Buzz
Vào ngày 30/5/1971, tàu Mariner 9 được phóng vào không gian, mở ra một bước ngoặt mới trong cuộc hành trình khám phá Hành tinh Đỏ khi trở thành tàu vũ trụ đầu tiên bay vào quỹ đạo Sao Hỏa và gửi về Trái Đất những hình ảnh chưa từng thấy về một thế giới huyền bí.
Ngày 30 tháng 5 năm 1971, trong bối cảnh cuộc đua không gian căng thẳng giữa Mỹ và Liên Xô, Cơ quan Hàng không Vũ trụ Hoa Kỳ (NASA) đã lặng lẽ mở ra một kỷ nguyên mới cho ngành thiên văn học của loài người.
Từ trung tâm vũ trụ Kennedy ở Florida, tên lửa Atlas-Centaur mang theo tàu Mariner 9 đã rời bệ phóng, lao vào không gian với mục tiêu đầy tham vọng: trở thành tàu vũ trụ đầu tiên của nhân loại bay vào quỹ đạo của một hành tinh khác – Sao Hỏa.
Dù không nổi bật như những cuộc đổ bộ Mặt Trăng của chương trình Apollo, nhưng sứ mệnh của Mariner 9 đã ghi dấu ấn sâu sắc và âm thầm thay đổi cách chúng ta nhìn nhận Hành tinh Đỏ – nơi từng được tưởng tượng là nơi sinh sống của “người Sao Hỏa”, và nay đã trở thành mục tiêu tiếp theo trong cuộc chinh phục vũ trụ của loài người.
Mariner 9 là một phần trong chương trình Mariner – chuỗi tàu thăm dò không gian không người lái đầu tiên của Hoa Kỳ.
Mục tiêu của Mariner 9 là một thử thách lớn: vượt qua khoảng cách hơn 400 triệu km để tiếp cận Sao Hỏa, đưa tàu vào quỹ đạo ổn định quanh hành tinh này và thực hiện các bức ảnh có độ phân giải cao về bề mặt sao Hỏa, nhằm thu thập thông tin về địa chất, khí quyển và các đặc điểm chưa từng được khám phá.
Chỉ vài ngày trước đó, Liên Xô cũng đã phóng hai tàu vũ trụ Mars 2 và Mars 3 với cùng mục tiêu.
Tuy nhiên, vận may dường như không đứng về phía người Nga khi cả hai con tàu này đều gặp sự cố – một bị rơi, một chỉ truyền được dữ liệu trong vài giây.
Trong khi đó, Mariner 9 – sau hành trình kéo dài hơn 6 tháng – đã ghi tên mình vào lịch sử vào ngày 14 tháng 11 năm 1971 khi trở thành tàu vũ trụ đầu tiên của loài người đi vào quỹ đạo một hành tinh ngoài Trái Đất.
Tuy nhiên, điều mà Mariner 9 đón nhận không phải là một bức tranh rõ ràng về bề mặt Sao Hỏa như người ta vẫn mong đợi.
Khi đến nơi, toàn bộ hành tinh này đang bị che phủ bởi một cơn bão bụi khổng lồ – lớn đến mức nó bao trùm toàn bộ bề mặt hành tinh.
Trong gần một tháng, tàu chỉ có thể ghi lại những hình ảnh mờ mịt, bị che khuất bởi lớp bụi đỏ dày đặc.
Tuy nhiên, các nhà khoa học kiên trì chờ đợi. Và rồi, khi cơn bão bắt đầu lắng xuống, Mariner 9 bắt đầu tiết lộ những hình ảnh đầu tiên về một thế giới hoàn toàn mới, khác xa mọi sự tưởng tượng trước đó.
Trên màn hình của các nhà khoa học tại phòng điều khiển NASA, từng bức ảnh hiện lên như mở ra một cánh cửa dẫn đến một thế giới hoang sơ, rộng lớn và đầy bất ngờ.
Trong số hơn 7.000 bức ảnh gửi về từ Mariner 9, phát hiện nổi bật nhất là hệ thống hẻm núi Valles Marineris – một “vết nứt” dài gần 4.000 km, sâu tới 7 km, gấp 10 lần Grand Canyon ở Mỹ.
Đây là một trong những cấu trúc địa chất khổng lồ nhất trong Hệ Mặt Trời, và được đặt tên theo tàu Mariner như một sự tri ân.
Không chỉ dừng lại ở đó, Mariner 9 còn phát hiện ra những ngọn núi lửa khổng lồ, bao gồm Olympus Mons – ngọn núi cao nhất từng được biết đến trong Hệ Mặt Trời, cao gấp ba lần đỉnh Everest.
Bề mặt Sao Hỏa xuất hiện đầy những lòng chảo, sông băng đã khô cằn, và cả dấu vết của những dòng chảy cổ xưa – dẫn đến những câu hỏi về việc liệu hành tinh này từng có nước lỏng, và thậm chí là sự sống?
Không dừng lại ở đó, Mariner 9 còn gửi về dữ liệu quý giá về hai vệ tinh nhỏ của Sao Hỏa – Phobos và Deimos, mở rộng hiểu biết về hệ thống vệ tinh quanh hành tinh Đỏ.
Những thông tin này đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc định hướng các sứ mệnh thám hiểm tiếp theo, đặc biệt là trong việc lựa chọn các điểm hạ cánh an toàn cho các tàu đổ bộ như Viking 1 và Viking 2 sau này.
Nhìn từ góc độ công nghệ, Mariner 9 quả thực là một kỳ tích. Nó hoạt động liên tục trong hơn 500 ngày, vượt xa so với dự kiến ban đầu.
Con tàu không chỉ sống sót trong môi trường khắc nghiệt đầy bức xạ và lạnh lẽo của không gian, mà còn xử lý và truyền tải một khối lượng dữ liệu khổng lồ về Trái Đất – với hệ thống máy tính và cảm biến có công suất chỉ tương đương một chiếc máy tính cầm tay hiện đại ngày nay.
Với thành công vượt ngoài mong đợi, Mariner 9 đã đặt nền tảng cho toàn bộ ngành khoa học hành tinh hiện đại.
Những bức ảnh và dữ liệu của nó đã trở thành tài liệu cơ sở cho hàng chục năm nghiên cứu tiếp theo, từ các tàu Viking, Pathfinder, cho đến các sứ mệnh hiện đại như Mars Reconnaissance Orbiter, Perseverance và thậm chí là các kế hoạch đưa con người lên Sao Hỏa trong tương lai.
Vào năm 1971, khi Mariner 9 bắt đầu nhiệm vụ của mình, con người vẫn chưa có điện thoại di động, không có internet, và chưa từng biết đến máy tính cá nhân.
Nhưng chính trong bối cảnh tưởng như còn sơ khai ấy, một bước nhảy vọt khổng lồ đã xảy ra – không chỉ về mặt kỹ thuật mà còn về nhận thức của loài người đối với vũ trụ.
Ngày nay, khi chúng ta nhìn lên bầu trời đêm và thấy một vệt đỏ mờ ảo – Sao Hỏa – ít ai nhớ rằng chính vào ngày 30/5/1971, con tàu nhỏ bé mang tên Mariner 9 đã bắt đầu hành trình vẽ nên bản đồ cho một hành tinh.
Một hành tinh từng được xem là biểu tượng của chiến tranh và bí ẩn, nay dần hiện ra trong ánh sáng khoa học, như một mục tiêu có thể với tới – và tất cả bắt đầu từ ngày hôm đó.
