Buzz
Dù nhận hàng chục tỷ USD vốn đầu tư, ngành robot hình người vẫn gặp khó khăn trong việc mở rộng quy mô. Báo cáo mới từ McKinsey chỉ ra rằng bộ truyền động, vật liệu hiếm và cảm biến đang tạo ra những nút thắt quan trọng.
Trong ba năm trở lại đây, ngành robot hình người chứng kiến làn sóng đầu tư mạo hiểm chưa từng có. Số liệu thực tế cho thấy từ 2023 đến 2025, lượng vốn đổ vào lĩnh vực này tăng hơn ba lần. Năm 2025, tổng mức đầu tư toàn cầu đạt cột mốc mới: 40,7 tỷ đô la.
Từ Thung lũng Silicon, Thâm Quyến tới Tokyo và Munich, các startup và nhà sản xuất truyền thống đều đẩy nhanh tiến độ. Họ nỗ lực đưa nguyên mẫu robot từ phòng thí nghiệm ra nhà máy, kho bãi và các ứng dụng thực tế. Tuy nhiên, phía sau sự hứng khởi này là thách thức lớn về sản xuất hàng loạt.
Nghiên cứu gần đây của McKinsey chỉ ra rằng nguyên nhân khó khăn nằm ở các điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng phần cứng. Cuộc đua trong tương lai sẽ không chỉ xoay quanh AI mà còn phụ thuộc vào việc phần cứng có đủ rẻ và đáng tin cậy hay không.
Làn sóng đầu tư vào robot hình người tăng mạnh nhưng chuỗi cung ứng phần cứng vẫn là rào cản chính. Chi phí tập trung chủ yếu vào bộ truyền động, tiếp đến là cụm cảm biến và thiết bị tính toán trung tâm.
Để hiểu rõ thách thức, cần phân tích cơ cấu chi phí của một mẫu robot hình người. McKinsey cho biết chi phí chủ yếu đến từ năm nhóm mô-đun lớn, trong đó bộ truyền động chiếm 40%–60%. Bộ phận cảm biến, đóng vai trò như mắt và xúc giác của robot, chiếm khoảng 10%–20% chi phí.
Nền tảng tính toán và bộ điều khiển trung tâm chiếm khoảng 10%–15% chi phí, trong khi cấu trúc nhẹ và pin chiếm 5%–10%. Bộ truyền động chính là phần tốn kém nhất và tạo ra sự khác biệt lớn về hiệu suất tổng thể. Mật độ mô-men xoắn, độ chính xác và tuổi thọ hoàn toàn phụ thuộc vào mắt xích chưa hoàn thiện này.
Ví dụ về đôi tay robot, cấu trúc phức tạp yêu cầu hơn hai mươi bậc tự do và hàng loạt phản hồi xúc giác. Robot Optimus của Tesla hiện sử dụng hơn năm mươi bộ truyền động siêu nhỏ chỉ để điều khiển đôi bàn tay. Do thiếu linh kiện tiêu chuẩn trên thị trường, các hãng buộc phải tự đầu tư nghiên cứu và chế tạo riêng.
Bộ truyền động là mắt xích yếu nhất do thiếu tiêu chuẩn hóa và tính độc quyền của các nhà sản xuất.
Nhìn toàn bộ chuỗi phần cứng, báo cáo phân loại rủi ro nguồn cung thành ba mức: thấp, trung bình và cao. Nhóm rủi ro thấp gồm các thành phần phổ thông như động cơ không chổi than, camera hay cảm biến thừa hưởng từ ngành xe điện. Chúng mang lại sự ổn định và không cản trở sản xuất quy mô lớn.
Nhóm rủi ro trung bình gồm bộ điều khiển servo và hệ thống quản lý pin, đòi hỏi tỷ lệ thể tích trên công suất cực kỳ nghiêm ngặt. Pin phải chịu tốc độ xả lớn khi robot thực hiện các động tác phức tạp như nhảy hay ngồi xổm. Việc thiếu tiêu chuẩn hóa buộc nhà sản xuất phải phát triển sâu với nhà cung cấp cấp hai.
Điểm báo động nhất nằm ở nhóm rủi ro cao, từ các thiết bị truyền động chính xác cao như bộ giảm tốc. Năng lực sản xuất bộ giảm tốc sóng hài hay vít me bi hành tinh bị chi phối bởi các hãng chuyên biệt như SKF hay Nabtesco. Thời gian chờ linh kiện chuyên dụng này kéo dài kỷ lục tới mười bốn tháng.
Việc phụ thuộc vào nam châm vĩnh cửu neodymium cũng là rào cản chiến lược khi nguồn cung tập trung lớn. Các tập đoàn công nghệ phương Tây gặp thách thức khi Trung Quốc kiểm soát 90% công suất gia công từ tính toàn cầu. Thiếu hệ thống vi điều khiển thống nhất an toàn cho hàng chục bộ truyền động cũng là trở ngại lớn.
Theo đánh giá của McKinsey, ngành robot hình người hiện tại đang trong giai đoạn tương tự ngành ô tô đầu thế kỷ 20, khi các tiêu chuẩn chưa được thiết lập và chuỗi cung ứng còn rời rạc.
Những nút thắt phức tạp này giúp hệ thống nhà máy Trung Quốc tận dụng chuỗi cung ứng cơ điện hoàn chỉnh để giảm chi phí. Một nguyên mẫu Tesla Optimus Gen 2 có thể tốn 131.000 đô la nếu hoàn toàn tách khỏi mạng lưới vật liệu quốc gia. Dù vậy, Âu Mỹ vẫn giữ ưu thế trong thiết kế cấu trúc AI, tích hợp hệ thống và kiểm định an toàn nghiêm ngặt.
Đến năm 2035, chuỗi cung ứng dự kiến sẽ trở nên linh hoạt hơn, với khả năng thuê ngoài các mô-đun pin và nền tảng tính toán. Các bước đi chiến lược từ Schaeffler hay Bosch khi hợp tác với Neura Robotics, Humanoid và Galbot minh chứng rõ ràng cho sự thay đổi mô hình. Cột mốc đột phá sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào quá trình tiêu chuẩn hóa hợp tác giữa các nhà sản xuất linh kiện cốt lõi toàn cầu.
Thực trạng ngành hiện tại được so sánh với ngành ô tô thập niên 1910, khi các tiêu chuẩn sản xuất lõi chưa xuất hiện. Để giảm chi phí vật liệu tổng thể xuống dưới 20.000 đô la, thị trường cần sự hợp lực của hàng chục đối tác. Ai giải quyết được bài toán gia công quy mô lớn trước sẽ nắm quyền định nghĩa hệ sinh thái mới.
