Buzz
Qua các phương pháp hóa học, các nhà khoa học xác nhận rằng phân người kết hợp với cỏ xạ hương tạo thành một dược liệu đặc biệt. Đây là minh chứng hiếm hoi về phương thuốc cổ mà các danh y La Mã đã ghi lại.
Trong suốt nhiều thế kỷ, lịch sử y học La Mã vẫn là một câu chuyện đầy sự pha trộn giữa những ghi chép cổ xưa kỳ lạ và thiếu sót của các bằng chứng vật chất. Tuy nhiên, một phát hiện gần đây tại Bảo tàng Bergama ở Thổ Nhĩ Kỳ đã mang đến một sự thay đổi lớn.
Các nhà nghiên cứu mới đây đã công bố bằng chứng khoa học chứng minh rằng bác sĩ La Mã cổ đại thực sự đã sử dụng phân người kết hợp với các loại thảo dược mạnh mẽ để chế tạo thuốc điều trị cho bệnh nhân.
Câu chuyện bắt đầu khi nhà khảo cổ học Cenker Atila phát hiện những vết cặn màu nâu sẫm trong một chiếc lọ thủy tinh nhỏ, gọi là unguentarium, trong kho lưu trữ của bảo tàng. Những chiếc lọ này thường được coi là chứa dầu thơm hoặc thuốc mỡ thông thường, nhưng chiếc lọ từ lăng mộ Pergamon, một trung tâm y tế nổi tiếng trong thế giới cổ đại, lại chứa một bí mật bất ngờ.
Nhóm nghiên cứu đã sử dụng các kỹ thuật phân tích tiên tiến như sắc ký khí và khối phổ để tách các thành phần phân tử từ chất cặn trong chiếc lọ. Họ đã phát hiện hai hợp chất đặc biệt là coprostanol và 24-ethylcoprostanol.
Đây là các stanol được tạo ra trong quá trình tiêu hóa sterol ở động vật ăn tạp. Cấu trúc của chúng hoàn toàn trùng khớp với dấu vết sinh học của con người, dẫn đến kết luận rõ ràng: chiếc lọ thủy tinh cổ đại này từng chứa phân người.
Điểm đáng chú ý nằm ở thành phần thứ hai được phát hiện trong mẫu vật: carvacrol, một hợp chất thơm có mặt chủ yếu trong dầu của cỏ xạ hương và các loại thảo mộc thuộc cùng họ. Sự xuất hiện của carvacrol bên cạnh các dấu ấn sinh học của phân người đã giúp các nhà khoa học liên tưởng ngay đến những đơn thuốc ghi trong tài liệu của Galen, một trong những bác sĩ nổi tiếng và có ảnh hưởng nhất đế chế La Mã.
Theo lời ông Cenker Atila, việc trộn phân người với cỏ xạ hương không phải là sự tình cờ. Trong thế giới y học cổ đại, các danh y như Galen, Dioscorides hay Pliny Lão thành thường ghi chép các phương thuốc sử dụng phân để điều trị các chứng viêm nhiễm, nhiễm trùng và các vấn đề về sinh sản.
Tuy nhiên, việc đưa những chất thải này vào cơ thể bệnh nhân luôn là một thử thách lớn về mặt cảm giác. Sự bổ sung cỏ xạ hương, một loại thảo mộc có mùi thơm mạnh và tính kháng khuẩn cao, được coi là một chiến thuật tâm lý và lâm sàng tinh tế. Mùi hương của cỏ xạ hương sẽ che lấp mùi khó chịu của phân người, giúp bệnh nhân dễ dàng chấp nhận liệu pháp điều trị hơn.
Có hai lý do chính khiến giới khảo cổ phải mất rất lâu để phát hiện ra bằng chứng vật lý này. Đầu tiên, các vật liệu hữu cơ như phân người rất dễ bị phân hủy theo thời gian trong môi trường tự nhiên. Thứ hai, sự không thoải mái về mặt văn hóa đối với các chất thải khiến các nhà nghiên cứu và bảo tàng thường ưu tiên phân tích những mẫu vật thẩm mỹ cao hơn như nước hoa hay dầu quý. Phát hiện này đã phá vỡ rào cản tâm lý, thúc đẩy cái nhìn khách quan hơn về y học cổ đại.
Trong đời sống của người La Mã, ranh giới giữa việc giữ vệ sinh, thực hành nghi lễ và điều trị y tế thường rất mờ nhạt. Một lọ thuốc mỡ có thể vừa là dấu hiệu của sự xa hoa trong tiệc tùng, vừa là dược phẩm thiết yếu trong phòng bệnh. Sự xuất hiện của cỏ xạ hương trong mẫu phân còn cho thấy sự nhạy bén của các thầy thuốc La Mã đối với trải nghiệm của bệnh nhân, không chỉ quan tâm đến hiệu quả mà còn đến tác động giác quan.
Điều đáng ngạc nhiên là phương pháp có vẻ điên rồ này lại có những điểm tương đồng kỳ lạ với y học hiện đại. Hiện nay, các bác sĩ áp dụng liệu pháp cấy ghép vi sinh vật trong phân (FMT) để điều trị các vấn đề nghiêm trọng về đường ruột. Việc sử dụng phân của người khỏe mạnh đã được sàng lọc để phục hồi hệ vi sinh cho bệnh nhân là minh chứng cho thấy những ý tưởng cổ xưa, khi được kiểm chứng qua khoa học, có thể mang lại giá trị điều trị thực sự.
Sứ mệnh khám phá quá khứ qua những vết cặn trong chiếc lọ thủy tinh nhỏ bé này đã mở ra một chương mới trong khảo cổ học y tế. Nó không chỉ xác nhận tính chính xác của các văn bản cổ đại mà còn nhắc nhở chúng ta rằng trí tuệ của tổ tiên đôi khi ẩn giấu trong những thứ mà chúng ta thường vứt bỏ. Pergamon, thành phố của những bác sĩ huyền thoại, một lần nữa khẳng định vị thế của mình như cái nôi của những liệu pháp y học táo bạo và đầy tính thực tiễn.
