Buzz
Nếu giảm thời gian lướt mạng xuống mức hợp lý và thay đổi thói quen vào những thời điểm nhạy cảm, não bộ có thể phục hồi nhanh chóng, đồng thời giảm thiểu lo âu, trầm cảm và mất ngủ một cách đáng kể.
Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí World Psychiatry đã mở ra một góc nhìn khác biệt về thói quen sử dụng mạng xã hội của giới trẻ. Thay vì chỉ tập trung vào việc cắt giảm tuyệt đối thời gian tiếp xúc với màn hình, nhóm nghiên cứu do Joseph Firth từ Đại học Manchester dẫn đầu cho rằng chất lượng và thời điểm sử dụng mới chính là yếu tố quyết định tác động đến sức khỏe tinh thần.
Thử nghiệm kéo dài ba tuần với 373 người trẻ từ 18 đến 24 tuổi cho thấy chỉ những thay đổi nhỏ trong thói quen sử dụng mạng xã hội cũng có thể cải thiện giấc ngủ, giảm lo âu và giảm mức độ trầm cảm ở nhóm tuổi này.
Trong kỷ nguyên số hiện nay, chúng ta dễ dàng mắc phải một vòng lặp: sử dụng điện thoại quá nhiều, cảm thấy tội lỗi, cố gắng cai nghiện đột ngột nhưng thất bại, rồi lại quay lại với thói quen doomscrolling (Ảnh: NPR).
Trong hai tuần đầu tiên của nghiên cứu, người tham gia sử dụng mạng xã hội bình thường. Các thiết bị của họ thu thập dữ liệu về thời gian sử dụng, thói quen lướt mạng, số bước đi và chất lượng giấc ngủ.
Phương pháp này được đánh giá cao về tính trực quan và độ tin cậy, theo nhận xét của bác sĩ John Torous, Giám đốc Bộ phận Tâm thần số tại Trung tâm Y khoa Beth Israel Deaconess ở Boston.
Vào tuần thứ ba, người tham gia được yêu cầu thử một tuần "detox mạng xã hội", trong đó 80% đồng ý tham gia. Điều thú vị là đợt "detox" này không yêu cầu ngừng hoàn toàn việc sử dụng mạng xã hội, mà chỉ giảm từ mức trung bình hai giờ mỗi ngày xuống chỉ còn khoảng 30 phút.
Kết quả đạt được thật bất ngờ, chỉ sau một tuần, mức độ lo âu giảm 16%, cảm giác trầm buồn giảm 24%, và triệu chứng mất ngủ giảm 14,5%.
Những cải thiện này có ý nghĩa lâm sàng rõ rệt, cho thấy tác động mạnh mẽ của việc giảm kích thích từ màn hình đối với não bộ. Điều này cũng đặt ra câu hỏi liệu chúng ta có đang sai lầm khi chỉ tập trung vào tổng thời gian dùng điện thoại mà không quan tâm đến cách thức chúng ta sử dụng nó.
Các nhà nghiên cứu ví thời gian lướt mạng xã hội vô thức giống như việc nạp "calo rỗng" vào cơ thể (Ảnh: Prateek Katyal).
Nhóm nghiên cứu nhận định rằng chìa khóa để duy trì hiệu quả lâu dài không phải là áp đặt những giới hạn cứng nhắc, mà là thay đổi tư duy. Mỗi giờ bạn dành cho TikTok hay Facebook chính là một giờ mất đi khỏi giấc ngủ, tập thể dục hoặc các mối quan hệ xã hội thực tế.
Vì vậy, nhóm nghiên cứu đề xuất quy tắc "Thay thế, Đừng cấm đoán". Thay vì ngồi nhìn chằm chằm vào bức tường trống và cố gắng kiềm chế ham muốn cầm điện thoại, hãy lấp đầy thời gian đó bằng các hoạt động có mục đích. Điều này có thể là sử dụng một ứng dụng tập luyện, gặp gỡ bạn bè, hoặc tham gia các hoạt động ngoài đời thực.
Một trong những thói quen có hại nhất, theo nhóm chuyên gia, là sử dụng điện thoại trước khi ngủ. Ánh sáng xanh, nội dung kích thích và thói quen kiểm tra thông báo liên tục khiến não bộ không thể thư giãn, làm giảm chất lượng giấc ngủ và tăng nguy cơ mất ngủ kéo dài.
Vì vậy, một lời khuyên đơn giản nhưng rất hiệu quả là nên để điện thoại ngoài phòng ngủ. Việc thiết lập khu vực sạc ở phòng khách hoặc nhà bếp tạo ra một khoảng cách tự nhiên, giúp cơ thể có thời gian "tắt chế độ trực tuyến" trước khi ngủ.
Đối với các bậc phụ huynh, nghiên cứu này gửi một thông điệp quan trọng: không nên áp dụng phương pháp quá nghiêm khắc hoặc tịch thu thiết bị của trẻ. Những cách làm này thường phản tác dụng, làm gia tăng xung đột gia đình và khiến trẻ lén lút sử dụng thiết bị hơn.
Các chuyên gia khuyến cáo phụ huynh nên là tấm gương về thói quen sử dụng thiết bị lành mạnh. Việc thực hiện các khu vực không có thiết bị trong nhà không chỉ giúp trẻ phát triển thói quen tốt mà còn mang lại lợi ích cho sức khỏe tinh thần của chính người lớn.
Thời điểm sử dụng điện thoại tác động xấu nhất lên não bộ là một giờ trước khi đi ngủ (Ảnh: NPR).
Nghiên cứu của nhóm Firth chỉ ra rằng mức độ ảnh hưởng của mạng xã hội đối với não bộ không chỉ phụ thuộc vào thời gian sử dụng mà còn vào cách chúng ta tương tác với nó. Trong thời đại công nghệ ngày càng xâm nhập sâu vào đời sống, tìm ra những chiến lược bền vững và khả thi là rất quan trọng.
Theo những dữ liệu mới nhất, những thay đổi nhỏ trong hành vi hàng ngày có thể tạo ra sự khác biệt lớn đối với sức khỏe tinh thần của cả người trẻ và người trưởng thành.
