Buzz
Sau hơn 3.000 năm chôn cất tại bán đảo Paracas, Peru, những chiếc hộp sọ dài kỳ lạ vẫn là một bí ẩn thách thức khoa học. Phân tích ADN sơ bộ cho thấy chúng sở hữu nhiều khác biệt chưa từng được ghi nhận ở con người, mở ra những câu hỏi chưa có lời giải.
Tại bán đảo Paracas, nơi khô cằn ở miền nam Peru, một phát hiện khảo cổ học từ gần một thế kỷ trước vẫn khiến giới khoa học tranh cãi. Vào năm 1928, nhà khảo cổ Julio C. Tello phát hiện một nghĩa địa cổ với hàng trăm hài cốt có hộp sọ dài bất thường, khác biệt hoàn toàn với hình thái giải phẫu của con người. Những chiếc hộp sọ này, được gọi là sọ Paracas, nhanh chóng trở thành một trong những bí ẩn lớn nhất trong khảo cổ học Nam Mỹ.
Các nghiên cứu ban đầu cho thấy những hộp sọ này có niên đại khoảng 3.000 năm, phản ánh các nghi thức mai táng phức tạp của một nền văn hóa cổ đại. Tuy nhiên, điều làm chúng đặc biệt không chỉ nằm ở hình dáng kéo dài mà còn ở những đặc điểm cấu trúc bất thường.
Mặc dù nhiều nền văn hóa trên thế giới từng thực hành ép sọ từ nhỏ qua việc băng bó hoặc ép đầu, phương pháp này chỉ thay đổi hình dáng bên ngoài mà không ảnh hưởng đến thể tích hay trọng lượng của hộp sọ.
Ngược lại, các hộp sọ Paracas lại cho thấy sự khác biệt rõ rệt so với sọ người bình thường. Theo các mô tả, thể tích của chúng lớn hơn tới 25% và nặng hơn khoảng 60%. Cấu trúc xương đỉnh chỉ có một mảnh duy nhất, thay vì hai mảnh như ở người hiện đại. Những đặc điểm này khiến giả thuyết biến dạng sọ không còn đủ thuyết phục, và hình dạng kéo dài vẫn là một câu hỏi chưa có lời giải trong suốt nhiều thập kỷ.
Trong bối cảnh này, phân tích ADN đã mở ra một hướng nghiên cứu mới. Ông Juan Navarro, giám đốc Bảo tàng Lịch sử Paracas, nơi lưu giữ 35 hộp sọ, đã cho phép lấy mẫu từ năm hiện vật. Các mẫu sinh học gồm tóc, răng, xương sọ và da được thu thập và ghi chép cẩn thận trước khi gửi đến một nhà di truyền học để phân tích mà không tiết lộ nguồn gốc.
Theo thông tin từ nhà nghiên cứu Brien Foerster, kết quả ban đầu từ một hộp sọ cho thấy sự hiện diện của ADN ty thể với các đột biến chưa từng được ghi nhận ở bất kỳ loài người hay linh trưởng nào đã biết. Một số đoạn ADN giải trình tự cho thấy sự khác biệt rõ rệt so với Homo sapiens, người Neanderthal và người Denisova, tạo ra những câu hỏi về vị trí của các cá thể Paracas trong cây tiến hóa.
Nhà di truyền học tham gia phân tích thừa nhận rằng vẫn chưa thể xác định liệu mẫu này có phù hợp với mô hình tiến hóa hiện đại hay không. Ông còn cho rằng nếu các cá thể Paracas thực sự có sự khác biệt sinh học như kết quả ban đầu chỉ ra, khả năng họ lai giống với con người hiện đại có thể không tồn tại.
Tuy nhiên, chính các nhà nghiên cứu cũng khẳng định rằng đây mới chỉ là giai đoạn khởi đầu trong một quá trình nghiên cứu dài hơi. Các xét nghiệm sẽ được lặp lại và mở rộng trên nhiều hộp sọ khác để xác định liệu những đặc điểm di truyền bất thường này có mang tính hệ thống hay chỉ xuất hiện ở một số cá thể đặc biệt.
Cho đến khi có thêm dữ liệu được kiểm chứng độc lập, sọ Paracas vẫn là một trong những câu đố lớn của khảo cổ học và nhân chủng học. Dù kết quả ADN sơ bộ chưa thể đưa ra kết luận cuối cùng, chúng đã đủ để làm dấy lên cuộc tranh luận kéo dài hàng chục năm về nguồn gốc, bản chất và vị trí của những con người cổ đại từng sinh sống tại vùng đất khắc nghiệt ven biển Peru.
