(Mytour) Lời Phật dạy chứa đựng trí tuệ sâu sắc, nếu không có sự chỉ dẫn thì thật khó để lĩnh hội. Cùng lắng nghe Phật chia sẻ về nguyên nhân làm nên sự thịnh vượng của một dòng họ, từ đó sẽ có rất nhiều điều thú vị để suy ngẫm.
Ngày xưa, tại thành Ca-tỳ-la-vệ (Kapilavastu), nơi Đức Phật được sinh ra, có hai gia đình nổi tiếng. Một là gia đình họ Cù-lợi, đứng đầu là ông Cù-lợi-đa, một thương gia rất giàu có, nhưng dù đã gần sáu mươi tuổi mà vẫn chưa có con nối dõi.
Gia đình thứ hai là họ Tỳ-xá, mặc dù chỉ là gia đình nông dân, nhưng cuộc sống rất êm đềm, con cháu đông đủ, ba thế hệ sống chung, luôn tràn ngập tiếng cười vui vẻ.
Gia đình thứ hai là họ Tỳ-xá, mặc dù chỉ là gia đình nông dân, nhưng cuộc sống rất êm đềm, con cháu đông đủ, ba thế hệ sống chung, luôn tràn ngập tiếng cười vui vẻ.
Một hôm, khi nhìn qua sân nhà hàng xóm, ông Cù-lợi-đa thấy lũ trẻ nhà họ Tỳ-xá đang vui đùa ầm ĩ, lòng ông chợt nặng trĩu.
Dù đã tiêu tốn bao nhiêu vàng bạc để mời những thầy thuốc giỏi nhất, nhưng vợ ông vẫn không thể có thai. Ông còn đem nhiều của cải đến các đền thờ để cầu xin thần linh ban cho một đứa con, nhưng kết quả vẫn không thay đổi.
Dù đã tiêu tốn bao nhiêu vàng bạc để mời những thầy thuốc giỏi nhất, nhưng vợ ông vẫn không thể có thai. Ông còn đem nhiều của cải đến các đền thờ để cầu xin thần linh ban cho một đứa con, nhưng kết quả vẫn không thay đổi.
Trong cơn tuyệt vọng, ông nghe nói Đức Phật đang giảng pháp tại Trúc Lâm Tinh Xá, ngoài thành, liền tìm đến để xin Phật chỉ dạy.
Tại Trúc Lâm Tinh Xá, Đức Phật đang ngồi dưới gốc cây, bao quanh là vô số đệ tử chăm chú lắng nghe. Ông Cù-lợi-đa đã vượt qua đám đông, quỳ xuống trước Đức Phật, cung kính chắp tay và bạch rằng:
“Kính bạch Đức Thế Tôn, con là Cù-lợi-đa. Gia đình con buôn bán suốt nhiều đời, tích góp được vô vàn của cải, nhưng vẫn không có con nối dõi.
Nhìn sang gia đình họ Tỳ-xá, dù chỉ làm nghề nông, cuộc sống giản dị, nhưng con cháu đông vui, hạnh phúc. Tại sao cùng là con người, mà sự phát triển của các gia đình lại khác biệt đến vậy? Kính mong Đức Thế Tôn từ bi chỉ dạy cho con.”
Nhìn sang gia đình họ Tỳ-xá, dù chỉ làm nghề nông, cuộc sống giản dị, nhưng con cháu đông vui, hạnh phúc. Tại sao cùng là con người, mà sự phát triển của các gia đình lại khác biệt đến vậy? Kính mong Đức Thế Tôn từ bi chỉ dạy cho con.”
Đức Phật từ từ mở mắt, ánh nhìn của Ngài hiền hòa và bao dung, hướng về ông Cù-lợi-đa. Ngài nhẹ nhàng lên tiếng:
“Này Cù-lợi-đa, sự thịnh suy của một gia tộc, con cháu đông hay ít, không phải do tiền bạc hay thần linh ban phước mà quyết định. Tất cả đều bắt nguồn từ ba yếu tố căn bản. Hôm nay, Ta sẽ chỉ rõ cho ông thấy, để ông thấu hiểu chân lý.”
Nói xong, Đức Phật nhẹ nhàng đưa tay lên, và ba bức tranh hiện ra trên không trung, chiếu rõ những cảnh sinh hoạt hàng ngày của hai gia đình họ Cù-lợi và Tỳ-xá.
1. Gốc rễ đầu tiên: Có lòng tốt và làm nhiều việc thiện hay không?

Đức Phật giải thích nguyên nhân dẫn đến sự hưng thịnh của một dòng họ
Đức Phật chỉ vào bức tranh đầu tiên. Trong đó, người làm việc trong cửa hàng của ông Cù-lợi-đa đang dùng vải kém chất lượng nhuộm lại, rồi lừa bán cho khách là hàng cao cấp.
Còn chính ông Cù-lợi-đa thì ngồi sau quầy, mặc cả từng đồng và cãi vã kịch liệt với người cung cấp hàng, những lời lẽ đầy tức tối và tham lam.
Trong khi đó, tại một cảnh khác, ông Tỳ-xá đang chia sẻ lương thực thu hoạch được cho những người nghèo khó xung quanh.
Khi thấy đồng ruộng của hàng xóm thiếu nước, ông chủ động nhường nguồn nước tưới tiêu của mình, còn bản thân thì cùng gia đình gánh nước từ sông về tưới cho ruộng.
Khi thấy đồng ruộng của hàng xóm thiếu nước, ông chủ động nhường nguồn nước tưới tiêu của mình, còn bản thân thì cùng gia đình gánh nước từ sông về tưới cho ruộng.
Đức Phật từ tốn nói:
“Này Cù-lợi-đa, nếu ông nhìn vào hai cảnh này, ông sẽ hiểu ra. Pháp tắc của trời đất là "ác giả ác báo, thiện ác hữu báo" (ở hiền gặp lành, gieo gió gặt bão).
Gia đình ông mặc dù giàu có, nhưng lại làm nhiều việc gian dối. Ông dùng mọi thủ đoạn để mưu lợi, bất chấp việc làm tổn hại đến người khác. Bản thân ông thì keo kiệt, chẳng bao giờ muốn giúp đỡ ai. Một gia đình như thế, làm sao có thể được trời đất che chở để sinh con cháu nối dõi?”
Gia đình ông mặc dù giàu có, nhưng lại làm nhiều việc gian dối. Ông dùng mọi thủ đoạn để mưu lợi, bất chấp việc làm tổn hại đến người khác. Bản thân ông thì keo kiệt, chẳng bao giờ muốn giúp đỡ ai. Một gia đình như thế, làm sao có thể được trời đất che chở để sinh con cháu nối dõi?”
Ngược lại, gia đình họ Tỳ-xá, tuy không giàu có, nhưng lại có tấm lòng từ bi, rộng lượng và luôn sẵn sàng giúp đỡ người khác. Họ đối xử với mọi người bằng lòng vị tha. Một gia đình như vậy, tự khắc sẽ tích lũy được phúc đức, con cháu đông đúc là điều đương nhiên.”
Đức Phật ngừng lại một lúc, rồi tiếp tục:
Ta từng gặp một gia tộc suốt đời làm nghề săn bắn, đã giết hại vô số sinh linh. Đến đời thứ ba, không ai trong gia đình đó có thể sinh con, và cuối cùng dòng họ ấy bị diệt vong.
Trong khi đó, một gia tộc khác suốt đời làm nghề y, chữa bệnh miễn phí cho người nghèo. Gia tộc này không những con cháu đông đúc, mà danh tiếng cũng ngày càng lan xa.
Trong khi đó, một gia tộc khác suốt đời làm nghề y, chữa bệnh miễn phí cho người nghèo. Gia tộc này không những con cháu đông đúc, mà danh tiếng cũng ngày càng lan xa.
Đây chính là đạo lý: Tâm thiện sinh phúc báo, tâm ác chiêu tai họa. Nếu ông muốn gia đình có con nối dõi, trước tiên phải thay đổi hành vi của mình, có lòng tốt, làm nhiều việc thiện, tích phúc đức cho bản thân và gia tộc.”
Nghe xong, ông Cù-lợi-đa cảm thấy rất xấu hổ. Ông nhớ lại những lần lừa dối khách hàng để kiếm tiền, và chưa bao giờ giúp đỡ ai khi họ cần. Ông cúi đầu, nhẹ nhàng nói:
“Bạch Đức Thế Tôn, con đã hiểu. Từ nay, con nguyện sẽ giữ tâm thiện, làm nhiều việc có ích cho người, không vì lợi ích mà làm tổn hại đến người khác nữa.”
2. Gốc rễ thứ hai: Gia đình có hòa thuận, yêu thương nhau hay không?
Đức Phật lại chỉ vào bức tranh thứ hai. Trong đó, em trai của ông Cù-lợi-đa đang tranh cãi với ông vì ông không chịu chia gia tài. Vợ ông thì luôn phàn nàn về mẹ chồng keo kiệt, hai người thường xuyên mâu thuẫn. Cả gia đình luôn trong trạng thái nặng nề, đầy sự u ám.
Trong khi đó, tại sân nhà họ Tỳ-xá, ông Tỳ-xá đang ngồi bên cạnh cha mẹ già, chăm sóc và xoa bóp cho các cụ. Vợ ông thì đang loay hoay trong bếp, nấu nướng cho cả gia đình. Lũ trẻ quây quần bên ông bà, lắng nghe những câu chuyện xưa. Toàn bộ gia đình tràn ngập bầu không khí ấm áp và yêu thương.
Đức Phật nói:
“Gia đình ông dù có của cải, nhưng lại thiếu sự hòa thuận. Anh em cãi vã tranh giành tài sản, mẹ chồng nàng dâu mâu thuẫn vì những chuyện vụn vặt. Một gia đình như thế, giống như một đĩa cát rời rạc, thiếu đi sự gắn kết, làm sao có thể sinh ra sự sống, con cháu được?”
Ngược lại, gia đình họ Tỳ-xá, các thành viên yêu thương, kính trọng lẫn nhau. Những người lớn thì bao dung, con cái thì hiếu thảo, vợ chồng hòa thuận, anh em đoàn kết. Một gia đình như vậy, tự nhiên tràn đầy sức sống và sinh khí, con cháu đông đúc là điều không thể tránh khỏi.”
Đức Phật kể một câu chuyện khác:
“Có một gia đình nọ, ba anh em vì tranh giành gia tài mà trở mặt thành thù, thậm chí còn đánh nhau. Cuối cùng, hai người anh bị thương nặng trong cuộc xô xát, còn người em út ôm một phần tài sản rồi bỏ đi biệt xứ. Gia đình đó từ đó tan rã. Chẳng bao lâu sau, hai người anh vì đau buồn mà qua đời, không ai có con nối dõi. Gia đình họ từ đó bị diệt vong.”
Ngược lại, có một gia đình khác, anh em sống hòa thuận, khi gặp khó khăn thì cùng nhau giúp đỡ, nương tựa lẫn nhau. Công việc làm ăn của họ ngày càng phát đạt, con cháu cũng ngày càng đông. Họ trở thành một gia tộc lớn, danh tiếng vang xa trong vùng.
Đây chính là đạo lý: ‘Gia hòa vạn sự hưng’ (gia đình hòa thuận, mọi việc đều thuận lợi). Nếu ông muốn có con cháu nối dõi, trước tiên phải làm cho gia đình hòa thuận, yêu thương nhau, tạo dựng một không khí gia đình ấm áp, vui vẻ.”
Nghe xong, ông Cù-lợi-đa càng cảm thấy hổ thẹn. Ông nhớ lại những mâu thuẫn với em trai và mối quan hệ căng thẳng giữa vợ và mẹ mình. Ông cúi đầu và thưa:
“Bạch Đức Thế Tôn, con đã hiểu được tầm quan trọng của sự hòa thuận trong gia đình. Từ nay, con nguyện sẽ chủ động hòa giải với em trai, khuyên nhủ vợ con sống hiếu thảo với mẹ, để gia đình luôn hòa thuận.”
3. Gốc rễ thứ ba: Có biết tiết chế lòng ham muốn, giữ gìn sức khỏe hay không?

Đức Phật chỉ vào bức tranh thứ ba. Trong đó, ông Cù-lợi-đa đang ngồi trong hầm rượu của mình, vừa uống rượu, vừa xem múa hát, vẻ mặt đắm chìm trong dục vọng.
Đến nửa đêm, ông vẫn còn ngồi trong thư phòng, kiểm kê tiền bạc, tính toán những chiêu trò buôn bán gian dối để kiếm lợi, không biết bao giờ là đủ.
Đến nửa đêm, ông vẫn còn ngồi trong thư phòng, kiểm kê tiền bạc, tính toán những chiêu trò buôn bán gian dối để kiếm lợi, không biết bao giờ là đủ.
Trong khi đó, ông Tỳ-xá lại thức dậy sớm, làm việc chăm chỉ ngoài đồng suốt cả ngày, tối về lại trò chuyện vui vẻ cùng người thân. Cuộc sống của ông rất điều độ, biết tiết chế, chú trọng đến nghỉ ngơi và bảo vệ sức khỏe.
Đức Phật nghiêm nghị nói:
“Ông chìm đắm trong tửu sắc, tham lam tiền bạc, chẳng hề biết tiết chế, mà chỉ làm tiêu hao sức khỏe và phúc đức của bản thân. Nếu cứ tiếp tục như vậy, cơ thể sẽ suy kiệt, tinh thần mệt mỏi, làm sao có thể để vợ mang thai và có con cái?”
Ngược lại, gia đình họ Tỳ-xá sống rất điều độ, biết tiết chế dục vọng và chú trọng dưỡng sinh. Cả gia đình đều khỏe mạnh, tự nhiên có thể sinh con cái, con cháu đông đúc là điều đương nhiên.”
Đức Phật tiếp tục:
Ta từng gặp một thanh niên sinh ra trong gia đình giàu có, nhưng lại sa vào tửu sắc và sống buông thả. Chưa đầy 30 tuổi, anh ta đã suy kiệt, không chỉ không có con mà còn qua đời sớm. Dòng họ từ đó bị diệt vong.
Còn có một thanh niên khác, gia đình không giàu có, nhưng sống rất điều độ, biết kiềm chế ham muốn và chăm sóc sức khỏe. Anh ta không những khỏe mạnh, mà còn lấy vợ, sinh nhiều con cái, giúp gia đình nối dõi.
Đây chính là đạo lý: Tiết chế giúp cơ thể khỏe mạnh, còn phóng túng sẽ chỉ mang đến tai họa. Nếu ông mong muốn có con cháu nối dõi, thì trước hết phải tiết chế lòng ham muốn, chăm sóc sức khỏe và bảo vệ bản thân thật tốt.”
Nghe xong, ông Cù-lợi-đa như bừng tỉnh sau cơn mê. Ông nhớ lại việc mình đã chìm đắm trong tửu sắc, khiến sức khỏe ngày càng suy yếu, thường xuyên mệt mỏi và kiệt sức. Ông đứng dậy, cúi đầu lạy Đức Phật thật sâu:
“Bạch Đức Thế Tôn, hôm nay con đã được khai sáng. Từ nay, con nguyện sẽ tiết chế lòng ham muốn, chăm sóc sức khỏe, đồng thời giữ tâm thiện lành và làm cho gia đình hòa thuận, để gia đình con có con cháu nối dõi.”
Đức Phật gật đầu, nở một nụ cười an lạc:
“Này Cù-lợi-đa, ông đã hiểu được ba gốc rễ này và quyết tâm sửa đổi, đó là điều rất đáng quý.
Chỉ cần ông kiên trì thực hành ba điều này: giữ tâm thiện lành, làm cho gia đình hòa thuận, tiết chế lòng ham muốn, tích lũy phúc đức và chăm sóc sức khỏe, Ta tin rằng chẳng bao lâu nữa, gia đình ông sẽ có con cái, không còn phải lo lắng về việc diệt vong nữa.”
Chỉ cần ông kiên trì thực hành ba điều này: giữ tâm thiện lành, làm cho gia đình hòa thuận, tiết chế lòng ham muốn, tích lũy phúc đức và chăm sóc sức khỏe, Ta tin rằng chẳng bao lâu nữa, gia đình ông sẽ có con cái, không còn phải lo lắng về việc diệt vong nữa.”
Ông Cù-lợi-đa lại một lần nữa cúi đầu lạy Đức Phật, rồi mang theo những lời dạy quý báu, quay trở về thành Ca-tỳ-la-vệ.
Về đến nhà, ông Cù-lợi-đa lập tức thay đổi. Ông quyết định hủy toàn bộ số vải kém chất lượng trong cửa tiệm, xin lỗi và trả lại tiền cho những khách hàng mà mình đã lừa gạt trước đó. Ông cũng không còn ép giá những người cung cấp hàng nữa, mà thay vào đó trả cho họ mức giá hợp lý.
Tiếp theo, ông chủ động tìm em trai để hòa giải và chia sẻ một phần gia sản cho em. Hai anh em làm lành, yêu thương nhau như thuở ban đầu. Ông cũng khuyên vợ nên đối xử tốt hơn với mẹ chồng, chăm sóc bà nhiều hơn. Dần dần, mối quan hệ mẹ chồng nàng dâu trở nên hòa thuận.
Thời gian trôi qua, sức khỏe của ông Cù-lợi-đa ngày càng được cải thiện, tinh thần cũng trở nên minh mẫn và tràn đầy năng lượng.
Gia đình ông giờ đây trở nên ấm áp và hòa thuận, không còn không khí u ám như trước. Những hành động thiện lương của ông lan tỏa khắp thành Ca-tỳ-la-vệ, ngày càng có nhiều người tìm đến hợp tác làm ăn với ông, danh tiếng gia đình cũng dần vang xa.
Gia đình ông giờ đây trở nên ấm áp và hòa thuận, không còn không khí u ám như trước. Những hành động thiện lương của ông lan tỏa khắp thành Ca-tỳ-la-vệ, ngày càng có nhiều người tìm đến hợp tác làm ăn với ông, danh tiếng gia đình cũng dần vang xa.
Một năm sau, vợ ông Cù-lợi-đa cuối cùng đã mang thai. Mười tháng sau, bà sinh hạ một cậu con trai khỏe mạnh. Ông Cù-lợi-đa ôm con trong tay, nước mắt mừng rỡ tuôn rơi.
Ông hiểu rằng, đây chính là thành quả của việc nghe Đức Phật lý giải nguyên nhân về sự hưng thịnh của một dòng họ, là phúc báo đến từ việc giữ tâm thiện lành, tạo dựng một gia đình hòa thuận và tiết chế lòng ham muốn.
Ông hiểu rằng, đây chính là thành quả của việc nghe Đức Phật lý giải nguyên nhân về sự hưng thịnh của một dòng họ, là phúc báo đến từ việc giữ tâm thiện lành, tạo dựng một gia đình hòa thuận và tiết chế lòng ham muốn.
Khi con trai lớn dần, ông Cù-lợi-đa truyền lại những lời dạy quý báu của Đức Phật cho con, dạy con phải có tâm thiện, yêu thương mọi người, giữ gìn sự hòa thuận trong gia đình và biết tiết chế lòng ham muốn. Nhờ vậy, gia đình họ Cù-lợi không còn phải đối mặt với nguy cơ tuyệt tự nữa.
Cùng lúc đó, con cháu nhà họ Tỳ-xá ngày càng đông đúc, gia tộc ngày càng thịnh vượng. Ông Tỳ-xá thường xuyên chia sẻ bí quyết sống của mình với mọi người, nói cho họ biết về những yếu tố giúp gia đình ông phát triển.
Dưới ảnh hưởng của ông, ngày càng có nhiều gia đình trong thành Ca-tỳ-la-vệ chú trọng vào việc tu tập tâm thiện, giữ gìn hòa thuận gia đình và tiết chế lòng ham muốn. Dần dần, khí hậu trong thành phố trở nên tốt đẹp hơn bao giờ hết.
Dưới ảnh hưởng của ông, ngày càng có nhiều gia đình trong thành Ca-tỳ-la-vệ chú trọng vào việc tu tập tâm thiện, giữ gìn hòa thuận gia đình và tiết chế lòng ham muốn. Dần dần, khí hậu trong thành phố trở nên tốt đẹp hơn bao giờ hết.
Nhiều năm sau, ông Cù-lợi-đa cùng con trai trưởng thành quay lại Trúc Lâm Tinh Xá để cảm tạ Đức Phật. Đức Phật nhìn hai cha con, nở một nụ cười hoan hỷ:
“Này Cù-lợi-đa, ông đã kiên trì giữ gìn tâm thiện, truyền thừa những phẩm chất tốt đẹp, giúp gia tộc tiếp tục phát triển, đó là công đức vô cùng lớn lao. Hãy nhớ rằng, sự truyền thừa của một gia tộc không chỉ là sự tiếp nối của con cháu, mà còn là sự truyền thừa đạo đức và phúc báo.
Chỉ cần gia tộc ông đời đời kiên trì ba gốc rễ này: Giữ tâm thiện lành, làm cho gia đình hòa thuận và tiết chế lòng ham muốn, chắc chắn con cháu sẽ hưng thịnh, gia tộc đời đời bền vững.”
Chỉ cần gia tộc ông đời đời kiên trì ba gốc rễ này: Giữ tâm thiện lành, làm cho gia đình hòa thuận và tiết chế lòng ham muốn, chắc chắn con cháu sẽ hưng thịnh, gia tộc đời đời bền vững.”
Ông Cù-lợi-đa và con trai cùng nhau lạy tạ Đức Phật, lòng tràn đầy biết ơn. Họ hiểu rằng, những lời dạy của Đức Phật sẽ là báu vật vô giá của gia tộc, là kim chỉ nam dẫn đường cho gia đình hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn.
Thông qua câu chuyện này, chúng ta hiểu rằng Đức Phật đã chỉ ra nguyên nhân về sự hưng thịnh của một dòng họ. Để có một gia đình hạnh phúc, con cháu đông đủ, không chỉ dựa vào tài sản, mà còn phải tích lũy phúc đức và rèn luyện phẩm chất.
Hãy luôn giữ một tâm hồn thiện lành, đối xử tốt với mọi người, sống hòa thuận với người thân, và biết tiết chế những ham muốn cá nhân, chăm sóc sức khỏe. Làm được như vậy, cuộc sống sẽ trở nên an lành, mọi điều tốt đẹp sẽ tự đến, và phúc đức sẽ được truyền cho các thế hệ mai sau.
Hãy luôn giữ một tâm hồn thiện lành, đối xử tốt với mọi người, sống hòa thuận với người thân, và biết tiết chế những ham muốn cá nhân, chăm sóc sức khỏe. Làm được như vậy, cuộc sống sẽ trở nên an lành, mọi điều tốt đẹp sẽ tự đến, và phúc đức sẽ được truyền cho các thế hệ mai sau.
Tham khảo thêm tin tức:
