Buzz
Với khoảng 94% ADN tương đồng, con người và khỉ đầu chó có thể chia sẻ nhiều đặc điểm xã hội hơn ta tưởng tượng.
Nếu bạn từng thấy khỉ đầu chó di chuyển theo hàng lối, theo một trật tự nhất định qua khu vực sinh sống, có thể bạn sẽ nghĩ đó là cách chúng bảo vệ nhau khỏi nguy hiểm.
Tuy nhiên, nghiên cứu mới từ Đại học Swansea (Anh) tiết lộ điều bất ngờ: việc khỉ đầu chó đi theo hàng không phải vì chiến lược sinh tồn hay lãnh đạo, mà xuất phát từ các mối quan hệ bạn bè – một đặc điểm rất quen thuộc với con người.
Nghiên cứu tập trung vào khỉ đầu chó Chacma (Papio ursinus) sống hoang dã tại Nam Phi.
Trong 36 ngày, các nhà khoa học dùng hệ thống GPS độ phân giải cao theo dõi 78 lần khỉ di chuyển theo hàng, gọi là “tiến trình”, để hiểu xem việc sắp xếp vị trí trong đội hình có mục đích chiến lược như bảo vệ cá thể yếu, tránh kẻ thù, tiếp cận thức ăn tốt hơn hay đi theo thủ lĩnh hay không.
Kết quả bất ngờ cho thấy khỉ đầu chó không di chuyển theo trật tự nhằm tối ưu lợi ích sinh tồn như các giả thuyết trước đây.
Thay vì vậy, chúng chỉ đơn giản bước bên cạnh những cá thể mà chúng có mối quan hệ thân thiết nhất. Nói cách khác, hành vi tưởng như "chiến lược" đó thực chất chỉ là hệ quả tự nhiên từ các mối quan hệ xã hội trong đàn.
"Điều bất ngờ là trật tự ổn định mà chúng tôi ghi nhận không nhằm tránh nguy hiểm hay chiếm vị trí lợi thế để tìm thức ăn, nước uống – những động lực phổ biến ở nhiều loài như ngựa vằn", phó giáo sư Andrew King, thành viên nhóm nghiên cứu, cho biết. "Chúng đơn giản di chuyển cùng những cá thể thân thiết nhất, tạo nên trật tự trong nhóm."
Khám phá sâu hơn dữ liệu, nhóm nghiên cứu phát hiện mối liên hệ đáng chú ý giữa vị trí di chuyển và thứ bậc xã hội.
Các cá thể có địa vị xã hội cao hơn thường đứng ở vị trí trung tâm đội hình, trong khi những cá thể thấp hơn lại thường đi đầu hoặc cuối hàng.
Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc "dẫn dắt" cả nhóm như đàn động vật có thủ lĩnh rõ ràng. Đơn giản là những con khỉ đầu chó ở phía trước đi trước, vì cả nhóm đều đã biết điểm đến như địa điểm ngủ quen thuộc.
Một điểm thú vị khác là nghiên cứu này gợi nhớ khái niệm "spandrel" trong sinh học tiến hóa, thuật ngữ mượn từ kiến trúc để chỉ đặc điểm hình thành như sản phẩm phụ của thiết kế khác.
Trong bối cảnh này, đội hình trật tự của khỉ đầu chó không phải là chiến lược chọn lọc qua thời gian, mà chỉ là "tác dụng phụ" của các mối quan hệ xã hội bền chặt trong đàn.
Marco Fele, nghiên cứu sinh tiến sĩ và tác giả chính của công trình, giải thích: "Chúng tôi biết những mối quan hệ xã hội mạnh mẽ rất quan trọng với khỉ đầu chó, giúp tăng khả năng sinh tồn và sinh sản. Nhưng ở đây, thứ tự di chuyển không phải là kết quả của một ‘thiết kế’ mang lợi ích cụ thể nào, mà chỉ là sản phẩm phụ của sự thân thiết giữa các cá thể."
Phát hiện này không chỉ mở ra góc nhìn mới về hành vi động vật mà còn khiến chúng ta suy ngẫm sâu sắc hơn về hành vi con người.
Với khoảng 94% DNA tương đồng, con người và khỉ đầu chó có thể chia sẻ nhiều đặc điểm xã hội hơn ta tưởng. Chúng ta thường thấy mình ‘tự nhiên’ đứng cạnh bạn bè trong đám đông hay lúc đi bộ, không phải vì ai bảo, mà vì sự quen thuộc và gắn bó.
Từ hành vi đơn giản của động vật hoang dã, nghiên cứu của Đại học Swansea nhấn mạnh vai trò trung tâm của các mối quan hệ xã hội trong hình thành hành vi tập thể.
Đây là phát hiện quan trọng cho các lĩnh vực bảo tồn, nghiên cứu động vật nuôi nhốt cũng như hiểu biết sâu sắc hơn về bản chất hành vi xã hội của con người.
Kết luận trong nghiên cứu đăng trên tạp chí Behavioral Ecology chỉ ra: "Cấu trúc không ngẫu nhiên trong các tiến trình di chuyển của khỉ đầu chó là kết quả của những lực lượng xã hội vô hình giữa các cá thể - minh chứng điển hình cho sức mạnh ‘liên kết xã hội’ trong hành vi tập thể."
Rõ ràng, khỉ đầu chó không đi thành hàng để được bảo vệ hay theo thủ lĩnh, mà chỉ đơn giản đi cạnh ‘bạn thân’. Nếu bạn từng vô tình bước sát bên bạn trong chuyến dã ngoại mà không cần bàn bạc, thì chúc mừng bạn và khỉ đầu chó có nhiều điểm chung hơn bạn nghĩ.
