Buzz
Có không ít người trong chúng ta từng trải qua cảm giác này khi lướt mạng và xem các video timelapse hoặc POV, bỗng nhiên thấy lâng lâng, chóng mặt, thậm chí buồn nôn như thể bị say xe.
Anh Hoàng (33 tuổi, Hà Nội) chỉ cần lướt qua vài video POV (góc nhìn người quay) hay timelapse trên mạng xã hội là bắt đầu cảm thấy choáng váng, xoay nhẹ, thậm chí là buồn nôn. Trong khi đó, bạn bè của anh lại có thể xem liên tục mà không gặp vấn đề gì. Trường hợp của anh Hoàng không phải cá biệt, mà là tình trạng phổ biến ở rất nhiều người. Sự khác biệt này không phải do sức khỏe mà là cách mà não bộ mỗi người xử lý thông tin cảm giác.
Về mặt sinh lý, cơ thể chúng ta duy trì trạng thái cân bằng nhờ sự phối hợp của hai hệ thống quan trọng: hệ thị giác và hệ tiền đình trong tai trong. Mắt chịu trách nhiệm nhận diện các chuyển động xung quanh, còn hệ tiền đình đảm nhận việc cảm nhận gia tốc và thay đổi vị trí của đầu. Bình thường, hai hệ thống này hoạt động đồng bộ, gửi tín hiệu thống nhất về não để giúp cơ thể xác định mình đang đứng yên hay đang di chuyển.
Vấn đề nảy sinh khi bạn xem các video có chuyển động mạnh. Trong các video timelapse hoặc POV, hình ảnh di chuyển nhanh và liên tục, tạo cảm giác như chính bạn đang lao về phía trước, rẽ trái hay rẽ phải. Mắt nhận diện toàn bộ chuyển động và báo cho não rằng cơ thể đang di chuyển. Tuy nhiên, cơ thể bạn vẫn ngồi yên, khiến hệ tiền đình thông báo rằng không có chuyển động thực sự nào xảy ra. Sự mâu thuẫn này khiến não bộ bị rối loạn thông tin, gây ra hiện tượng chóng mặt, buồn nôn – còn gọi là say chuyển động.
Điều đặc biệt ở timelapse và POV là chúng không chỉ đơn giản là video có chuyển động, mà còn làm tăng cảm giác chuyển động lên mức cực độ. Timelapse làm nén thời gian, khiến mọi chuyển động diễn ra nhanh hơn gấp nhiều lần so với thực tế, từ đó tăng gia tốc thị giác một cách bất thường. Còn POV lại tác động trực tiếp vào cảm giác nhập vai, khi mà camera đóng vai trò như đôi mắt của người xem. Khi kết hợp với góc quay rộng và các chuyển động máy lia liên tục, lượng thông tin thị giác đổ vào não trở nên quá tải, đặc biệt ở những vùng ngoại vi rất nhạy với chuyển động. Đây là lý do khiến nhiều người chỉ cần xem vài giây là đã cảm thấy khó chịu.
Tuy nhiên, không phải ai cũng gặp phải tình trạng này. Mức độ nhạy cảm với chuyển động khác nhau ở mỗi người, chủ yếu là do độ nhạy của hệ tiền đình và khả năng thích nghi của não bộ. Những người thường xuyên chơi game góc nhìn thứ nhất hoặc sử dụng thiết bị thực tế ảo thường quen với loại chuyển động này, vì vậy ít bị ảnh hưởng hơn. Ngược lại, khi cơ thể mệt mỏi, thiếu ngủ hoặc căng thẳng, khả năng xử lý tín hiệu của não suy giảm, khiến cảm giác chóng mặt dễ xuất hiện.
Điều quan trọng cần làm rõ là hiện tượng chóng mặt khi xem video không phải là dấu hiệu của bệnh tiền đình. Nếu chỉ xuất hiện chóng mặt khi xem các video có chuyển động nhanh và nhanh chóng biến mất, thì đó là phản ứng sinh lý bình thường. Chỉ khi triệu chứng này xảy ra thường xuyên trong cuộc sống hằng ngày, ví dụ như khi thay đổi tư thế hay quay đầu, thì mới cần nghĩ đến khả năng có rối loạn tiền đình.
Thực tế, việc giảm cảm giác khó chịu này không quá khó khăn. Khi giảm thiểu cường độ kích thích thị giác, như không xem toàn màn hình, duy trì khoảng cách hợp lý với màn hình hoặc tránh xem khi cơ thể mệt mỏi, cảm giác chóng mặt sẽ giảm đi đáng kể. Đây là những biện pháp giúp giảm thiểu xung đột giữa tín hiệu mắt và hệ tiền đình.
Từ góc độ khoa học, cảm giác chóng mặt khi xem video POV hoặc timelapse không phải là điều gì đó bất thường, mà ngược lại, nó cho thấy hệ thần kinh của bạn đang phản ứng một cách chính xác với một tình huống không logic mà công nghệ tạo ra. Nói cách khác, nếu bạn cảm thấy choáng khi xem, đó không phải vì bạn yếu, mà là vì não bạn đang cố gắng bảo vệ bạn khỏi một chuyển động vốn không tồn tại.
