Buzz
Rất ít người mong muốn sống mà không có nỗi sợ hãi.
Trải qua hàng triệu năm tiến hóa, nỗi sợ luôn đồng hành cùng mọi sinh vật, từ những loài động vật nguyên thủy đến con người hiện đại. Nó giúp chúng ta sinh tồn, tránh nguy hiểm và hình thành bản năng tự vệ ăn sâu vào tiềm thức.
Tuy nhiên, ở một vài nơi trên thế giới, có những con người dường như không hề cảm nhận được sự sợ hãi. Họ đối diện cái chết một cách bình thản như nhìn thấy một bữa sáng, đến mức khoa học cũng phải ngạc nhiên. Dù gặp phải nguy hiểm hay đối diện với những tình huống hiểm nguy, cơ thể họ không phản ứng như những gì người bình thường gọi là bản năng sống còn.
Câu chuyện tưởng chừng chỉ có trong phim khoa học viễn tưởng này lại hoàn toàn có thật. Một số trường hợp là do bệnh hiếm gặp, trong khi những trường hợp khác là hậu quả của tổn thương não sau phẫu thuật. Dù nguyên nhân là gì, cuộc sống của họ đã trở thành những tài liệu quý giá giúp khoa học tìm hiểu sâu hơn về cách bộ não xử lý nỗi sợ, đồng thời mở ra những góc nhìn mới về cảm xúc cơ bản của loài người.
Một trong những trường hợp điển hình nhất là Jordy Cernik, người đàn ông Anh kỳ lạ khi phát hiện mình không hề cảm thấy sợ. Khoảnh khắc khiến anh nhận ra sự khác biệt này xảy ra trong lần nhảy dù năm 2013.
Mặc dù rơi tự do từ độ cao hàng ngàn mét, cơ thể Cernik lại hoàn toàn bình thản, không hề có chút adrenaline, không cảm giác căng thẳng hay kích thích. Từ đó, anh tiếp tục thử thách bản thân trong những thử thách mà người bình thường chỉ cần nhìn thấy đã cảm thấy rùng mình, chẳng hạn như đu dây từ đỉnh Tháp Nâng Quốc gia ở Northampton, cao tới 128 mét.
Sự thay đổi kỳ lạ này bắt đầu từ năm 2005, khi Cernik được chẩn đoán mắc Hội chứng Cushing, một căn bệnh hiếm gặp khiến cơ thể sản xuất quá nhiều cortisol, loại hormone đóng vai trò quan trọng trong phản ứng căng thẳng. Nồng độ cortisol cao làm hệ thần kinh của anh luôn ở trạng thái báo động giả, dẫn đến tăng cân đột ngột, đổ mồ hôi quá mức và suy kiệt thể chất lẫn tinh thần.
Bệnh này ảnh hưởng tới 10 đến 15 người trên một triệu dân mỗi năm, thường do tuyến yên tạo ra quá nhiều hormone ACTH. Cernik đã phải trải qua phẫu thuật não để điều trị, nhưng bệnh quá dai dẳng khiến các bác sĩ buộc phải cắt bỏ hoàn toàn tuyến thượng thận. Đây là bước ngoặt khiến cuộc đời anh rẽ sang một hướng hoàn toàn bất ngờ.
Khi tuyến thượng thận không còn, cơ thể Cernik ngừng sản xuất adrenaline, hormone giúp con người phản ứng với nguy hiểm. Về mặt khoa học, đây giống như việc tắt đi công tắc phản xạ sợ hãi. Kết quả là, khi thực hiện các thử thách nguy hiểm, các thiết bị đo sinh học cho thấy cơ thể anh không có bất kỳ phản ứng căng thẳng nào. Không tim đập nhanh, không đổ mồ hôi, không run rẩy. Cơ thể anh hoàn toàn bình yên một cách kỳ lạ.
Tuy nhiên, sống mà không biết sợ không có nghĩa là không cảm thấy đau đớn. Vì thiếu adrenaline, chất giảm đau tự nhiên, ngay cả những vết thương nhỏ cũng khiến anh cảm thấy đau đớn hơn người bình thường. Đồng thời, anh cũng gần như mất hết cảm giác phấn khích và không còn động lực theo đuổi mục tiêu cá nhân. Với anh, mọi thứ trở nên nhạt nhòa, như một bài hát không có cao trào.
Trường hợp nổi tiếng nhất trong y học về hiện tượng không biết sợ thuộc về một phụ nữ được gọi là SM, người đã được các nhà khoa học Đại học Iowa nghiên cứu vào năm 2011. SM mắc bệnh Urbach Wiethe, một chứng bệnh di truyền cực hiếm khiến các mảng canxi tích tụ trong hạch hạnh nhân.
Hạch hạnh nhân là khu vực não bộ chịu trách nhiệm xử lý cảm giác sợ hãi. Khoảng 400 người trên thế giới từng được ghi nhận mắc bệnh này, nhưng SM lại có tổn thương song phương hoàn hảo đến mức gần như xóa sạch khả năng cảm nhận sợ hãi.
Các nhà khoa học đã thử đủ mọi cách để kích thích phản ứng sợ hãi ở SM: từ việc cho cô tiếp xúc với rắn độc, nhện sống, đến đưa cô vào những ngôi nhà ma ám, chiếu các bộ phim kinh dị nổi tiếng. Nhưng trong tất cả các thử nghiệm, SM không hề sợ hãi. Cô chỉ cười khi gặp ‘quái vật’, thậm chí còn trêu chọc những diễn viên trong nhà ma. Với rắn hay nhện, cô không chỉ chạm vào mà còn cố nài nỉ muốn sờ những con lớn hơn dù đã được cảnh báo nguy hiểm.
Tính cách mạnh mẽ và bản năng không phòng vệ của SM càng rõ ràng hơn khi cô trải qua một tình huống nguy hiểm thực sự. Một lần, cô bị tấn công bằng dao trong công viên, lưỡi dao kề sát cổ họng, nhưng cô vẫn đứng vững và trò chuyện bình thản đến mức khiến kẻ tấn công phải bỏ đi. Ngày hôm sau, cô quay lại công viên như không có chuyện gì xảy ra.
Mặc dù không còn cảm nhận được nỗi sợ, SM vẫn có thể trải qua các cảm xúc khác như buồn bã, tức giận hay ghê tởm. Nỗi sợ hãi duy nhất là hoàn toàn biến mất.
Một trường hợp khác là Jody Smith, người Mỹ 28 tuổi, đã trải qua phẫu thuật cắt bỏ một phần hạch hạnh nhân, thùy thái dương và hồi hải mã để điều trị động kinh. Sau ca phẫu thuật, nỗi sợ của anh cũng đã biến mất.
Khác với Cernik hay SM, Smith vẫn nhận thức được thế nào là nguy hiểm, nhưng cơ thể anh không còn tự động phản ứng theo bản năng. Khi đứng gần vách đá hay đối diện với nhóm người khả nghi trên phố Newark, anh vẫn tránh những hành động liều lĩnh nhưng không hề hoảng loạn hay run rẩy. Sự bình tĩnh của anh khiến ngay cả những kẻ có ý đồ xấu cũng phải dè chừng và bỏ qua.
Trong khi một số cá nhân gần như miễn nhiễm với nỗi sợ, đại đa số con người vẫn vận hành theo cơ chế sinh tồn đã được hình thành qua hàng trăm triệu năm. Hạch hạnh nhân khởi động phản ứng chiến đấu hoặc bỏ chạy, khiến tim đập nhanh, nhịp thở tăng và adrenaline tràn vào cơ thể. Hồi hải mã giúp chúng ta hiểu bối cảnh, trong khi vỏ não trước trán đánh giá xem mối đe dọa có thực sự nguy hiểm hay không.
Nỗi sợ vừa là một lớp bảo vệ, vừa là lời nhắc nhở về những giới hạn cần tôn trọng. Nếu thiếu đi cảm giác này, con người dễ dàng đánh mất sự cảnh giác và tiến vào nguy hiểm mà không hề hay biết. Nhưng với những người như Cernik, SM hay Smith, khoa học nhận thấy rằng có nhiều điều khác biệt hơn thế. Họ là những chứng minh sống giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách bộ não vận hành, cảm xúc và bản chất sinh tồn của con người.
Rất ít người mong muốn sống mà không có nỗi sợ. Tuy nhiên, nhờ vào những trường hợp đặc biệt này, các nhà khoa học có thêm cơ hội để khám phá cách thức nỗi sợ hình thành, tại sao nó lại mạnh mẽ đến vậy, và điều gì sẽ xảy ra nếu một ngày nó bất ngờ biến mất. Nhìn vào cuộc sống của họ, chúng ta không chỉ cảm nhận được sự kỳ lạ mà còn nhận ra một điều giản dị: dù đôi khi nỗi sợ làm ta yếu đuối, nó vẫn là một phần quan trọng trong việc duy trì sự sống của chính chúng ta.
