Giống nấm một thời bị gán cho biệt danh 'lời nguyền Pharaoh' nay bất ngờ được chứng minh có tiềm năng ứng dụng trong liệu pháp điều trị ung thư

Bào tử nấm Aspergillus flavus khi phát tán trong không khí và xâm nhập vào phổi có thể dẫn đến hàng loạt vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt đe dọa tính mạng những bệnh nhân suy giảm miễn dịch.

Từng bị coi là thủ phạm gây ra cái chết bí ẩn của các nhà khảo cổ khi khám phá lăng mộ Vua Tutankhamun, nấm Aspergillus flavus giờ đây khiến giới khoa học kinh ngạc khi bộc lộ khả năng tiêu diệt tế bào ác tính, đặc biệt hiệu quả với bệnh bạch cầu. Nghiên cứu đột phá từ Đại học Pennsylvania (UPenn) đã mở ra hướng đi mới đầy triển vọng cho nền y học hiện đại.

Là loại nấm thường xuất hiện trong đất, rơm rạ, ngũ cốc và xác thực vật phân hủy, Aspergillus flavus từng mang tiếng ác khi bị nghi ngờ là 'sát thủ vô hình' gây ra cái chết bí ẩn cho những kẻ xâm phạm nơi yên nghỉ của các Pharaoh.

Dù giả thuyết về 'lời nguyền Pharaoh' vẫn còn nhiều tranh cãi, nhưng nấm A. flavus được xác nhận có thể gây các bệnh hô hấp nguy hiểm khi phơi nhiễm kéo dài. Thế nhưng, các nhà khoa học UPenn lại phát hiện tiềm năng bất ngờ - hoạt tính chống ung thư mạnh mẽ ẩn chứa trong loại nấm tưởng chừng độc hại này.

Theo nghiên cứu đăng tải trên tạp chí Nature Chemical Biology, nhóm giáo sư Sherry Gao thuộc Khoa Kỹ thuật Hóa học và Sinh học Phân tử UPenn đã phát hiện một nhóm phân tử đặc biệt trong A. flavus có tên RiPP (viết tắt của 'peptide tổng hợp ribosome và sửa đổi sau dịch mã').

Các nhà nghiên cứu đã tách chiết, làm tinh khiết và biến đổi bốn phân tử thuộc nhóm RiPP, đặt tên chúng là "asperigimycin". Đáng chú ý, hai trong số đó thể hiện hoạt tính ức chế mạnh mẽ sự phát triển của tế bào ung thư bạch cầu, trong khi hầu như không tác động đến các dòng tế bào ung thư vú, gan hay phổi.

Giáo sư Gao giải thích: "Tế bào ung thư có đặc tính phân chia vô hạn. Các hợp chất asperigimycin của chúng tôi can thiệp vào quá trình hình thành vi ống - yếu tố then chốt trong phân bào". Nói cách khác, chúng ngăn chặn ung thư ngay từ giai đoạn khởi phát.

Đột phá lớn là phát hiện gen SLC46A3 hoạt động như "cửa ngõ sinh học" giúp asperigimycin xâm nhập đặc hiệu vào tế bào ung thư bạch cầu. Khám phá này không chỉ mang lại triển vọng điều trị mới mà còn đặt nền móng cho liệu pháp nhắm trúng đích theo từng loại ung thư.

Trong khi peptide RiPP phổ biến ở vi khuẩn thì sự hiện diện của chúng trong nấm cực kỳ hiếm gặp. Việc tìm thấy asperigimycin trong A. flavus khiến giới khoa học phấn khích, mở ra tiềm năng to lớn chưa được khai thác trong thế giới nấm.

"Chúng tôi mới chỉ chạm vào phần nổi của tảng băng dược liệu thiên nhiên", Tiến sĩ Qiuyue Nie, đồng tác giả nghiên cứu chia sẻ. "Còn vô số phân tử sinh học quý giá đang chờ được khám phá để trở thành vũ khí chống lại những căn bệnh hiểm nghèo".

Dù vậy, hành trình ứng dụng từ phòng thí nghiệm vào thực tế điều trị vẫn còn nhiều chông gai. Các nhà khoa học đang chuẩn bị thử nghiệm asperigimycin trên động vật thí nghiệm, và nếu thành công, sẽ tiến tới giai đoạn thử nghiệm lâm sàng trên người. Khám phá này dù chưa hoàn thiện nhưng đã thắp lên hy vọng mới trong cuộc chiến chống lại bệnh bạch cầu - nỗi ám ảnh của hàng triệu bệnh nhân toàn cầu.

"Tự nhiên chính là nhà thuốc vĩ đại nhất, nhiệm vụ của chúng tôi là tìm ra cách mở những cánh cửa đúng đắn", giáo sư Gao chia sẻ đầy tâm huyết.

Từ hình ảnh một "sát thủ cổ đại" trong các truyền thuyết kinh dị, Aspergillus flavus nay có cơ hội trở thành vị cứu tinh thầm lặng trong điều trị ung thư. Qua phát hiện này, các nhà khoa học tiếp tục khẳng định thiên nhiên luôn ẩn chứa những giải pháp kỳ diệu cho những thách thức y học nan giải nhất.