Buzz
Nếu một ngày nào đó bạn lạc bước vào Vườn Quốc gia Lopé ở Gabon, giữa lòng châu Phi, hãy hy vọng rằng bạn sẽ không trở thành tâm điểm của hàng trăm cặp mắt sáng ngời trong bóng tối của khu rừng.
Khỉ đầu chó (Mandrillus sphinx) là loài khỉ lớn nhất trên thế giới, sinh sống chủ yếu trong các khu rừng mưa nhiệt đới ở Trung Phi, đặc biệt là tại Gabon và Congo. Với thân hình đồ sộ, khuôn mặt rực rỡ và tiếng kêu vang dội, chúng không chỉ là biểu tượng đặc trưng của khu rừng châu Phi mà còn là một trong những loài linh trưởng gây ấn tượng mạnh nhất với con người.
Nhìn qua, nhiều người dễ nhầm khỉ đầu chó với vượn vì chúng gần như không có đuôi. Tuy nhiên, thực tế chúng vẫn thuộc nhóm khỉ Cựu Thế giới, chỉ là chiếc đuôi của chúng cực ngắn, gần như không thấy. Khỉ đầu chó còn có sự khác biệt rõ rệt giữa con đực và con cái, một đặc điểm sinh học gọi là "dị hình giới tính".
Con đực khỉ đầu chó lớn hơn hẳn, với khuôn mặt mang các mảng màu xanh, đỏ và vàng trông như được vẽ bởi bàn tay của một họa sĩ tự nhiên. Nếu bạn đã xem bộ phim Vua Sư Tử, nhân vật Rafiki chính là hình mẫu hư cấu dựa trên loài khỉ này. Những con đực trưởng thành có thể nặng tới 50 kg, với hàm răng dài đến 5 cm, đủ để khiến mọi kẻ thù phải e ngại.
Tuy nhiên, đừng vội nghĩ rằng khỉ đầu chó là loài ăn thịt hung hãn. Trái lại, chúng là loài động vật ăn tạp, ưa chuộng trái cây, nấm, côn trùng và thỉnh thoảng là các loài bò sát nhỏ. Dù vậy, ẩn sau vẻ ngoài "hiền lành" là một bản năng sinh tồn cực kỳ mạnh mẽ. Khi gặp nguy hiểm hoặc cạnh tranh lãnh thổ, khỉ đầu chó có thể trở nên rất hung dữ, sẵn sàng tấn công bất kỳ loài động vật nào, thậm chí cả đồng loại của chúng.
Điều đáng ngạc nhiên là trong thế giới của loài khỉ này, các con cái lại đóng vai trò rất quan trọng. Chúng không chỉ có khả năng tự vệ mà còn hình thành các liên minh để chống lại những con đực xâm nhập không mong muốn.
Một nghiên cứu vào năm 2006 đã mô tả một cảnh tượng đáng sợ về "Ngày cực kỳ tồi tệ" của một con khỉ đầu chó đực: sau khi thua trong cuộc chiến giành bạn tình, nó còn bị cả nhóm khỉ cái lao vào tấn công dồn dập. Khi một con đực khác muốn can thiệp, những "nữ chiến binh" này thậm chí còn hợp lực đuổi nó đi. Câu chuyện này chứng tỏ rằng trật tự xã hội trong bầy khỉ đầu chó phức tạp hơn nhiều so với vẻ ngoài hoang dã của chúng.
Các nhà sinh vật học cho biết, bầy khỉ đầu chó ở Gabon thường tổ chức hoạt động theo mô hình "siêu đàn" – một trong những nhóm linh trưởng lớn nhất từng được ghi nhận, với hơn 800 cá thể. Chúng di chuyển qua những khu rừng rậm theo nhịp sống của riêng mình, tìm kiếm thức ăn, chơi đùa và thể hiện những hành vi xã hội phức tạp như chải lông, bảo vệ con non hay phô trương sức mạnh.
Nhìn từ xa, cảnh tượng ấy dễ khiến bạn liên tưởng đến một đội quân khổng lồ đang hành quân qua rừng. Hàng trăm thân hình lông xám chuyển động đồng loạt, tiếng gầm, tiếng gọi vang vọng giữa tán cây, tất cả hòa quyện thành bản giao hưởng sống động của thiên nhiên hoang dã châu Phi. Nhưng nếu bạn vô tình đứng giữa "dòng sông khỉ" này, có lẽ điều khôn ngoan nhất là im lặng rút lui.
Dù có vẻ ngoài đáng sợ, khỉ đầu chó vẫn là một phần không thể thiếu trong hệ sinh thái rừng nhiệt đới, giúp phát tán hạt giống và duy trì sự cân bằng sinh học. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo rằng môi trường sống của chúng đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi nạn phá rừng và săn bắn trái phép.
