Buzz
Dù thường bị xem là nỗi kinh hoàng tại nhiều đô thị, việc chuột hoàn toàn biến mất khỏi môi trường đô thị liệu có thực sự là một tin tốt cho nhân loại, hay sẽ khơi mào cho một loạt những rắc rối và thách thức mới?
Đối với phần lớn cư dân đô thị, hình ảnh loài chuột luôn gắn liền với sự ô nhiễm, các căn bệnh truyền nhiễm và tình trạng mất vệ sinh. Thành phố New York từng có ước tính cho thấy số lượng chuột gần như tương đương với dân số con người, trong khi Paris phải chi hàng chục triệu euro mỗi năm để kiểm soát quần thể gặm nhấm này. Chúng là vật chủ mang theo những mầm bệnh chết người, từ đại dịch hạch trong lịch sử cho đến các chứng bệnh truyền nhiễm hiện đại ngày nay. Do đó, viễn cảnh một thành phố hoàn toàn vắng bóng chuột nghe có vẻ như một giấc mơ trở thành hiện thực.
Trong trường hợp chuột đột ngột biến mất, lợi ích trước mắt sẽ rất rõ rệt: lượng rác thải và thức ăn thừa sẽ không còn bị phá hoại. Ngành y tế dự phòng sẽ giảm được đáng kể áp lực trong việc kiểm soát các bệnh lây lan. Những thiệt hại kinh tế do chuột gây ra cho hệ thống dây điện, kho hàng và các cơ sở kinh doanh cũng sẽ suy giảm mạnh. World Health Organization (WHO, 2020) từng ước tính rằng thiệt hại hàng năm do chuột gây ra cho nông nghiệp và cơ sở hạ tầng lên tới hàng tỷ USD.
Tuy nhiên, hệ sinh thái đô thị là một thể phức tạp và liên kết chặt chẽ. Khi chuột không còn tồn tại, nguồn thức ăn thừa do con người bỏ lại vẫn còn đó, và điều này có thể tạo cơ hội cho những loài sinh vật khác phát triển mạnh mẽ. Tại nhiều thành phố, quần thể gián, chim bồ câu và các loài gặm nhấm khác có khả năng bùng nổ số lượng. Ở một số khu vực tại châu Âu, sau các chiến dịch tiêu diệt chuột quy mô lớn, sự gia tăng đáng kể của gián và muỗi đã gây thêm gánh nặng cho hệ thống y tế công cộng.
Một mối nguy hiểm tiềm tàng khác nằm ở chỗ chuột vốn đóng vai trò như một cỗ máy dọn dẹp rác sinh học trong đô thị. Chúng tiêu thụ chất thải hữu cơ, xác động vật nhỏ, và thậm chí cả gián. Một khi không còn sự hiện diện của chuột, các nguồn ô nhiễm hữu cơ có nguy cơ tích tụ với khối lượng lớn hơn, buộc con người phải nâng cấp đáng kể hệ thống vệ sinh và xử lý rác thải để ngăn chặn nguy cơ trở thành bữa tiệc cho các sinh vật khác.
Xét từ góc độ xã hội, một thành phố không có chuột chắc chắn sẽ cải thiện được chất lượng cuộc sống, đặc biệt là tại những khu vực nghèo nơi dịch hại luôn là vấn đề nhức nhối. Tuy vậy, về lâu dài, khoảng trống sinh thái để lại có thể dẫn tới sự trỗi dậy của những loài vật thay thế còn gây phiền toái hơn. Điều này biến câu hỏi về sự biến mất của chuột thành một bài toán quản lý phức tạp: vấn đề then chốt không chỉ là loại bỏ một loài dịch hại, mà còn là duy trì sự cân bằng sinh thái ngay trong lòng các đô thị.
Viễn cảnh về một đô thị hoàn toàn không có chuột dường như là khát vọng chung của rất nhiều người dân thành phố. Tuy nhiên, để biến giấc mơ đó thành hiện thực bền vững thay vì một cơn ác mộng mới, con người buộc phải giải quyết triệt để những vấn đề cốt lõi: quản lý rác thải, nâng cấp hệ thống vệ sinh, và thiết lập một chiến lược quản lý sinh thái toàn diện. Nếu không, khoảng trống sinh thái do chuột để lại sẽ sớm bị chiếm chỗ bởi các loài khác, và vòng tuần hoàn của những dịch hại đô thị sẽ tiếp tục tái diễn không ngừng.
