Buzz
Quá trình hình thành nọc độc của thú mỏ vịt đã xuất hiện ít nhất 170 triệu năm trước, qua nhiều đợt đột biến và tái tổ hợp gene. Hiện nay, nọc độc của thú mỏ vịt đã trở thành một "hỗn hợp chết người" cực kỳ hoàn hảo.
Một buổi sáng sớm ở Tasmania, lớp sương mù vẫn còn chưa tan, bao phủ lên những bụi cây dọc theo dòng suối. Mặt nước lặng im, chỉ có những chiếc lá khô nhẹ nhàng rơi xuống, tạo thành những vòng xoáy nhỏ. Đột nhiên, đám lá gần bờ suối rung chuyển dữ dội. Tiếng kêu đau đớn vang lên khi Ranger Tom, một người tuần tra rừng dày dạn kinh nghiệm, ngã quỵ xuống, ôm chặt lấy bắp chân sưng tấy. Đôi giày đi bộ của anh xuất hiện thứ gì đó kỳ lạ, có vẻ như đó là những chiếc gai độc nhọn hoắt từ chi sau của một con thú mỏ vịt đực.
Ít ai ngờ rằng loài sinh vật có vẻ ngốc nghếch này lại sở hữu một hệ thống phòng thủ kỳ dị nhất của tự nhiên. Dưới bộ lông dày và đôi chân có màng, thú mỏ vịt đực được trang bị những cựa xương rỗng chứa đầy nọc độc có thể gây đau đớn tột cùng, kéo dài suốt nhiều tháng trời. Điều đáng sợ hơn, cho đến nay, nhân loại vẫn chưa tìm ra thuốc giải độc.
Khi mẫu vật thú mỏ vịt đầu tiên được gửi đến London vào năm 1798, các nhà khoa học Anh không thể tin vào những gì mình đang thấy. Họ cho rằng đó chỉ là một trò lừa bịp, một sản phẩm tạo ra từ việc khâu mỏ vịt vào thân thể một loài động vật có vú nào đó. Nhà tự nhiên học George Shaw thậm chí dùng kéo để kiểm tra từng đường chỉ khâu, hy vọng sẽ tìm ra dấu vết giả tạo giữa chiếc đuôi hải ly và phần đầu mỏ vịt. Tuy nhiên, hai mươi năm sau, khi những thợ săn Úc mang về các mẫu vật sống, giới khoa học đã thật sự choáng váng. Trong quá trình giải phẫu, họ đã phát hiện ra một bí mật kinh hoàng hơn: từ những chiếc cựa xương dài 15mm ở chi sau của những con đực, một hỗn hợp độc tố chết người bắt đầu rỉ ra.
Sự phức tạp của nọc độc thú mỏ vịt đã khiến các nhà nghiên cứu độc học hiện đại phải kinh ngạc. Năm 2010, nhóm nghiên cứu từ Đại học Sydney đã phân tích thành phần của nọc độc và tách ra được 25 loại protein hoàn toàn mới. Trong đó, có ba hợp chất đặc biệt nguy hiểm: một loại gây tê liệt hệ thần kinh, một loại làm tan hồng cầu và một loại có thể gây thiếu máu cục bộ cơ tim.
Điều đáng sợ nhất là một phân tử được gọi là “Chất tăng đau Ornithorhynchus”, một độc tố có khả năng khuếch đại tín hiệu đau lên đến 300 lần, tác động trực tiếp vào các thụ thể thần kinh, khiến nạn nhân cảm nhận cơn đau như bị tra tấn bởi ngọn lửa địa ngục. Những ai không may trúng độc sẽ phải chịu đựng triệu chứng kinh hoàng: toàn thân co giật, mồ hôi lạnh chảy ròng ròng dù họ mặc nhiều lớp áo, và cơn đau dây thần kinh có thể kéo dài nhiều tháng. Một nhiếp ảnh gia động vật hoang dã từng bị thú mỏ vịt đực tấn công đã mô tả rằng, nhiều năm sau khi bị thương, chân anh ta vẫn đau rát như thể bị lửa thiêu mỗi khi trời mưa.
Cơ chế tiêm độc của thú mỏ vịt không hề kém cạnh các loài rắn độc hay côn trùng nguy hiểm khác. Hệ thống này được coi là một trong những cơ chế tiến hóa phức tạp nhất trong tự nhiên. Các tuyến nọc độc của chúng được liên kết với những bó cơ, hoạt động như một loại bơm cơ học, tương tự như hệ thống tiêm độc của rắn đuôi chuông. Khi cựa xương đâm vào cơ thể đối thủ, mười hai bộ cơ xuyên tâm sẽ đồng loạt co thắt, ép mạnh túi độc và đẩy chất độc ra ngoài chỉ trong vòng 0,3 giây. Điều thú vị hơn là nọc độc của thú mỏ vịt có thể thay đổi theo mùa. Vào mùa sinh sản, lượng độc tố của con đực tăng mạnh, như thể nhắc nhở các đối thủ rằng chúng không nên bén mảng vào lãnh thổ của kẻ sở hữu vũ khí sinh học này.
Các nhà khoa học đã phát hiện ra một điều bất ngờ khi giải trình tự bộ gen của thú mỏ vịt vào năm 2020. Gen chịu trách nhiệm sản xuất nọc độc của loài này có chung tổ tiên với một số loài nhện và sao biển. Những đoạn DNA độc đáo này đã được ghi vào bộ gen của thú mỏ vịt từ khoảng 170 triệu năm trước, và qua hàng chục đột biến tái tổ hợp, chúng tạo ra một loại vũ khí hóa học cực kỳ hiệu quả. Hiện tượng này cũng xảy ra ở nhiều nhánh khác nhau trong cây tiến hóa, nơi chọn lọc tự nhiên đã tạo ra những công thức chết chóc giống nhau, dù ở những loài sinh vật rất khác biệt.
Mặc dù nọc độc của thú mỏ vịt gây ra nỗi khiếp sợ đối với những kẻ xâm phạm lãnh thổ, nhưng trên thực tế, chúng lại đang mở ra cơ hội mới trong y học hiện đại. Các bác sĩ tại Bệnh viện Hoàng gia Melbourne đã phát hiện rằng một số protein trong nọc độc này có thể định vị chính xác các dây thần kinh đau.
Họ đang nghiên cứu cách chiết xuất và cải tiến những hợp chất này để phát triển một loại thuốc giảm đau mới, có thể mạnh gấp 100 lần morphine nhưng không gây nghiện. Đây như thể việc sử dụng vuốt quỷ để tạo ra đôi cánh thiên thần. Thậm chí, một trong những protein có khả năng phá hủy hồng cầu đã cho thấy tiềm năng trong việc hòa tan cục máu đông, mở ra hy vọng mới trong điều trị đột quỵ.
Tuy nhiên, việc phát triển thuốc giải độc cho thú mỏ vịt hiện nay vẫn là một thách thức lớn. Nọc độc của loài này phức tạp hơn rất nhiều so với nọc độc của rắn hổ mang hay sứa hộp, với 11 trong số 83 độc tố là hoàn toàn mới và chưa từng được ghi nhận ở bất kỳ loài nào khác. Hơn nữa, các hợp chất này không hoạt động độc lập mà có thể kết hợp với nhau theo những cách khó lường, tạo thành một hiệu ứng hiệp đồng mạnh mẽ. Chúng giống như một bản giao hưởng hủy diệt, mỗi nhạc cụ đều đóng góp vào bản nhạc chết chóc. Vì vậy, các mẫu nọc độc thú mỏ vịt hiện đang được bảo quản cẩn thận trong các két sắt tại Trung tâm Kiểm soát Chất độc Sydney, nơi các nhà khoa học vẫn đang nỗ lực tìm cách giải mã bí ẩn này.
