Buzz
Kéo dài từ 299 đến 252 triệu năm trước, Kỷ Permi đại diện cho một trong những thời kỳ kịch tính và đầy bí ẩn trong lịch sử hình thành Trái Đất.
Hành tinh khi ấy là một vùng đất hoàn toàn xa lạ, nơi các sinh vật hùng mạnh, kỳ dị và đáng kinh ngạc ngự trị trên cạn và dưới biển, không giống bất kỳ loài nào tồn tại trong thời hiện đại. Giai đoạn này khép lại bằng một sự kiện hủy diệt hàng loạt chưa từng có, nhưng trước thảm họa đó, nó từng là môi trường sống của một hệ sinh thái vô cùng phong phú và rực rỡ.
Sau đây là 7 khía cạnh quan trọng giúp bạn hiểu rõ hơn về thời đại tiền sử này và các loài động vật đã từng thống trị nó.
1. Ba thời kỳ khác biệt của một đại kỷ nguyên
Kéo dài suốt gần 50 triệu năm, Kỷ Permi được phân thành ba thời kỳ chính: Sớm, Giữa và Muộn. Mỗi phân kỳ đều mang những nét đặc trưng riêng, góp phần định hướng quá trình tiến hóa của muôn loài. Thời kỳ Permi Sớm chứng kiến sự trỗi dậy của các loài thú ăn thịt và ăn thực vật bốn chân phát triển cao, những tổ tiên xa xưa của khủng long và động vật có vú sau này.
Đây chính là kỷ nguyên của những kẻ săn mồi to lớn, những sinh vật sẵn sàng tranh giành quyền thống trị tối cao. Đến giữa kỷ Permi, nhiệt độ Trái Đất ấm lên, tạo điều kiện cho một số loài phát triển mạnh mẽ, dù các vùng đất liền rộng lớn vẫn chủ yếu là những vùng khí hậu khô hạn và khắc nghiệt.
Khi bước vào giai đoạn cuối của kỷ Permi, điều kiện thời tiết ngày càng trở nên khắc nghiệt, đẩy hệ sinh vật vào muôn vàn thử thách và cuối cùng dẫn tới thảm họa Đại Tuyệt chủng. Trải dài qua hàng triệu năm, thời kỳ này đã sản sinh ra vô số chủng loài đa dạng, từ các loài bò sát nhỏ bé chuyên ăn côn trùng cho tới những thợ săn to lớn sở hữu bộ hàm chết chóc.
2. Các loài thú ăn thịt đầu bảng thống lĩnh mặt đất
Những kẻ thống trị chuỗi thức ăn trong buổi đầu kỷ Permi là nhóm Synapsid, thường được gọi là "bò sát mang dáng dấp động vật có vú" nhờ sở hữu những đặc điểm lai độc đáo. Dimetrodon, một loài ăn thịt đáng sợ với chiều dài lên tới hơn 3 mét, là đại diện tiêu biểu nhất.
Đặc điểm nhận dạng nổi bật của nó là một cánh buồm khổng lồ trên lưng, được các nhà khoa học cho là có chức năng điều hòa thân nhiệt. Sở hữu lực cắn cực mạnh cùng bộ răng đa dạng về hình dạng, Dimetrodon thực sự là một sát thủ săn mồi đáng gờm.
Một kẻ săn mồi đáng sợ khác là Gorgonopsian, một loài ăn thịt với răng nanh dài như kiếm, tựa như sự kết hợp giữa một con hổ và một con bò sát. Chúng nhanh nhẹn, mạnh mẽ và cực kỳ nguy hiểm, chuyên săn các loài động vật ăn cỏ có kích thước lớn với độ chính xác đáng kinh ngạc.
Những kẻ săn mồi đỉnh cao này đóng vai trò duy trì sự cân bằng trong hệ sinh thái, kiểm soát quần thể động vật ăn thực vật cho đến khi biến đổi khí hậu ập đến, mở ra một chương mới cho tiến trình tiến hóa.
3. Các loài động vật ăn thực vật vô cùng kỳ dị
Dicynodont nổi bật là một trong những loài ăn thực vật phát triển thịnh vượng nhất thời kỳ Permi. Những sinh vật thuộc nhóm Synapsid này sở hữu kích cỡ vô cùng đa dạng, dao động từ kích thước một chú chó nhỏ cho tới to lớn như một con bò.
Chúng sở hữu một chiếc miệng hình mỏ vẹt, hộp sọ chắc chắn tựa mai rùa và đôi ngà có khả năng được dùng để đào bới rễ cây. Dù là động vật biến nhiệt, một số hậu duệ của chúng trong kỷ Trias đã tiến hóa những đặc điểm gần giống thú hơn, bao gồm khả năng điều tiết thân nhiệt tốt hơn.
Những sinh vật kỳ lạ này đảm nhận một vai trò sống còn trong lưới thức ăn, trở thành nguồn dinh dưỡng cho các loài săn mồi đứng đầu chuỗi. Điều đáng kinh ngạc là Dicynodonts đã vượt qua thảm họa tuyệt chủng hàng loạt và cuối cùng tiến hóa thành lớp thú, khiến chúng trở thành một nhánh trong cây tiến hóa của loài người chúng ta.
4. Siêu lục địa Pangaea và quá trình thích nghi của động vật
Suốt kỷ Permi, toàn bộ đất liền trên hành tinh hợp nhất thành một siêu lục địa khổng lồ mang tên Pangaea. Khối đất liền mênh mông này đã tạo nên những vùng nội địa rộng lớn, nằm sâu trong lục địa và xa đại dương, dẫn đến khí hậu cực đoan với nhiệt độ khắc nghiệt và nguồn nước khan hiếm.
Các loài động vật buộc phải thích nghi để chống chọi với cái nóng dữ dội và những đợt hạn hán kéo dài. Nhóm Synapsid như Dimetrodon đã phát triển làn da dày để ngăn mất nước, giúp chúng sinh tồn trong môi trường đầy thử thách này.
Trong khi đó, các loài bò sát và lưỡng cư chủ yếu tập trung sinh sống gần các vùng ven biển, sông ngòi hoặc hồ nước, nơi có nguồn nước dồi dào hơn. Sự sắp xếp địa lý độc đáo này cũng tác động đến các tuyến đường di cư, cho phép động vật phân tán khắp các vùng đất mà sau này trở thành những châu lục riêng biệt.
5. Thế giới đại dương ẩn chứa những hiểm nguy khôn lường
Trong khi các vùng đất liền ngập tràn những kẻ săn mồi hung tợn thì đại dương thời kỳ này cũng chứa đầy mối đe dọa chết người. Những loài cá xương phát triển mạnh cùng các sinh vật cúc đá, những động vật thân mềm có vỏ xoắn ốc và là tổ tiên của loài mực ngày nay.
Một trong những thợ săn đáng sợ nhất dưới biển là Gaiasia jennyai, một quái vật khổng lồ hình dạng tựa kỳ nhông với hộp sọ dài hơn 60cm cùng những chiếc răng nanh sắc nhọn để xiên con mồi. Với chiều dài cơ thể vượt quá 2,4 mét, nó săn bắt mọi sinh vật mà nó có thể khống chế được.
Dù có kích thước to lớn, những kẻ săn mồi này lại di chuyển khá chậm chạp, điều này tạo cơ hội cho các loài cá bơi nhanh và những sinh vật biển nhỏ bé hơn có khả năng trốn thoát.
6. Vai trò then chốt của côn trùng và các loài động vật nhỏ
Giai đoạn đầu kỷ Permi vẫn còn tồn tại những loài côn trùng khổng lồ từ kỷ Than Đá trước đó, trong đó có những con chuồn chuồn với sải cánh rộng bằng một con chim mòng biển. Khi điều kiện khí hậu biến đổi, những loài côn trùng khổng lồ này dần biến mất, nhường chỗ cho các loài có kích thước nhỏ hơn tương tự như ngày nay.
Những loài côn trùng này trở thành nguồn thức ăn thiết yếu cho các loài bò sát nhỏ như Varanopids, những thợ săn nhanh nhẹn với thân hình thon dài và bộ hàm sắc bén. Một nhóm khác, Sauropsida, là những bò sát nhỏ ít được chú ý trong kỷ Permi nhưng sau này đã tiến hóa thành khủng long trong kỷ Trias.
Dù không có vẻ ngoài đáng sợ như những kẻ săn mồi đầu bảng, các loài động vật nhỏ bé này lại đảm nhận những chức năng sinh thái vô cùng quan trọng, góp phần duy trì lưới thức ăn và giữ vững sự cân bằng trong tự nhiên.
7. Đại Tuyệt chủng - Sự kiện tái định hình Thế giới Động vật
Sự kết thúc của kỷ Permi được đánh dấu bằng thảm họa tuyệt chủng thảm khốc nhất từng được biết đến, quét sạch tới 90% các loài sinh vật biển và 70% các loài trên cạn. Giới nghiên cứu cho rằng nguyên nhân chính bắt nguồn từ một chuỗi những đợt phun trào núi lửa khổng lồ tại Siberia, diễn ra liên tục trong hàng trăm ngàn năm.
Những vụ phun trào này đã giải phóng một khối lượng khổng lồ khí độc, gây nên những trận mưa axit, chặn đứng ánh sáng mặt trời và làm suy giảm nghiêm trọng nồng độ oxy trong khí quyển. Một số bằng chứng còn cho thấy một vụ va chạm với thiên thạch lớn có thể đã trở thành đòn kết liễu cuối cùng.
Thảm họa này đã xóa sổ phần lớn những loài săn mồi và động vật ăn cỏ kích thước lớn, tuy nhiên, một số loài bò sát nhỏ, vài loài cá và những nhóm Synapsid có sức chịu đựng cao như Dicynodont đã may mắn sống sót.
Những sinh vật sống sót này đã trở thành những cư dân tiên phong, từng bước tái thiết lại sự sống trên Trái Đất và mở đường cho sự xuất hiện của các dạng sống hoàn toàn mới trong hàng triệu năm tiếp theo, bao gồm cả sự bùng nổ của loài khủng long ở kỷ Trias.
Kỷ Permi đứng như một lời nhắc nhớ rằng thế giới của chúng ta luôn không ngừng biến đổi, và đôi khi, những thảm họa hủy diệt lớn lao nhất lại chính là chất xúc tác cho những khởi đầu vĩ đại nhất.
