Buzz
Các nhà khoa học khẳng định rằng, chỉ những yếu tố đặc biệt như chế độ ăn, kích thước cơ thể và môi trường sống mới giúp một số loài chim sống sót qua thảm họa toàn cầu này.
Loạt phim tài liệu Life On Our Planet của Netflix đã gây được sự chú ý mạnh mẽ nhờ vào cách tái hiện sinh động về lịch sử sự sống trên Trái Đất. Trong phần sáu, bộ phim dành nhiều thời gian để kể về các loài chim và quá trình chúng sống sót qua sự kiện tuyệt chủng Kỷ Phấn trắng-Paleogene (K-Pg), một thảm họa do cú va chạm của một tiểu hành tinh cách đây 66 triệu năm. Tuy nhiên, câu chuyện về sự sống sót của chim từ những quả trứng sau vụ va chạm này đang là chủ đề gây tranh cãi trong cộng đồng khoa học.
Theo như bộ phim mô tả, một số loài chim đã nở ra từ những quả trứng được đẻ trước khi thảm họa xảy ra và sống sót để bước vào một thế giới mới. Tuy nhiên, khi được hỏi, hai nhà khoa học chuyên nghiên cứu về sự kiện tuyệt chủng này cho rằng kịch bản đó thiếu cơ sở khoa học và không thể xảy ra trong thực tế.
Trứng có thể bảo vệ sự sống?
Một trong những điểm yếu lớn của giả thuyết này nằm ở bản chất sinh học của các loài chim. Hầu hết các loài chim hiện đại, giống như động vật có vú, đều cần sự chăm sóc của cha mẹ từ khi trứng được đẻ cho đến khi con non trưởng thành. Chim cần cha mẹ ấp trứng để giữ nhiệt độ ổn định và bảo vệ khỏi các mối nguy hiểm bên ngoài. Nếu tất cả chim trưởng thành bị diệt vong do tác động của tiểu hành tinh, trứng sẽ không thể nở, hoặc nếu nở ra, những con non khó lòng sống sót mà không có sự bảo vệ của cha mẹ.
Tuy nhiên, một số loài chim có khả năng tự lập hơn. Chẳng hạn, các loài chim siêu sớm (super-precocial), có khả năng bay hoặc tự kiếm ăn ngay sau khi nở, có thể sống sót tốt hơn. Nhưng ngay cả những loài này cũng thường nhận được sự hỗ trợ từ cha mẹ trong việc bảo vệ và tìm thức ăn. Tiến sĩ Melanie During, nhà cổ sinh vật học tại Đại học Uppsala, cho rằng chúng ta không thể chắc chắn rằng hành vi chăm sóc con cái của các loài chim ngày nay phản ánh chính xác hành vi của tổ tiên chúng vào cuối kỷ Phấn trắng.
Thử thách từ môi trường khắc nghiệt
Thảm họa K-Pg không chỉ đơn thuần là sự va chạm của một tiểu hành tinh mà còn gây ra những hậu quả thảm khốc. Chỉ trong thời gian ngắn sau vụ va chạm, nhiệt độ Trái Đất tăng vọt do sóng nhiệt và bức xạ hồng ngoại từ vụ nổ. Tiến sĩ During cho biết rằng bức xạ này gần như lập tức hủy diệt mọi sinh vật trên mặt đất không thể tìm nơi trú ẩn. Cơn tối kéo dài nhiều năm sau đó do bụi và tro từ vụ va chạm che phủ khí quyển, làm giảm khả năng quang hợp của thực vật một cách nghiêm trọng.
Theo Tiến sĩ During, những sinh vật sống sót chủ yếu là những loài có thể tìm nơi trú ẩn dưới lòng đất hoặc ở những khu vực có sự bảo vệ tự nhiên. Bà cũng chỉ ra rằng hầu hết các loài khủng long không đẻ trứng ở nơi có mái che, điều này khiến chúng khó có cơ hội sống sót. Tuy nhiên, có thể một số loài chim cổ xưa đã đẻ trứng ở những nơi an toàn, giúp bảo vệ thế hệ tiếp theo khỏi thảm họa tàn khốc.
Lợi thế của chim ở Nam bán cầu
Một giả thuyết khác được đưa ra là các loài chim sống sót chủ yếu ở Nam bán cầu, đặc biệt là ở những khu vực như Úc và Nam Mỹ. Các khu vực này xa hơn với vị trí va chạm, ít chịu ảnh hưởng từ vụ nổ ban đầu và có thể đã phục hồi nhanh chóng hơn về mặt môi trường. Tiến sĩ During lưu ý rằng tác động xảy ra vào mùa thu ở Nam bán cầu, khi nhiều loài chim đang trong trạng thái ngủ đông hoặc giảm hoạt động để tiết kiệm năng lượng.
Mặc dù không có loài chim hiện đại nào thực sự ngủ đông, một số loài, như Phalaenoptilus nuttallii, có thể rơi vào trạng thái nghỉ dài trong vài tuần mà không cần ăn uống. Những đặc điểm này có thể đã giúp tổ tiên của chúng vượt qua giai đoạn khó khăn ban đầu của thảm họa.
Dấu hiệu từ hóa thạch và chế độ ăn uống
Việc nghiên cứu các hóa thạch của những loài khủng long nhỏ, giống như chim, đã mang lại những hiểu biết sâu sắc hơn về lý do tại sao chim có thể tồn tại. Tiến sĩ Derek Larson, thuộc Bảo tàng Hoàng gia BC, đã chỉ ra rằng các loài chim không có răng và thường xuyên ăn hạt, có khả năng sống sót cao hơn những loài ăn thịt hoặc ăn trái cây. Hạt giống, có thể tồn tại lâu dài sau thảm họa, đã trở thành nguồn dinh dưỡng quan trọng, giúp chúng vượt qua giai đoạn thiếu thốn thức ăn.
Larson cùng nhóm nghiên cứu của ông còn cho rằng kích thước cơ thể nhỏ, chế độ ăn uống phong phú và khả năng tìm nơi trú ẩn là ba yếu tố chính giúp chim sống sót qua sự kiện tuyệt chủng K-Pg.
Mặc dù thảm họa K-Pg đã hủy diệt phần lớn các loài khủng long, chim – hậu duệ trực tiếp của nhóm khủng long theropod – vẫn tồn tại và phát triển mạnh mẽ. Hiện nay, trên Trái Đất có gần 10.000 loài chim, trong khi số loài động vật có vú chỉ khoảng 6.000. Điều này chứng tỏ rằng chim đã thích nghi và tiến hóa một cách vượt trội, tiếp tục giữ vững vị trí của mình như những "hậu duệ khủng long".
Tuy nhiên, ảnh hưởng của con người – một đại diện của động vật có vú – đối với hành tinh này ngày càng gia tăng. Nhưng trong một bức tranh dài hạn, sự thành công của loài chim vẫn là minh chứng rõ ràng cho khả năng thích nghi mạnh mẽ trong tự nhiên. Chim không chỉ sống sót qua thảm họa tuyệt chủng lớn nhất trong lịch sử mà còn bay cao trên bầu trời của một thế giới mà chúng từng chia sẻ với những gã khổng lồ kỷ Phấn trắng.
