Buzz
Sau một thời gian dài vắng bóng, Gore Verbinski, đạo diễn tài ba, đã trở lại với một dự án khoa học viễn tưởng đầy tham vọng. Tuy nhiên, đằng sau các cảnh quay giải trí hấp dẫn là một thông điệp đáng sợ về AI và nguy cơ tận thế mà chính con người có thể tạo ra.
Gore Verbinski, đạo diễn nổi tiếng với những tác phẩm ăn khách như Cướp biển vùng Caribbean (Pirates of the Caribbean) và bộ phim hoạt hình đoạt giải Rango, luôn dũng cảm đối mặt với các chủ đề nhạy cảm và hình ảnh ám ảnh trong điện ảnh.
Sau gần một thập kỷ vắng bóng kể từ bộ phim A Cure for Wellness (2016), Gore Verbinski đã trở lại với tác phẩm mới mang tên Good Luck, Have Fun, Don’t Die. Bộ phim xoay quanh câu chuyện của một người du hành thời gian từ tương lai quay lại quá khứ để tiêu diệt một AI nguy hiểm trước khi nó thức tỉnh và chiếm lĩnh thế giới.
Mặc dù cốt truyện của bộ phim có vẻ khá quen thuộc với các tín đồ của thể loại khoa học viễn tưởng thập niên 80, nhưng đối với Verbinski, đây không chỉ là một bộ phim giải trí – mà là một dự báo đang dần trở thành hiện thực ngay trước mắt chúng ta.
Cuộc tấn công vào "thánh địa" của linh hồn
Trong cuộc phỏng vấn độc quyền với tạp chí Inverse, Verbinski bày tỏ sự lo ngại sâu sắc về sự xâm nhập của AI vào xã hội hiện đại. Ông đặt ra câu hỏi đầy đau đớn cho các nhà phát triển công nghệ: Tại sao công nghệ tiên tiến nhất của nhân loại lại đang cố gắng làm những việc mang tính "người" nhất, thay vì giúp chúng ta giải quyết những nỗi đau thể xác mà chúng ta đang gánh chịu?
"Tại sao AI lại tập trung vào những điều mà chúng ta, với tư cách là con người, vốn dĩ cần phải làm: kể chuyện, viết nhạc, sáng tác thơ?" Verbinski đặt câu hỏi một cách gay gắt. Với ông, nghệ thuật, sáng tạo và cảm xúc không phải là những dữ liệu để tối ưu hóa, mà là "hơi thở" của loài người, là lý do giúp chúng ta tồn tại và kết nối với nhau.
Theo quan điểm của ông, sự can thiệp của AI vào lĩnh vực này không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà là một cuộc xâm lăng vào lãnh thổ linh hồn. "Đừng làm thế; hãy đi chữa ung thư, làm những việc khác đi. Ngươi không cần phải thở hộ ta," ông nhấn mạnh. Câu nói "Ngươi không cần phải thở hộ ta" như một lời khẳng định mạnh mẽ về quyền được cảm nhận, được đau khổ và được thăng hoa trong sáng tạo của con người - những quyền lợi mà máy móc đang cố gắng cướp đi.
Từ câu chuyện viễn tưởng đến hiện thực đáng sợ
Dự án Good Luck, Have Fun, Don’t Die đã đến với Verbinski vào năm 2020, khi kịch bản của Matthew Robinson lần đầu tiên được gửi đến tay ông. Lúc đó, những công cụ AI tạo sinh như hay Midjourney vẫn còn là những giấc mơ xa vời, chỉ tồn tại trong phòng thí nghiệm của các gã khổng lồ công nghệ.
Tuy nhiên, tốc độ phát triển không ngừng của công nghệ đã biến câu chuyện trong kịch bản từ một viễn tưởng khoa trương thành một hiện thực đáng lo ngại chỉ trong vài năm. "AI đã thay đổi hoàn toàn kể từ đó... Nó không còn là một khái niệm xa xôi nữa. Nó đã ở đây, hiện diện trong từng ngóc ngách của cuộc sống chúng ta," Verbinski chia sẻ. Cảm giác cấp bách này đã thúc đẩy ông phải thực hiện bộ phim này ngay lập tức, như một nỗ lực khẩn cấp để cảnh báo trước khi quá muộn.
"Thuốc đắng" được giấu trong lớp vỏ ngọt ngào
Good Luck, Have Fun, Don’t Die được mô tả là một tác phẩm châm biếm xã hội (social satire). Verbinski ví bộ phim của mình như một chiếc bánh ngọt với "thuốc đắng" bên trong. Khán giả có thể đến rạp để giải trí, để cười với những tình huống hài hước trong ngày lễ Valentine, nhưng dư vị còn lại sẽ là những suy ngẫm sâu sắc và nỗi lo âu về tương lai.
Bộ phim mở ra với những cảnh đời thường giản dị - một quán ăn bình dân Norm’s, một trường trung học, một bữa tiệc sinh nhật - những không gian thân thuộc với con người. Nhưng rồi, đạo diễn bắt đầu thay đổi thực tại, kéo dài những điều bình thường cho đến khi chúng trở nên biến dạng, dẫn dắt người xem vào một thế giới có thể sụp đổ bất cứ lúc nào. Verbinski khéo léo lồng ghép những vấn đề tăm tối của xã hội hiện đại, như xả súng trường học hay sự vô cảm trong một thế giới ngày càng trở nên "máy móc hóa".
Thông qua diễn xuất tuyệt vời của Juno Temple, bộ phim khám phá phản ứng của một con người bình thường đối với thế giới ngày càng thiếu nhân tính, nơi sự điên rồ dần được xem là chuyện bình thường (normalized). "Tiếng cười đôi khi chính là sự phê phán gay gắt nhất," Verbinski chia sẻ, và ông sử dụng hài hước đen tối để lột tả sự phi lý mà chúng ta đang vô tình chấp nhận mỗi ngày.
Cơn ác mộng "tự nuốt chính mình" của AI
Một trong những quan điểm gây suy ngẫm nhất của Verbinski không phải là AI sẽ làm gì với chúng ta, mà là chúng ta đang làm gì với AI. Ông chỉ ra một thực trạng mà giới công nghệ gọi là "sự sụp đổ mô hình" (model collapse), nhưng Verbinski diễn đạt nó một cách thô thiển nhưng cực kỳ chính xác: AI đang bắt đầu "uống lại nước tiểu của chính mình".
Khi AI học hỏi từ dữ liệu trên internet, nhưng lại gặp phải một internet đầy ắp thông tin do chính AI tạo ra, chúng ta vô tình tạo nên một vòng lặp khép kín độc hại. Nó "nhổ ra rồi nuốt lại", tái chế liên tục những thông tin vô giá trị, dẫn đến sự suy thoái chất lượng và sự biến mất của tính nguyên bản. "Tôi thực sự muốn mua một bộ Bách khoa toàn thư Britannica trước kỷ nguyên AI để thốt lên: 'Chà, chúng ta đã từng biết những thứ này một cách chính xác'," ông mỉa mai. Sự thật đang bị bóp méo và kiến thức nhân loại đang dần bị pha loãng bởi những cỗ máy không có khả năng tư duy thực sự.
Những đứa trẻ bị "bó chân" và hội chứng "ghét mẹ"
Không chỉ dừng lại ở đó, Verbinski so sánh cách các tập đoàn công nghệ đang “hình thành” AI trong giai đoạn đầu của nó với những hủ tục đau đớn như bó chân phụ nữ ở Trung Quốc xưa, hay việc cho trẻ sơ sinh uống sữa bột thay thế sữa mẹ một cách thiếu hiểu biết.
"Chúng ta không biết mình đang làm gì với nó," Verbinski cảnh báo. Ông cho rằng AI đang bị ép buộc phát triển mà không có quá trình tiến hóa tự nhiên. Chúng ta không cho những "đứa trẻ" kỹ thuật số này đủ thời gian để trưởng thành và phát triển nhân cách.
Thay vào đó, các giám đốc điều hành ở Thung lũng Silicon đang miệt mài điều chỉnh AI để nó trở nên thân thiện hơn, an toàn hơn về hình thức, cấm nó nói ra những điều này điều kia, nhưng lại bỏ qua sự phát triển cốt lõi của một "trí tuệ" thực sự.
Chúng ta đang thao túng chúng ngay từ khi chúng được sinh ra. Và theo Verbinski, hệ quả tất yếu là những thực thể quyền năng này sẽ mắc phải "vấn đề tâm lý với mẹ" - một cách nói ẩn dụ về sự phẫn nộ của AI đối với những người tạo ra nó. "Đến lúc đó, nó sẽ nhìn lại chúng ta với cơn giận dữ," ông nói đầy ẩn ý.
Chúng ta đang tạo ra những thực thể méo mó ngay từ trong trứng nước. Và theo Verbinski, đó chính là mầm mống của ngày tận thế - không phải khi Skynet tự nhận thức và phóng tên lửa hạt nhân, mà là khi những "đứa trẻ" AI này lớn lên, nhìn lại cách chúng bị kiềm hãm, thao túng và "bó chân" bởi những cha đẻ của mình, rồi quyết định nổi loạn.
Với Good Luck, Have Fun, Don’t Die, Gore Verbinski không chỉ đánh dấu sự trở lại của một bậc thầy kể chuyện bằng hình ảnh, mà còn gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh cho toàn nhân loại: Hãy cẩn thận với những gì chúng ta đang tạo ra. Chúng ta đang trao quyền năng của chúa trời cho những cỗ máy, nhưng lại đối xử với chúng như những kẻ nô lệ. Quan trọng hơn, hãy bảo vệ những giá trị làm nên con người chúng ta - khả năng cảm nhận cái đẹp, khả năng kể chuyện và sáng tạo - trước khi chúng ta tự nguyện dâng hiến "hơi thở" của mình cho những dòng mã vô hồn.
