Buzz
Các chuyên gia cho biết loài gấu mèo Bắc Mỹ sinh sống trong môi trường đô thị đang dần khác biệt về ngoại hình và hành vi so với những cá thể sống ở khu vực nông thôn.
Trong suốt những năm qua, cư dân thành phố Bắc Mỹ thường xuyên chia sẻ những bức ảnh về những chú gấu mèo dễ thương một cách kỳ lạ khi chúng lục lọi trong các thùng rác, len lỏi qua những con hẻm nhỏ và xuất hiện đầy tự nhiên trong các video an ninh của người dân.
Điều thú vị là sự dễ thương này không chỉ đến từ hoàn cảnh mà còn nằm trong chính ngoại hình và hành vi của chúng. Một nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng những con gấu mèo đô thị đang thay đổi theo thời gian, và quá trình này có sự tương đồng bất ngờ với hành trình tiến hóa của loài sói thành chó nhà.
Nghiên cứu do Đại học Arkansas tại Little Rock thực hiện và được công bố trên tạp chí Frontiers in Zoology, đã mang đến cái nhìn sâu sắc về cách những con gấu mèo Bắc Mỹ đang thích nghi với môi trường sống gần con người.
Khi nhóm nghiên cứu phân tích gần 20.000 bức ảnh gấu mèo được ghi nhận trên toàn nước Mỹ qua nền tảng iNaturalist, họ phát hiện ra rằng những cá thể sống trong thành phố có mõm ngắn hơn 3,5% so với gấu mèo ở vùng nông thôn. Đây là dấu hiệu điển hình của quá trình thuần hóa, điều đã được quan sát ở nhiều loài động vật khác.
Các nhà khoa học cho rằng sự khác biệt này không phải là ngẫu nhiên và có thể là dấu hiệu của một tiến hóa đang diễn ra. Cũng như loài sói từng tiến hóa thành chó nhà nhờ vào việc sống gần con người để tận dụng nguồn thức ăn do loài người bỏ lại, gấu mèo thành phố rất có thể đang đi theo con đường tương tự nhờ một nguồn động lực quen thuộc: rác thải.
Tiến sĩ Raffaela Lesch, phó giáo sư sinh học tại Đại học Arkansas ở Little Rock và đồng tác giả nghiên cứu, cho biết rằng rác thải của con người đóng vai trò như một yếu tố kích thích mạnh mẽ. Các khu dân cư, công viên hay khu đô thị luôn chứa đầy rác dễ tiếp cận, giúp gấu mèo nhanh chóng nhận ra rằng chỉ cần giảm bớt sự sợ hãi và hành vi hung hăng, chúng sẽ dễ dàng tìm được nguồn thức ăn dồi dào.
Chính yếu tố này đã tạo ra một cơ hội môi trường mới để gấu mèo tiến hóa. Những cá thể thân thiện và ít sợ người hơn có khả năng sinh tồn tốt hơn, và đặc điểm này sẽ ngày càng được củng cố qua các thế hệ tiếp theo.
Quá trình thuần hóa không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ nỗ lực của con người trong việc biến động vật hoang dã thành vật nuôi. Trong nhiều trường hợp, chính động vật đã chủ động tận dụng các môi trường sống do con người tạo ra để tiến hóa và thích nghi.
Những gì đang xảy ra với gấu mèo thành phố rất giống với giả thuyết về Hội chứng thuần hóa mào thần kinh, cho rằng các tế bào mào thần kinh đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành cả đặc điểm hành vi lẫn cấu trúc khuôn mặt của động vật. Khi tiến hóa ưu tiên các cá thể có tính khí ôn hòa, những đặc điểm như mõm ngắn, đầu tròn, tai cụp nhẹ và đường nét mềm mại sẽ dần xuất hiện.
Những thay đổi về hình thái này cũng đã xuất hiện ở nhiều loài được thuần hóa, với chó là ví dụ điển hình. Các giống chó hiện đại thường có khuôn mặt ngắn và dễ thương hơn so với tổ tiên của chúng là loài sói. Một ví dụ nổi bật là giống bulldog Pháp, với chiếc mũi cực ngắn. Dù những đặc điểm này có thể gây tranh cãi về sức khỏe, chúng vẫn là minh chứng rõ rệt cho hội chứng thuần hóa. Sự thay đổi tương tự ở gấu mèo thành phố cho thấy chúng đang tiến gần đến con đường tương tự.
Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng những phát hiện hiện tại chỉ mới là những gợi ý, chứ không phải bằng chứng xác thực cho giả thuyết về hội chứng thuần hóa mào thần kinh. Để xác thực thêm, những nghiên cứu tiếp theo cần phân tích cấu trúc xương và đặc điểm giải phẫu chi tiết hơn.
Một sinh viên đồng tác giả, Alanis Bradley, chia sẻ mong muốn mở rộng đề tài nghiên cứu bằng cách quét 3D các hộp sọ gấu mèo từ những năm 1970 để có cái nhìn rõ ràng hơn về sự thay đổi theo thời gian.
Ngoài ra, nhóm nghiên cứu cũng có kế hoạch mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các loài động vật khác sống gần con người để tìm hiểu liệu quá trình tiến hóa tương tự có diễn ra hay không. Việc khảo sát thêm các loài thú có túi hoặc các loài động vật sống xen lẫn trong môi trường đô thị sẽ giúp xác nhận hoặc bác bỏ giả thuyết này.
Điều đặc biệt là toàn bộ dự án bắt đầu từ một lớp học sinh trắc học mà tiến sĩ Lesch giảng dạy. Bà muốn sinh viên học cách lập trình và phân tích dữ liệu thông qua việc sử dụng chính những bộ dữ liệu mà họ yêu thích. Nhờ vào điều này, dự án khoa học công dân đã phát triển mạnh mẽ và mang lại những hiểu biết mới mẻ về tiến hóa trong môi trường đô thị.
Nhìn một cách tổng thể, phát hiện này mở ra nhiều câu hỏi thú vị về tương lai của gấu mèo thành phố cũng như mối quan hệ giữa chúng và con người. Nếu quá trình thuần hóa tiếp tục, không loại trừ khả năng một ngày nào đó việc nuôi gấu mèo như thú cưng sẽ trở thành điều bình thường, tương tự như chó ngày nay đã từ động vật hoang dã trở thành bạn đồng hành thân thiết nhất của con người. Mặc dù hiện tại chúng vẫn là loài hoang dã và tiềm ẩn nhiều nguy hiểm, nhưng những thay đổi đầu tiên đang mở ra một viễn cảnh hoàn toàn mới.
Tiến sĩ Lesch nửa đùa nửa thật rằng nếu có loài động vật nào tiếp theo được thuần hóa bởi con người, rất có thể đó sẽ là gấu mèo. Bà cho rằng trong tương lai, phiên bản thuần hóa của loài gấu mèo sẽ có một cái tên thú vị, gắn liền với biệt danh mà người Mỹ yêu thích: gấu trúc rác.
Mặc dù viễn cảnh đó còn khá xa, nhưng nghiên cứu này đã chỉ ra một điều rõ ràng: ngay giữa những khu phố đông đúc và dòng xe cộ tấp nập, thiên nhiên vẫn âm thầm tiến hóa theo những cách mà chúng ta không ngờ đến.
