Buzz
Thời gian không chỉ đơn thuần là các con số trên đồng hồ mà là một dòng chảy linh động, được hình thành từ cách chúng ta sống và cảm nhận thế giới xung quanh.
Thời gian luôn là một khái niệm khó nắm bắt, không chỉ vì sự gắn kết chặt chẽ của nó với vũ trụ mà còn bởi cách mỗi người chúng ta trải nghiệm. Có thể bạn đã từng cảm thấy một tuần nghỉ dưỡng ở một nơi xa lạ kéo dài hơn rất nhiều so với một tuần bình thường ở nhà, hoặc thấy thời gian như chậm lại trong những khoảnh khắc buồn tẻ, đầy đau đớn.
Ngược lại, khi ta đắm chìm vào những hoạt động yêu thích như vẽ, chơi nhạc hay khiêu vũ, thời gian như trôi qua nhanh đến mức không thể ngờ. Nhưng liệu có bao giờ bạn cảm thấy thời gian gần như ngừng lại, kéo dài ra như thể vài giây trở thành vài phút? Đó chính là hiện tượng gọi là "trải nghiệm kéo dài thời gian".
Trên thực tế, cảm nhận về thời gian không hề cố định mà thay đổi tùy theo cách chúng ta xử lý thông tin. Các nhà nghiên cứu cho biết, khi bộ não tiếp nhận và xử lý lượng thông tin lớn, chẳng hạn khi đến nơi lạ lẫm hoặc đối diện với điều gì đó mới mẻ, thời gian dường như trôi qua chậm hơn. Chính vì lý do này, trẻ em thường cảm thấy thời gian dài hơn người lớn; với chúng, mọi thứ đều mới mẻ và thu hút sự chú ý.
Ngược lại, khi tâm trí chỉ tập trung vào một nhiệm vụ duy nhất, như trong trạng thái "dòng chảy" (flow), thời gian có thể trôi nhanh hơn. Sự tập trung cao độ này khiến não bộ ít chú ý đến các yếu tố khác, làm cho thời gian có vẻ như ngắn lại.
Trong một số tình huống, thời gian không chỉ chậm lại mà còn có thể bị "kéo dài" đến mức kỳ lạ, vượt ra ngoài cảm nhận bình thường. Hiện tượng này, hay còn gọi là "trải nghiệm mở rộng thời gian" (Time Expansion Experience), thường xảy ra trong những tình huống căng thẳng hoặc khi trạng thái ý thức thay đổi một cách đặc biệt.
Nhiều người đã từng trải qua cảm giác 'thời gian kéo dài' trong những tình huống nguy hiểm như tai nạn giao thông, té ngã hoặc bị tấn công. Lúc ấy, họ cảm thấy thời gian như ngừng lại, đủ để họ đưa ra những quyết định quan trọng cứu lấy mạng sống.
Một phụ nữ kể rằng khi tấm chắn kim loại rơi về phía xe của cô, thời gian dường như 'chậm lại' giúp cô tìm cách né tránh. Một người khác chia sẻ trong trận đấu khúc côn cầu, dù chỉ có tám giây trôi qua, nhưng anh cảm giác như thời gian kéo dài đến mười phút, đủ để quan sát và phản ứng với mọi tình huống trên sân băng.
'Trải nghiệm mở rộng thời gian' không chỉ xuất hiện trong những tình huống nguy hiểm mà còn có thể xảy ra trong những khoảnh khắc bình yên, như khi thiền hoặc khi hòa mình vào vẻ đẹp thiên nhiên.
Vậy điều gì khiến thời gian có thể kéo dài hoặc chậm lại như vậy? Một lý thuyết phổ biến cho rằng hiện tượng này liên quan đến việc giải phóng noradrenaline, một chất dẫn truyền thần kinh kích hoạt trong các tình huống 'chiến đấu hoặc bỏ chạy'. Nó giúp cải thiện nhận thức và phản ứng nhanh, khiến não bộ xử lý thông tin nhanh hơn trong thời gian ngắn, từ đó tạo cảm giác thời gian trôi chậm lại.
Tuy nhiên, giả thuyết này không thể giải thích tại sao một số người lại cảm thấy bình tĩnh và thư thái trong những tình huống nguy cấp, trái ngược với căng thẳng. Nó cũng không giải thích được hiện tượng 'trải nghiệm mở rộng thời gian' trong thiền định hoặc khi cảm nhận vẻ đẹp thiên nhiên, nơi không có sự đe dọa nào.
Một số nhà nghiên cứu cho rằng 'trải nghiệm mở rộng thời gian' có thể là một sự thích nghi tiến hóa. Trong quá khứ, khi đối mặt với các mối nguy hiểm như thú dữ hay thiên tai, khả năng kéo dài thời gian có thể giúp con người đưa ra quyết định chính xác, từ đó nâng cao cơ hội sống sót.
Ngoài ra, còn có một giả thuyết khác cho rằng hiện tượng này thực chất là một 'ảo tưởng hồi tưởng'. Trong các tình huống khẩn cấp, não bộ ghi nhận nhiều thông tin hơn bình thường, tạo ra những ký ức chi tiết. Khi hồi tưởng lại, những ký ức này khiến chúng ta cảm giác như thời gian đã kéo dài.
Nghiên cứu chỉ ra rằng phần lớn những người trải qua "trải nghiệm mở rộng thời gian" đều tin đây là một trải nghiệm thực tế, chứ không phải ảo giác. Một cuộc khảo sát gần đây với 280 người tham gia cho thấy chỉ có 3% cho rằng đó là ảo giác, trong khi 87% khẳng định họ thực sự cảm nhận được thời gian kéo dài.
Chìa khóa giải thích cho "trải nghiệm mở rộng thời gian", theo nhiều chuyên gia, là sự thay đổi trong trạng thái ý thức. Khi gặp cú sốc lớn, như tai nạn, hay khi đạt mức độ tập trung cao trong thể thao, ý thức của chúng ta có thể bị gián đoạn, chuyển sang một trạng thái đặc biệt, nơi thời gian không còn trôi đi như bình thường.
Trong những trạng thái ý thức thay đổi này, cảm giác về bản thân và thời gian thường bị mờ nhạt. Nhà tâm lý học Marc Wittmann chỉ ra rằng cảm nhận về thời gian gắn liền với nhận thức về bản thân. Khi cảm giác về bản thân tan biến – như khi thiền hoặc hòa mình vào thiên nhiên – thời gian dường như kéo dài, đưa chúng ta ra khỏi nhịp sống thường nhật và bước vào một "thế giới thời gian khác".
"Trải nghiệm mở rộng thời gian" là một hiện tượng đặc biệt, nhắc nhở chúng ta rằng thời gian không chỉ là một khái niệm vật lý mà còn là một phần của ý thức. Dù còn nhiều điều chưa được lý giải, nghiên cứu về "trải nghiệm mở rộng thời gian" không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về não bộ và ý thức, mà còn mở ra những quan điểm mới về mối quan hệ giữa con người và thời gian.
