Buzz
Dù không thường xuyên, việc làm sạch cửa sổ không gian là một thử thách không hề đơn giản đối với các phi hành gia.
Cửa sổ tại nhà bạn có thể nhanh chóng bị bám bụi, vết nước và dấu tay chỉ sau vài ngày. Tuy nhiên, bạn có biết rằng cửa sổ trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) cũng cần được làm sạch dù không phải đối mặt với khói bụi, côn trùng hay ô nhiễm như trên Trái Đất? Trong môi trường không gian, nơi tưởng chừng như hoàn toàn sạch sẽ, vẫn tồn tại những yếu tố khiến cửa sổ ISS bị bẩn, đòi hỏi các phi hành gia phải tìm cách duy trì độ trong suốt của chúng.
Vì sao cửa sổ ISS bị bẩn?
Không có gió mang bụi hay mưa tạo vệt nước, vậy nguyên nhân nào khiến cửa sổ ISS cần được làm sạch? Thực tế, có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến chúng theo thời gian:
Vi thiên thạch và mảnh vỡ quỹ đạo: Dù không gian không chứa nhiều bụi như trên Trái Đất, các vi thiên thạch nhỏ và mảnh vỡ từ vệ tinh cũ vẫn có thể va chạm vào ISS. Những va đập này để lại cặn hoặc vết xước, làm giảm độ trong suốt của cửa sổ.
Khí thải từ tàu vũ trụ: Khi tàu vũ trụ tiếp cận hoặc rời khỏi ISS, động cơ của chúng thải ra các hạt khí. Một phần trong số đó bám lên bề mặt trạm, bao gồm cả cửa sổ, tạo thành lớp bụi mỏng theo thời gian.
Thoát khí từ vật liệu bên trong trạm: Các vật liệu trên ISS, từ thiết bị khoa học đến nội thất và hàng hóa được vận chuyển lên, đều có thể giải phóng khí hoặc hóa chất bay hơi. Những chất này tạo thành một lớp màng mỏng trên bề mặt kính, gây mờ và ảnh hưởng đến tầm nhìn của phi hành gia.
Không gian không phải là môi trường chân không hoàn hảo như nhiều người vẫn nghĩ. Do đó, cửa sổ ISS cần được vệ sinh định kỳ để đảm bảo tầm nhìn rõ ràng và duy trì hiệu suất hoạt động tối ưu của trạm.
Làm sạch cửa sổ ISS: Một thử thách không nhỏ
Nếu trên Trái Đất, bạn chỉ cần một chai nước lau kính và khăn mềm, thì trong không gian, việc vệ sinh cửa sổ ISS đòi hỏi quy trình phức tạp hơn nhiều. Phi hành gia không thể đơn giản nghiêng người ra ngoài và lau chùi như thông thường. Thay vào đó, họ phải lên kế hoạch kỹ lưỡng để đảm bảo an toàn và hiệu quả.
Năm 2015, hai phi hành gia người Nga, Mikhail Kornienko và Gennady Padalka, đã thực hiện chuyến đi bộ ngoài không gian kéo dài 5 giờ 30 phút để làm sạch cửa sổ ISS. Nhiệm vụ này không chỉ đơn thuần là vệ sinh mà còn bao gồm các hoạt động bảo trì quan trọng như thu hồi thí nghiệm khoa học cũ và tháo dỡ ăng-ten liên lạc không còn sử dụng.
Phi hành gia sử dụng vải không gây mài mòn và khăn lau chuyên dụng để loại bỏ bụi bẩn. Khác biệt lớn so với Trái Đất là họ không thể dùng nước. Trong môi trường vi trọng lực, nước không chảy mà tạo thành các giọt nhỏ trôi nổi, có thể gây nguy hiểm nếu tiếp xúc với thiết bị điện tử. Do đó, họ phải sử dụng khăn lau khô hoặc dung môi đặc biệt được thiết kế cho môi trường chân không.
Mọi chuyển động của phi hành gia trong quá trình làm sạch đều phải được kiểm soát chặt chẽ. Nếu thực hiện quá mạnh, bụi bẩn có thể bay lơ lửng thay vì được lau sạch, dẫn đến nguy cơ chúng quay lại bám vào kính sau đó.
Vệ sinh bên trong trạm: Dễ dàng hơn nhưng vẫn cần sự tỉ mỉ
Không chỉ cửa sổ bên ngoài, cửa sổ bên trong ISS cũng cần được làm sạch thường xuyên. Dù không chịu tác động từ vi thiên thạch hay khí thải động cơ, chúng vẫn có thể bị bám bẩn bởi dấu vân tay, hơi nước ngưng tụ hoặc bụi từ các hoạt động hàng ngày của phi hành gia.
Việc vệ sinh bên trong trạm đơn giản hơn nhiều so với bên ngoài. Phi hành gia sử dụng khăn lau chứa cồn để làm sạch cửa sổ và các bề mặt khác như tay vịn, micrô cầm tay và máy tính. Theo podcast "Space Hygiene" của NASA, những chiếc khăn lau khử trùng này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì môi trường sạch sẽ và ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn trong môi trường vi trọng lực.
Để giảm thiểu nhu cầu lau chùi, phi hành gia được hướng dẫn cẩn thận khi ăn uống hoặc xử lý chất lỏng gần cửa sổ. Trong môi trường vi trọng lực, chất lỏng không rơi xuống mà trôi nổi tự do, có thể bám vào kính hoặc thiết bị. Vì vậy, họ sử dụng túi đựng nước và ống hút đặc biệt để tránh làm đổ đồ uống.
Một nhiệm vụ không dành cho người thiếu can đảm
Dù không thường xuyên, việc lau cửa sổ ISS luôn là nhiệm vụ quan trọng, đòi hỏi sự phối hợp chính xác giữa phi hành gia và trung tâm điều khiển mặt đất. Các chuyến đi bộ ngoài không gian không chỉ tốn thời gian mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Mỗi lần ra ngoài, phi hành gia phải mặc bộ đồ bảo hộ cồng kềnh, trải qua quá trình giảm áp suất để thích nghi với môi trường chân không, và làm việc hàng giờ trong trạng thái không trọng lượng.
Vì vậy, lần tới khi bạn phải lau cửa sổ nhà mình, hãy nhớ rằng ít nhất bạn không cần mặc đồ phi hành gia, không phải trải qua quy trình giảm áp, và cũng không phải trôi nổi giữa không gian để hoàn thành công việc này!
