Không chỉ con người mà ngay cả tinh tinh hoang dã cũng biết tụ tập và 'cạn chén' cùng nhau.

Một khám phá mới từ châu Phi đang gây xôn xao giới khoa học, khi lần đầu tiên các nhà nghiên cứu ghi lại hình ảnh tinh tinh hoang dã ăn và chia sẻ trái cây lên men có chứa cồn.

Kết quả bất ngờ này không chỉ cho thấy hành vi xã hội phức tạp của tinh tinh mà còn hé lộ rằng truyền thống 'gắn kết bên đồ uống có cồn' có thể đã xuất hiện từ rất lâu trước khi con người xuất hiện trên Trái Đất.

Hình ảnh này được thu thập nhờ các camera từ xa đặt tại Công viên quốc gia Cantanhez ở Guinea-Bissau, nơi sinh sống của loài tinh tinh phương Tây (Pan troglodytes verus). Đây là những con tinh tinh hoàn toàn hoang dã, chưa quen với sự hiện diện của con người, vì vậy nhóm nghiên cứu quốc tế đến từ Anh, Canada và Hoa Kỳ đã sử dụng các thiết bị ghi hình cảm biến chuyển động để thu thập dữ liệu tự nhiên nhất.

Đoạn phim ghi lại cho thấy những con tinh tinh không chỉ ăn quả bánh mì châu Phi (Treculia africana) lên men tự nhiên mà còn chia sẻ chúng với nhau một cách thụ động. Các xét nghiệm sau đó xác nhận rằng những quả này chứa ethanol, loại cồn có trong các thức uống quen thuộc như bia và rượu.

Khám phá này có ý nghĩa đặc biệt trong việc nghiên cứu hành vi xã hội của con người hiện đại. Tiến sĩ Anna Bowland, nhà linh trưởng học từ Đại học Exeter và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết ở loài người, việc uống rượu chung đã được chứng minh giúp giải phóng dopamine và endorphin, tạo ra cảm giác vui vẻ, thư giãn và thắt chặt các mối quan hệ xã hội.

Phát hiện loài tinh tinh, họ hàng gần gũi nhất của chúng ta, cũng chia sẻ trái cây chứa cồn đã khiến các nhà khoa học đặt ra câu hỏi: liệu tinh tinh có nhận được những lợi ích xã hội từ việc tiêu thụ cồn như con người không?

Trong nghiên cứu, các nhà khoa học đã ghi lại tổng cộng 10 sự kiện chia sẻ trái cây lên men, với sự tham gia của 17 cá thể tinh tinh thuộc đủ mọi độ tuổi và giới tính.

Điều thú vị là hầu hết các hành động chia sẻ là tự nguyện: một cá thể có trái cây sẽ để cho cá thể khác đến ăn, thậm chí có một trường hợp một con tinh tinh đã cho phép một con khác lấy trái cây trực tiếp từ miệng mình.

Không hề có dấu hiệu của sự ép buộc hay tranh chấp trong những hành động này, điều càng làm nổi bật tính xã hội và mức độ gắn kết cao trong cộng đồng tinh tinh.

Mặc dù hàm lượng cồn trong trái cây chỉ từ 0,01% đến 0,6% theo thể tích, rất thấp so với bia hay rượu của con người, nhưng do trái cây chiếm tỷ trọng lớn trong khẩu phần ăn của tinh tinh, lượng ethanol tiêu thụ thực tế có thể không nhỏ.

Kimberley Hockings, nhà nhân chủng học sinh học tại Đại học Exeter, cho biết tinh tinh không phải lúc nào cũng chia sẻ thức ăn, vì vậy việc chia sẻ trái cây lên men này có thể đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng các mối quan hệ xã hội giữa chúng.

Điều này mở ra một giả thuyết thú vị: hành vi 'tiệc tùng' với rượu có thể đã bắt đầu ngay từ thời tổ tiên chung của loài người và các loài vượn lớn châu Phi. Các nghiên cứu trước đây cho thấy khoảng 10 triệu năm trước, tổ tiên chung của chúng ta đã phát triển khả năng chuyển hóa ethanol tốt hơn, trùng hợp với giai đoạn chuyển từ lối sống trên cây xuống đất.

Tổ tiên loài người sống trên mặt đất có nhiều cơ hội tiếp xúc với trái cây chín và tự lên men, điều này khiến khả năng tiêu hóa cồn trở thành một lợi thế sinh tồn quan trọng.

Điều này càng quan trọng hơn khi loài người hiện đại (Homo sapiens) chỉ mới xuất hiện khoảng 300.000 năm trước, trong khi tổ tiên thuộc chi Homo cũng mới chỉ có mặt trong vòng 3 triệu năm qua.

Phát hiện hành vi tiêu thụ cồn ở tinh tinh hoang dã cho thấy rằng truyền thống tiệc tùng, một phần quan trọng trong đời sống xã hội loài người, có thể có nguồn gốc từ xa xưa hơn chúng ta từng nghĩ.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu vẫn giữ thái độ thận trọng trước khi kết luận liệu tinh tinh có cố tình tìm kiếm trái cây có cồn hay chỉ đơn giản là yêu thích trái cây chín. Tác động của cồn đối với hành vi và chuyển hóa của tinh tinh vẫn là một bí ẩn, vì nồng độ cồn thấp và thói quen tiêu thụ tự nhiên không dẫn đến tình trạng say xỉn như ở con người.

Việc tinh tinh có 'quản lý tửu lượng' tốt hơn con người hay tác động của cồn chưa đủ mạnh để gây ảnh hưởng vẫn cần được nghiên cứu thêm để làm sáng tỏ.

Tuy nhiên, theo Hockings, nếu việc tiêu thụ và chia sẻ trái cây có cồn thực sự mang lại lợi ích xã hội cho tinh tinh, thì điều này có thể đại diện cho một giai đoạn tiến hóa sớm của hành vi tiệc tùng, hành vi sau này được loài người phát triển thành các nghi thức xã hội phức tạp hơn.

Nếu đúng như vậy, thì truyền thống tiệc tùng của chúng ta có thể bắt nguồn từ rất sâu trong lịch sử tiến hóa,” bà nhấn mạnh.

Nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Current Biology không chỉ mở ra một hướng đi mới trong việc khám phá lịch sử tiêu thụ rượu của loài người, mà còn làm nổi bật sự kết nối kỳ lạ và sâu sắc giữa chúng ta với những người anh em hoang dã của mình trong tự nhiên.