Buzz
Chôn sâu dưới những cánh rừng ở Alberta, Canada, là một trong những bãi xương khủng long dày đặc nhất từng được phát hiện.
Khi nhắc đến hóa thạch khủng long, nhiều người thường tưởng tượng đến những vùng đất khô cằn, hoang vu, nơi ánh nắng cháy bỏng làm nứt nẻ mặt đất. Tuy nhiên, một trong những 'nghĩa địa khủng long' kỳ bí và phong phú nhất trên thế giới lại nằm dưới những cánh rừng rậm ở Alberta, Canada, một nơi ít ai ngờ tới.
Địa điểm này mang tên Pipestone Creek, nơi chứa hàng chục nghìn mảnh xương hóa thạch của một loài khủng long có sừng độc đáo: Pachyrhinosaurus.
Pachyrhinosaurus là một loài khủng long thuộc họ Ceratopsidae (khủng long có sừng, có diềm), tương tự như Triceratops.
Gần đây, những bí ẩn xung quanh khu mộ địa khổng lồ này đã trở thành chủ đề chính trong loạt phim tài liệu 'Walking With Dinosaurs' mới của BBC, phiên bản tái xuất sau hơn hai thập kỷ kể từ khi lần đầu tiên được ra mắt.
Trong đó, các nhà khoa học đã ứng dụng công nghệ tiên tiến để nghiên cứu và tái hiện lại khoảnh khắc cuối cùng của cả đàn Pachyrhinosaurus, dẫn đến những phát hiện gây chấn động.
Giáo sư Emily Bamforth, nhà cổ sinh vật học và giám tuyển tại Bảo tàng Khủng long Philip J. Currie (Alberta), người trực tiếp tham gia nghiên cứu khu vực này, cho biết: 'Đây là một trong những bãi xương khủng long dày đặc nhất ở Bắc Mỹ, với hơn 10.000 cá thể được phát hiện, mật độ lên đến 100 đến 300 mảnh xương chỉ trong một mét vuông. Khu khai quật này trải dài hơn một kilomet vuông, tạo thành một nghĩa địa hóa thạch khổng lồ và vô cùng quý giá.'
Pachyrhinosaurus sống vào cuối kỷ Phấn Trắng, khoảng 70-72 triệu năm trước, chỉ vài triệu năm trước khi khủng long tuyệt chủng.
Loài khủng long Pachyrhinosaurus mà Bamforth nghiên cứu thuộc họ ceratopsian, nhóm khủng long có sừng nổi tiếng, với thành viên quen thuộc nhất là Triceratops. Tuy nhiên, Pachyrhinosaurus lại có những đặc điểm khác biệt rõ rệt.
Thay vì có sừng lớn trên mũi như những loài khủng long có sừng khác, chúng sở hữu một khối xương cứng lớn gọi là 'trùm' ngay giữa mặt, một cấu trúc chưa từng thấy ở bất kỳ loài khủng long có sừng nào khác.
Đến nay, ba loài Pachyrhinosaurus đã được phát hiện, chủ yếu ở các vùng có vĩ độ cao như Alaska và Canada. Chúng có chiều dài cơ thể lên tới hơn 6 mét, trọng lượng vượt quá 2 tấn và đặc biệt sống thành những đàn khổng lồ, với số lượng có thể lên đến hàng nghìn cá thể, tương tự như đàn tuần lộc di cư ngày nay nhưng ở quy mô lớn hơn rất nhiều.
Chính đặc điểm sống theo bầy đàn đã khiến các nhà cổ sinh vật học đặt ra câu hỏi: điều gì đã có thể tiêu diệt cùng lúc cả một đàn Pachyrhinosaurus, từ những cá thể non mới lớn đến các con trưởng thành?
Theo Giáo sư Bamforth, rất có thể câu trả lời nằm ở một thảm họa thiên nhiên tàn khốc, một trận lũ quét xảy ra khoảng 72 triệu năm trước.
Hóa thạch của Pachyrhinosaurus đã được phát hiện ở Bắc Mỹ, bao gồm các khu vực Canada và Alaska, cho thấy loài này có khả năng thích nghi với môi trường lạnh giá hơn so với nhiều loài khủng long khác.
'Chúng tôi cho rằng đàn khủng long này đã bị cuốn trôi và chết chìm bởi một trận lũ lớn bất ngờ, có thể do các cơn mưa mùa hoặc bão lũ từ dãy núi gần đó. Những gì đã xảy ra rất giống với các hiện tượng lũ quét mà ta thấy ngày nay, nhưng với mức độ tàn khốc gấp nhiều lần,' Bamforth phân tích.
Thảm họa này đã vô tình tạo ra điều kiện lý tưởng để bảo tồn hóa thạch một cách hoàn hảo: các cá thể Pachyrhinosaurus bị chôn vùi gần như ngay lập tức trong bùn đất, giúp cấu trúc xương của chúng được bảo tồn nguyên vẹn theo thời gian.
Nhờ đó, các nhà nghiên cứu có thể tiến hành nghiên cứu chi tiết về sự phát triển, cấu trúc xã hội và hành vi của loài khủng long này qua từng giai đoạn trưởng thành.
Không chỉ có Pachyrhinosaurus, khu nghĩa địa cổ đại này còn cung cấp bằng chứng về sự xuất hiện của các loài khủng long ăn thịt như Albertosaurus, một loài theropod lớn, cùng các loài khủng long ăn thịt nhỏ hơn có mối quan hệ gần gũi với chim hiện đại.
Những kẻ săn mồi này có vẻ đã đến 'dọn dẹp chiến trường' sau thảm họa và ăn xác những con khủng long đã chết – một cảnh tượng đầy ám ảnh nhưng lại là một phần của chuỗi sinh học thời tiền sử.
Albertosaurus là một loài khủng long ăn thịt lớn, thuộc họ Tyrannosauridae, có họ hàng gần với Tyrannosaurus rex nổi tiếng.
Theo Bamforth, đây là một ‘khoảnh khắc đóng băng’ trong lịch sử cổ sinh vật học. Sự kiện chôn vùi đột ngột đã tạo ra một bức tranh sinh học hoàn chỉnh về một hệ sinh thái cổ đại – nơi không chỉ có con mồi mà còn cả kẻ săn mồi, được bảo tồn nguyên vẹn qua hàng chục triệu năm.
Những phát hiện này không chỉ giúp làm sáng tỏ hành vi của Pachyrhinosaurus mà còn mang đến một bức tranh sinh động về đời sống của các loài khủng long ở khu vực vĩ độ cao, nơi từng được bao phủ bởi những cánh rừng rậm và khí hậu ẩm ướt.
Pachyrhinosaurus là loài khủng long ăn cỏ khổng lồ, có sừng và diềm đặc trưng, sinh sống ở Bắc Mỹ vào cuối kỷ Phấn Trắng, nổi bật với ‘tấm sừng’ dày trên mũi.
Dù còn nhiều điều bí ẩn chưa được giải đáp, nhưng việc tái dựng một phần quá khứ cách đây hàng chục triệu năm ngày càng trở nên khả thi nhờ vào sự phát triển vượt bậc của khoa học công nghệ.
Khu nghĩa địa 10.000 con khủng long ở Alberta, Canada, chính là một trong những cánh cửa kỳ diệu mở ra cho các nhà nghiên cứu – nơi lịch sử cổ đại vẫn thì thầm kể lại câu chuyện của mình qua từng mảnh xương hóa thạch.
