Buzz
Tấm bia này được chế tác vào khoảng năm 3100 TCN tại thành phố Uruk cổ đại, nằm trong vùng Lưỡng Hà, hiện nay thuộc Iraq.
Trong hành trình khám phá lịch sử văn minh nhân loại, những hiện vật cổ luôn khiến chúng ta phải ngạc nhiên. Một trong số đó là tấm bia đất sét nhỏ bé, có niên đại lên tới 5.000 năm, được phát hiện ở thành phố Uruk, nơi đã từng là trung tâm đô thị đầu tiên của vùng Lưỡng Hà, nay là Iraq.
Điều làm cho hiện vật này trở nên đặc biệt không chỉ là giá trị khảo cổ học của nó, mà còn vì dòng chữ khắc trên bề mặt. Nhiều nhà khoa học tin rằng đó chính là chữ ký đầu tiên của loài người được ghi lại trong lịch sử.
Tấm bia cổ này hiện thuộc Bộ sưu tập Schøyen, một bộ sưu tập tư nhân nổi tiếng toàn cầu với hàng nghìn hiện vật quý giá có niên đại từ thời tiền sử cho đến thời kỳ trung đại. Theo thông tin từ trang Ancient Origins , tấm bia được tạo ra vào khoảng năm 3100 TCN và hiện được xem là một trong những tài liệu hành chính sơ khai nhất từng được phát hiện.
Mặc dù chỉ có kích thước khoảng 3 inch vuông (tương đương 7,6 cm mỗi cạnh), tấm bia nhỏ bé này đã mở ra một chương sử đặc biệt về sự ra đời của chữ viết, giao dịch kinh tế và khái niệm danh tính cá nhân trong xã hội cổ đại.
Điểm đặc biệt của tấm bia này là nhóm ký tự nằm ở góc trên bên trái, được giải mã là 'KU' và 'SIM', được cho là viết tắt của cái tên 'Kushim'. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng đây có thể là tên của một thư ký hoặc nhân viên hành chính ở thành phố Uruk, người đã ghi lại hóa đơn về giao dịch lúa mạch dùng để nấu bia.
Tác giả nổi tiếng Yuval Noah Harari, trong cuốn sách Sapiens: Lược sử loài người , đã đề cập đến hiện vật này, nhấn mạnh dòng chữ “29.086 đơn vị lúa mạch 37 tháng Kushim” như một biên lai cổ xưa dùng để lưu trữ thông tin thương mại và sản xuất.
Tuy nhiên, không phải tất cả các học giả đều đồng ý với quan điểm trên. Một số cho rằng 'Kushim' có thể không phải là tên một cá nhân, mà là tên của một cơ quan hành chính, một chức danh, hoặc một thuật ngữ trong hệ thống quản lý thời kỳ đó.
Tên 'Kushim' đã xuất hiện trong ít nhất 17 tấm bia khác nhau, trong đó có một số tấm bia còn ghi chú thêm 'Sanga', tức người quản lý đền thờ, cho thấy khả năng cao đây là chức vụ thay vì tên của một cá nhân cụ thể.
Điều chắc chắn là tấm bia này mang lại cái nhìn quý giá về đời sống hàng ngày và tổ chức xã hội của người Sumer, nền văn minh cổ xưa nhất được biết đến. Trong xã hội này, bia không chỉ là thức uống phổ biến mà còn có ý nghĩa sâu sắc về tôn giáo, xã hội và kinh tế.
Một số ghi chép khảo cổ cho thấy người Sumer đã uống bia bằng những chiếc ống hút dài, và thậm chí bia còn được sử dụng như phương tiện thanh toán tiền lương cho công nhân.
Trên tấm bia này, các ký hiệu còn miêu tả quá trình nấu bia từ lúa mạch, từ việc đo lường nguyên liệu, ủ men cho đến lúc đóng vào lọ, cho thấy người Sumer đã phát triển một dây chuyền sản xuất có tính chất công nghiệp từ rất sớm.
Hầu hết các hoạt động này diễn ra trong các đền thờ, những trung tâm kinh tế, tôn giáo và hành chính của thành bang Uruk. Điều này không chỉ khẳng định vai trò quan trọng của bia trong đời sống tinh thần mà còn chứng tỏ khả năng quản lý sản xuất và lưu trữ thông tin cực kỳ phát triển của người Sumer từ hàng nghìn năm trước.
Tấm bia đã được nhà đấu giá Bloomsbury Auctions (Anh Quốc) đưa ra thị trường vào tháng 8 năm 2020 và đã thu hút sự chú ý mạnh mẽ từ giới sưu tập. Mặc dù ban đầu được định giá khoảng 90.000 bảng Anh, nhưng cuối cùng hiện vật này đã được bán với giá 230.000 đô la Mỹ cho một nhà sưu tập tư nhân người Mỹ.
Timothy Bolton, chuyên gia tại Bloomsbury Auctions, cho biết: 'Đây là một trong những hiện vật quan trọng nhất đánh dấu sự phát minh của chữ viết – phát minh vĩ đại nhất trong lịch sử loài người'.
Cùng với niềm hứng khởi từ giới khảo cổ học và những người yêu thích cổ vật, sự tồn tại của tấm bia cũng đặt ra nhiều vấn đề đạo đức trong ngành sưu tập hiện vật cổ. Trong suốt nhiều năm qua, không ít cổ vật từ vùng Lưỡng Hà đã bị đào trộm, cướp bóc hoặc bị đưa ra thị trường chợ đen, một hệ quả của các cuộc xung đột kéo dài tại Iraq.
Vào năm 2018, khoảng 450 hiện vật Sumer bị đánh cắp đã được Hoa Kỳ trả lại cho Iraq, nhưng con số này chỉ là phần nổi của tảng băng chìm.
Craig Barker, một nhà khảo cổ học người Úc, đã nhận xét: 'Cướp bóc khảo cổ là một trong những hành động tồi tệ nhất phá hoại văn hóa hiện đại. Những gì còn lại của nền văn minh huy hoàng tại Iraq đang ngày càng bị tổn thất nặng nề bởi lòng tham và các cuộc xung đột'.
Tấm bia đất sét nhỏ bé với những ký tự đơn giản không chỉ là bằng chứng cho một giao dịch kinh tế thời tiền sử, mà còn là biểu tượng của bước nhảy vĩ đại đầu tiên của loài người trong việc xây dựng lịch sử, ghi nhớ danh tính và lưu giữ tri thức.
Nó nhắc nhở chúng ta rằng, giữa những biến cố và thăng trầm của thời gian, con người vẫn luôn để lại dấu ấn, dù chỉ là vài ký tự trên một phiến đất sét, để kể câu chuyện về chính mình cho thế hệ mai sau.
