ lạ này vẫn khiến cả thế giới phải mê mẩn, một sinh vật có thể biến dạ dày thành nơi nuôi dưỡng sự sống, rồi nhẹ nhàng "nôn" ra những đứa con của mình.
Khi được hỏi liệu ông có muốn thấy sinh vật này một lần nữa không, một nhà nghiên cứu đã cười và trả lời: "Tất nhiên rồi. Ai mà không muốn chứng kiến khoảnh khắc kỳ diệu ấy, một sinh linh bé nhỏ được sinh ra theo cách mà không loài nào khác có thể làm được?".
Nếu điều đó trở thành hiện thực, có thể ếch ấp trứng trong dạ dày sẽ không chỉ được nhớ đến như một sinh vật đã mất, mà như biểu tượng cho khả năng tái sinh của sự sống và niềm tin rằng khoa học có thể mang phép màu trở lại từ cõi tuyệt chủng.
