Buzz
Việc phục chế hộp sọ cổ đại này cho thấy các nhóm người tiền sử đã phân chia và phát triển đa dạng một cách nhanh chóng.
Một hộp sọ người cổ xưa có niên đại khoảng 1 triệu năm, được tìm thấy tại Trung Quốc và phục dựng bằng công nghệ hiện đại, đang hé lộ những manh mối quan trọng về sự hình thành và phân hóa của các nhóm người cổ đại như Neanderthal, Denisova và Homo sapiens.
Nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Science vào ngày 25/9 đã tạo ra những cuộc tranh luận sôi nổi trong giới nghiên cứu cổ nhân học về quá trình tiến hóa phức tạp và nhanh chóng của loài người.
Hộp sọ này, mang tên Yunxian Skull No. 2, được phát hiện từ năm 1990 tại một địa điểm khảo cổ ở tỉnh Hồ Bắc, miền trung Trung Quốc. Lúc đầu, nhiều nhà khoa học cho rằng đây là di vật của Homo erectus, tổ tiên lâu đời và phổ biến của loài người.
Tuy nhiên, với phương pháp chụp cắt lớp vi tính (CT scan), các nhà nghiên cứu đã có một cái nhìn hoàn toàn mới. Khi tái tạo kỹ thuật số, họ nhận ra hộp sọ này có sự pha trộn đặc biệt của nhiều đặc điểm giải phẫu: dung tích não lớn, hộp sọ dài và phẳng phía trước, cùng khoảng cách hốc mắt hẹp.
Những đặc điểm này cho thấy Yunxian Skull No. 2 có sự liên kết gần gũi với nhóm người Denisova bí ẩn và cả hộp sọ "Người Rồng" từng gây xôn xao khi được phát hiện tại đông bắc Trung Quốc vào năm 2021.
Điều này gợi mở khả năng tồn tại một 'dòng dõi người Rồng' - Homo sauria - có mối quan hệ gần gũi với Denisova, và đã sống song song với Neanderthal và Homo sapiens trong hơn một triệu năm.
Chris Stringer, nhà cổ nhân chủng học tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên London, đồng tác giả nghiên cứu, chia sẻ: " Chúng tôi nhận thấy rằng dòng dõi Neanderthal có thể đã tách ra từ tổ tiên chung vào khoảng 1,38 triệu năm trước, Homo sauria khoảng 1,2 triệu năm trước, còn Homo sapiens khoảng 1,02 triệu năm trước".
Kết quả này được củng cố thông qua việc phân tích so sánh 57 hộp sọ hóa thạch từ nhiều khu vực khác nhau. Đặc biệt, bằng chứng lâu đời nhất về Homo sapiens được tìm thấy ở Jebel Irhoud, Maroc, có niên đại khoảng 300.000 năm.
Sự phân kỳ của ba dòng dõi chính - Neanderthal, Denisova/Homo sauria và Homo sapiens - trong một khoảng thời gian ngắn cho thấy loài người cổ đại đã trải qua một quá trình đa dạng hóa phức tạp và nhanh chóng hơn rất nhiều so với giả thuyết trước đây.
Tuy nhiên, câu hỏi lớn vẫn là: điều gì đã thúc đẩy sự phân tách và sự phát triển độc lập của những nhóm người này? Ni Xijun, nhà cổ nhân chủng học từ Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, lý giải rằng nguyên nhân có thể xuất phát từ việc họ sống thành các nhóm nhỏ, biệt lập và cần thích nghi với nhiều môi trường khác nhau.
Trong kỷ băng hà, khi khí hậu thay đổi mạnh mẽ, sự phân tán và cô lập địa lý đã khiến các quần thể người cổ tiến hóa theo những hướng riêng biệt.
Khám phá này cũng góp phần làm rõ hơn sự phức tạp của cây tiến hóa loài người. Trong nhiều thập kỷ qua, các nhà khoa học đã mô tả hành trình tiến hóa của con người theo mô hình tuyến tính: từ Homo erectus đến Neanderthal và Homo sapiens. Tuy nhiên, các bằng chứng mới ngày càng chỉ ra rằng đó thực sự là một 'cây tiến hóa rậm rạp' với nhiều nhánh song song, đan xen và thậm chí có sự lai ghép giữa chúng.
Các nghiên cứu di truyền gần đây đã khẳng định Homo sapiens từng giao phối với Neanderthal và Denisova, để lại dấu vết DNA trong cơ thể con người hiện đại.
Việc phục dựng hộp sọ Yunxian Skull No. 2 không chỉ làm sáng tỏ sự tồn tại của một dòng dõi người cổ mới tại Đông Á, mà còn mở rộng phạm vi nghiên cứu nhân loại học.
Trong khi châu Phi lâu nay được coi là 'cái nôi' duy nhất của loài người, những bằng chứng mới tại châu Á (bao gồm hộp sọ này) lại chỉ ra rằng nơi đây cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình tiến hóa. Điều này bổ sung thêm một mảnh ghép quan trọng cho bức tranh về nguồn gốc của Homo sapiens.
Giới khoa học đánh giá cao nghiên cứu này vì không chỉ làm rõ vai trò của các quần thể người nguyên thủy ở châu Á, mà còn nhấn mạnh sự cần thiết phải tái xem xét nhiều giả thuyết cũ. Công nghệ hiện đại như chụp CT và dựng mô hình 3D chứng minh rằng ngay cả những mẫu vật đã bị biến dạng qua thời gian vẫn có thể cung cấp dữ liệu quý giá nếu phân tích đúng cách.
Nhiều chuyên gia cho rằng việc kết hợp dữ liệu di truyền từ các hóa thạch với phân tích hình thái sẽ giúp xác định rõ ràng hơn vị trí của 'dòng dõi người Rồng' trong cây tiến hóa loài người.
Nếu tìm thấy DNA cổ trong các mẫu vật tương tự, chúng ta sẽ có thể xác định liệu Homo sauria có thực sự là họ hàng gần của Denisova hay chỉ là một nhóm riêng biệt đã biến mất cùng thời với họ.
Khám phá từ hộp sọ 1 triệu năm tuổi này cho thấy tiến hóa loài người không đơn giản mà là một câu chuyện dài với nhiều ngã rẽ bất ngờ. Mỗi phát hiện mới như một mảnh ghép, từng bước mở ra bức tranh toàn cảnh về sự hình thành của con người ngày nay. Và có vẻ như những gì chúng ta biết mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm.
