Đừng vội tin vào những gì bạn thấy, bởi hàng ngàn loài động vật đang ngụy trang dưới lớp vỏ bọc khác nhau để che giấu bản chất thật sự của chúng.

Một nghiên cứu gần đây đã tiết lộ một sự thật chấn động: hàng ngàn loài động vật có xương sống đang âm thầm ẩn náu dưới những hình dạng giống hệt nhau, khiến cộng đồng khoa học phải ngỡ ngàng.

Mặc dù năm 2026 mới chỉ vừa bắt đầu, nhưng có thể đã có một sự thay đổi lớn so với năm ngoái. Các nhà khoa học cho biết số lượng động vật có xương sống trên hành tinh này có thể cao gấp đôi so với con số dự đoán trước đó.

Sai lệch này không phải do tính toán sai, và thế giới tự nhiên cũng không trải qua một cuộc bùng nổ dân số. Thật tiếc, chúng ta vẫn chứng kiến những đợt tuyệt chủng hàng loạt trên toàn cầu. Nguyên nhân của sự gia tăng này nằm ở một hiện tượng tinh vi hơn.

Một nghiên cứu mới đây chỉ ra rằng sự hiểu biết của nhân loại về số lượng loài hiện tại đã bị đánh giá thấp. Nguyên nhân là chúng ta quá phụ thuộc vào hình thái học – vẻ ngoài của động vật. Việc này đã che giấu hàng ngàn loài sinh vật đang ẩn náu ngay dưới mắt chúng ta. Các loài này được giới sinh học gọi là các loài 'ẩn danh', chúng có vẻ ngoài giống hệt các loài khác nhưng mang hệ gen hoàn toàn khác biệt.

Khi hành tinh đang phải đối mặt với những cuộc khủng hoảng sinh thái liên tiếp, việc theo dõi chính xác số lượng loài để bảo tồn trở nên vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, từ thế kỷ 17, các nhà khoa học chủ yếu dựa vào hình thái học để phân loại, nghiên cứu kích thước, cấu trúc xương và màu sắc. Đây không còn là phương pháp tin cậy khi các loài ẩn danh xuất hiện.

Vấn đề sinh thái và bảo tồn thực ra rất đơn giản. Các loài ẩn danh - không phải là những sinh vật bí ẩn - có vẻ ngoài giống với các loài khác, nhưng cấu trúc di truyền lại hoàn toàn khác biệt. Vì vậy, có thể một loài được xác định qua hình thái học hiện đang được coi là an toàn, nhưng thực tế bên trong lại chứa những loài ẩn danh đang trong tình trạng nguy cấp.

Các nhà nghiên cứu từ khoa Sinh thái học và Sinh học Tiến hóa tại Đại học Arizona đã tổng hợp và phân tích từ 373 nghiên cứu khác nhau để tìm ra những loài ẩn danh tiềm năng. Nghiên cứu chỉ tập trung vào động vật có xương sống như cá, lưỡng cư, bò sát, chim và động vật có vú.

Nhóm nghiên cứu phát hiện rằng, trung bình, mỗi loài được công nhận dựa trên hình thái học đều có hai loài ẩn danh riêng biệt.

Trong báo cáo, các tác giả giải thích: "Chúng tôi đã phát hiện các loài ẩn danh phân bố rộng rãi và nhất quán trong các nhóm động vật có xương sống chính. Chúng tôi ước tính rằng mỗi loài được phân loại qua hình thái học đều có khoảng hai loài ẩn danh".

Có sự nhất quán đáng ngạc nhiên trong các kết quả thống kê này. Cuộc sống của cá khác biệt rất nhiều so với chim, nhưng tỷ lệ xuất hiện các loài ẩn danh lại khá giống nhau. Nếu áp dụng kết quả này trên toàn thế giới, tổng số loài động vật có xương sống thực tế có thể đã tăng gấp đôi.

Nghiên cứu này cũng giải quyết vấn đề liệu ADN ty thể (mtDNA) - vật chất di truyền từ nhiễm sắc thể vòng trong ty thể và chỉ di truyền từ mẹ - có hiệu quả trong việc phân biệt loài như ADN nhân (nucDNA) hay không. ADN ty thể thường được dùng để phân biệt các loài họ hàng gần, vì nó tiến hóa nhanh hơn ADN nhân. Nhờ vào tốc độ đột biến, các nhà khoa học sử dụng ADN này để tìm sự khác biệt di truyền giữa các nhóm động vật.

Nhóm nghiên cứu cho biết: "Có một lượng lớn tài liệu chỉ ra những hạn chế của dữ liệu mtDNA trong việc phân định loài, điều này cho thấy mtDNA có thể đưa ra kết quả không chính xác. Tuy nhiên, tài liệu này có thể có sự thiên lệch."

Họ tiếp tục: "Chúng tôi đã kiểm tra sự thiên lệch có hệ thống ở các loài được phân loại chỉ qua mtDNA so với nucDNA. Kết quả cho thấy mtDNA có xu hướng xác định nhiều loài hơn nucDNA. Tuy nhiên, mức độ thiên lệch này là rất nhỏ - trung bình nucDNA là 2, mtDNA là 2,5 đối với nhóm lớn nhất, và chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với cá vây tia."

Các tác giả nhấn mạnh rằng kết quả này không có nghĩa là nucDNA và mtDNA luôn phân biệt chính xác các loài giống nhau. Chúng chỉ chỉ ra rằng tổng số loài ước tính giữa hai phương pháp là tương đương.

Cuối báo cáo, nhóm nghiên cứu kêu gọi hành động, nhấn mạnh tầm quan trọng sống còn của vấn đề đối với công tác bảo tồn.

Họ kết luận: "Những kết quả này gợi ý rằng có thể có hàng ngàn loài động vật có xương sống ẩn danh đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng, nhưng hiện đang bị che giấu bởi tình trạng phân loại hiện tại. Các phân tích về sự phong phú loài, quá trình hình thành và tuyệt chủng có thể bị sai lệch do sự hiện diện của các loài ẩn danh."

Về cơ bản, chúng ta không thể bảo vệ những loài mà chúng ta chưa thể xác định. Các bản đồ bảo tồn sinh học hiện nay có thể bỏ sót tới một nửa số loài động vật có xương sống trên Trái đất. Nghiên cứu này được công bố trên tạp chí Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences.