Buzz
Sự hy sinh của Lazear tuy là một tổn thất lớn lao, nhưng đã đóng góp không nhỏ vào việc khẳng định muỗi chính là tác nhân chủ yếu dẫn đến bệnh sốt vàng da.
Vào những năm đầu thế kỷ 20, lĩnh vực y sinh của nhân loại vẫn còn nhiều bí ẩn chưa được khám phá. Để đạt được những bước tiến vượt bậc, nhiều nhà khoa học đã phải trả giá bằng cả tính mạng của mình. Jesse William Lazear là một trong những câu chuyện đáng nhớ nhất, khi ông tự nguyện để muỗi nhiễm bệnh đốt mình nhằm chứng minh giả thuyết về cách thức lây lan của bệnh sốt vàng da. Nhờ sự hy sinh này, y học đã xác định được muỗi là vật trung gian truyền bệnh, từ đó mở ra hướng đi mới trong việc kiểm soát dịch bệnh.
Sốt vàng da không phải là một căn bệnh mới xuất hiện. Nó có nguồn gốc từ các khu rừng nhiệt đới ở châu Phi và được đưa đến châu Mỹ vào thế kỷ 16 thông qua quá trình thuộc địa hóa và buôn bán nô lệ. Từ đó, dịch bệnh lan rộng khắp các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới như Nam Mỹ, Trung Mỹ và vùng Caribe. Trải qua nhiều thế kỷ, căn bệnh này đã gây ra nhiều đợt bùng phát nghiêm trọng, nhưng mãi đến cuối thế kỷ 19, nguyên nhân và cơ chế lây nhiễm của nó mới được nghiên cứu kỹ lưỡng.
Jesse William Lazear
Sự quan tâm của Hoa Kỳ đối với bệnh sốt vàng da bắt nguồn từ cuộc chiến năm 1898, khi căn bệnh này cướp đi sinh mạng của hàng ngàn binh sĩ, gây thiệt hại nặng nề. Để đối phó, quân đội Mỹ đã thành lập một nhóm nghiên cứu gồm các nhà khoa học hàng đầu, được gọi là Yellow Fever Commission (Ủy ban Sốt vàng), với sự tham gia của Walter Reed, James Carroll, Jesse W. Lazear và Aristides Agramonte.
Trước khi Ủy ban Sốt vàng được thành lập, một bác sĩ người Cuba tên Carlos Finlay đã đề xuất giả thuyết rằng sốt vàng da không lây trực tiếp giữa người mà thông qua muỗi. Tuy nhiên, ý tưởng này ban đầu bị coi là phi lý và không được công nhận. Khi ông trình bày tại Hội nghị Vệ sinh Quốc tế năm 1881, nhiều người đã bác bỏ và chế giễu ông. Dù vậy, Finlay vẫn kiên trì theo đuổi nghiên cứu của mình trong nhiều năm, bất chấp sự hoài nghi từ cộng đồng khoa học.
Khi Ủy ban Sốt vàng bắt đầu nghiên cứu, họ ban đầu nghi ngờ vi khuẩn Bacillus icteroides là thủ phạm gây bệnh. Tuy nhiên, sau khi không tìm thấy bằng chứng thuyết phục, họ quyết định xem xét lại giả thuyết của Finlay. Đáng chú ý, thời điểm này cũng là lúc thế giới chứng kiến bước đột phá trong nghiên cứu bệnh truyền nhiễm: các nhà khoa học Anh và Ý phát hiện muỗi Anopheles là vật trung gian truyền ký sinh trùng sốt rét. Phát hiện này đã thay đổi cách nhìn về vai trò của muỗi, khiến giả thuyết của Finlay không còn bị coi là vô lý.
Để kiểm chứng, các nhà khoa học đã thực hiện những thí nghiệm đầy rủi ro. Lazear, cùng với Carroll và một tình nguyện viên trẻ, đã để muỗi Cuba đốt – loài muỗi đã hút máu từ bệnh nhân sốt vàng da. Kết quả, Carroll và người lính trẻ mắc bệnh nhưng sống sót, còn Lazear thì không may qua đời vào ngày 25 tháng 9 năm 1900, trở thành một trong những người đầu tiên hy sinh trong cuộc chiến chống lại căn bệnh này.
Tuy nhiên, để có bằng chứng thuyết phục, nhóm nghiên cứu cần thực hiện thêm các thí nghiệm khác. Những thí nghiệm này tuy đáng sợ nhưng lại đóng vai trò quyết định trong việc xác nhận giả thuyết của họ.
Trong một thử nghiệm, các tình nguyện viên được yêu cầu ngủ trên giường có chăn, gối bị nhiễm máu, nước tiểu, phân và chất nôn của bệnh nhân sốt vàng da. Nếu bệnh lây qua tiếp xúc trực tiếp, họ sẽ mắc bệnh. Tuy nhiên, không ai trong số họ bị nhiễm. Ngược lại, nhóm ngủ trong phòng chứa muỗi đã hút máu bệnh nhân thì gần như tất cả đều mắc bệnh. Nhóm được bảo vệ cẩn thận và không tiếp xúc với muỗi thì hoàn toàn khỏe mạnh. Điều này khẳng định muỗi chính là tác nhân truyền bệnh.
Phát hiện đột phá này đã thay đổi cách thế giới đối phó với sốt vàng da. Từ một căn bệnh bí ẩn, sốt vàng da đã trở thành bệnh có thể phòng ngừa bằng cách kiểm soát muỗi. Các chiến dịch tiêu diệt muỗi và loại bỏ nơi sinh sản của chúng đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ mắc bệnh. Đặc biệt, phát hiện này đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát sốt vàng da tại Kênh đào Panama, nơi căn bệnh từng là rào cản lớn trong quá trình xây dựng.
Ngày nay, khi sốt vàng da đã có vaccine và các biện pháp kiểm soát hiệu quả, chúng ta không thể quên những người đã góp phần tạo nên thành tựu này. Câu chuyện về Lazear không chỉ là sự hy sinh vì khoa học, mà còn là minh chứng cho tinh thần dũng cảm, sự kiên trì theo đuổi tri thức và giá trị của những khám phá y học trong việc bảo vệ sức khỏe nhân loại.
