Chúng ta dùng miếng rửa bát để làm sạch bát đĩa, nhưng ai sẽ làm sạch miếng đó khi mỗi centimet vuông trên nó chứa tới 54 tỷ vi khuẩn?

Giặt với xà phòng không thể diệt hết vi khuẩn trên miếng rửa bát. Thực tế, điều này còn có thể khiến chúng tiến hóa và mạnh mẽ hơn nữa.

Bạn không nghe nhầm đâu. Nếu vi khuẩn có thể nói và được phỏng vấn: "Bạn thích sống ở đâu?", chắc chắn có vài con sẽ đồng thanh đáp: "Chúng tôi muốn sống trên miếng rửa bát".

Vi khuẩn là sinh vật có khả năng sinh sống trong những môi trường khắc nghiệt. Chúng đã được phát hiện trong miệng núi lửa, giữa những sa mạc mênh mông, dưới lớp băng vĩnh cửu, thậm chí ở đáy đại dương và các lỗ thông thủy nhiệt.

Tuy nhiên, tại sao lại phải chịu khổ sở ở những nơi như vậy khi vi khuẩn có thể tìm thấy thiên đường ngay trong bếp, cụ thể là trên miếng rửa bát?

Mỗi centimet vuông trên miếng rửa bát chứa đến 54 tỷ vi khuẩn, một mật độ tương đương với vi khuẩn trong phân người.

Markus Egert, nhà vi sinh vật học tại Đại học Furtwangen, đã thực hiện một cuộc khảo sát. Ông thu thập những mớ rửa bát đã qua sử dụng từ các nhà bếp ở Đức, mang về phòng thí nghiệm và phân tích mẫu vi khuẩn có trên đó.

Kết quả, Egert phát hiện ra 362 loài vi sinh vật sống trên những chiếc mớ rửa bát với mật độ cực kỳ cao. Mỗi centimet vuông chứa đến 54 tỷ vi khuẩn. "Con số này rất ấn tượng, tương đương với lượng vi khuẩn trong một mẫu phân người", Egert cho biết.

Không có gì ngạc nhiên, vì mớ rửa bát chính là nơi lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi. Chúng ẩm ướt, ấm nếu bạn dùng nước nóng để rửa bát và đầy đủ mẩu thức ăn, là nguồn thực phẩm phong phú cho vi khuẩn.

Miếng rửa bát còn đầy những lỗ nhỏ và khe hở, biến mỗi điểm này thành một "mái nhà" lý tưởng cho các quần thể vi khuẩn phát triển và sinh sống.

Vào năm 2022, trong một nghiên cứu, Lingchong You, nhà sinh học tổng hợp tại Đại học Duke, đã mô phỏng môi trường của miếng rửa bát bằng máy tính. Ông nhận thấy những miếng rửa bát có nhiều lỗ hổng càng chứa nhiều loại vi khuẩn và số lượng của chúng cũng tăng lên.

"Điều này là hợp lý, vì vi khuẩn có những loài thích sống đơn lẻ và cũng có những loài cần sự đồng hành. Miếng rửa bát chứa vô số cấu trúc và ngóc ngách khác nhau để mọi loại vi khuẩn đều có thể phát triển và sinh sống", Egert giải thích.

Vi khuẩn có thể quay lại bám trên bát đĩa của bạn, nhưng chỉ giặt bằng xà phòng thì không đủ để loại bỏ hết chúng.

Không còn nghi ngờ gì nữa, miếng rửa bát chắc chắn là nơi lý tưởng để vi khuẩn sinh sống. Vấn đề hiện tại là: Liệu sự tồn tại của chúng có thực sự đáng lo không?

Trong nghiên cứu của mình, Egert đã phân tích DNA của các loài vi khuẩn phổ biến nhất trên miếng rửa bát. Mặc dù không thể xác định được chính xác từng loài, ông phát hiện ra 5 trong số 10 loài vi khuẩn phổ biến nhất có quan hệ gần gũi với vi khuẩn gây nhiễm trùng ở những người có hệ miễn dịch yếu.

Dù miếng rửa bát đã được giặt sạch bằng xà phòng và nước tẩy, vẫn còn sót lại một số vi khuẩn và chúng vẫn tồn tại lâu dài trên đó. Chính những vi khuẩn này mới là vấn đề mà chúng ta cần lo ngại.

"Giả thuyết của chúng tôi là các phương pháp làm sạch miếng rửa bát có thể dẫn đến quá trình chọn lọc tự nhiên, khiến những vi khuẩn sống sót có thể phát triển với số lượng lớn hơn và khả năng kháng cự cao hơn", Egert cho biết.

"Chỉ cần giặt đi giặt lại vài lần, bạn có thể khiến tất cả vi khuẩn trên miếng rửa bát phát triển khả năng thích ứng với việc làm sạch đó".

Điều này càng nguy hiểm nếu bạn sử dụng miếng rửa bát để làm sạch thớt và dao dùng cho thực phẩm sống, rồi lại dùng chính miếng rửa bát đó để rửa bát đĩa sau bữa ăn. Các vi khuẩn nguy hiểm như Escherichia coli, Salmonella và Campylobacter có thể quay lại bám vào bát đĩa của bạn, gây ra ngộ độc thực phẩm.

Thực tế cho thấy, 90% các ca nhập viện do bệnh từ thực phẩm xuất phát từ chỉ 5 mầm bệnh, trong đó có 3 vi khuẩn: Escherichia coli, Salmonella và Campylobacter.

"Thông thường, với người khỏe mạnh, vi khuẩn trên miếng rửa bát không đủ mạnh để gây hại. Tuy nhiên, chúng có thể trở nên nguy hiểm đối với người cao tuổi, trẻ em hoặc những người có hệ miễn dịch yếu", Egert chia sẻ.

Vậy, làm sao để làm sạch miếng rửa bát đúng cách?

Jennifer Quinlan, giáo sư an toàn thực phẩm tại Đại học Prairie View A&M, khuyến nghị về vệ sinh miếng rửa bát: bạn nên thay miếng mới mỗi tuần một lần.

Vào năm 2017, Quinlan cùng các đồng nghiệp đã thu thập miếng rửa bát từ 100 hộ gia đình ở Philadelphia. Kết quả cho thấy có sự hiện diện của nhiều vi khuẩn liên quan đến ngộ độc thực phẩm. Do đó, bà khuyên bạn ngoài việc thay mới thường xuyên, cũng nên khử trùng miếng rửa bát trong suốt quá trình sử dụng.

"Có hai cách đơn giản để làm sạch miếng rửa bát. Bạn có thể cho chúng vào máy rửa bát vào cuối ngày, hoặc cho vào lò vi sóng quay một phút cho đến khi hơi nước bốc lên. Cách này sẽ tiêu diệt hầu hết các mầm bệnh", Quinlan cho biết.

Egert cũng cảnh báo rằng việc ngâm miếng rửa bát trong xà phòng hoặc thuốc tẩy không thể tiêu diệt hoàn toàn vi khuẩn. Những vi khuẩn này thường có lớp màng sinh học bảo vệ, giúp chúng chống lại xà phòng.

Khi bạn rửa bát bằng xà phòng, bạn chỉ có thể làm trôi vi khuẩn, chứ không thể loại bỏ chúng hoàn toàn. Ngược lại, việc ngâm miếng rửa bát sẽ không làm sạch được những vi khuẩn có màng nhầy, và chúng có thể quay lại nhiễm vào bát đĩa trong lần rửa sau.

Vì thế, sau mỗi lần rửa bát và khử trùng miếng rửa bát bằng nước nóng hoặc lò vi sóng, bạn nên vắt thật kiệt nước và phơi khô. Đừng quên loại bỏ mẩu thức ăn vì chúng, cùng với nước, chính là nguồn thức ăn cho vi khuẩn.

Cuối cùng, Egert đề xuất một thay đổi nhỏ: thay vì dùng miếng rửa bát bằng lưới hoặc bọt biển, bạn có thể dùng bàn chải nhựa. Một nghiên cứu của Viện nghiên cứu thực phẩm Na Uy Nofima năm 2022 cho thấy bàn chải rửa bát chứa ít vi khuẩn hơn đáng kể so với miếng rửa bát, có thể là vì chúng không giữ nước và khô nhanh hơn.

"Ở nhà, tôi không bao giờ dùng miếng rửa bát. Với tôi, việc dùng một vật dụng như vậy trong môi trường ẩm ướt của nhà bếp là không hợp lý. Bàn chải tốt hơn nhiều, vì chúng chứa ít vi khuẩn hơn, khô nhanh hơn và dễ làm sạch hơn", Egert nói.