Buzz
Hằng ngày, động vật thường xuyên tiếp xúc với âm thanh giao tiếp của các loài khác. Nhưng liệu chúng có thực sự hiểu được ý nghĩa đằng sau những âm thanh đó?
Hàng năm, các nhà nghiên cứu lại khám phá thêm những điều kỳ diệu về cách động vật trao đổi thông tin, từ việc voi dùng tai để chào hỏi, cá nhà táng điều chỉnh tiếng lách cách tùy thuộc vào tình huống, đến những đàn chuột chũi không lông sở hữu “giọng nói” độc đáo, tất cả chứng minh rằng thế giới động vật không hề tĩnh lặng như con người vẫn tưởng.
Với sự đa dạng trong cách giao tiếp như vậy, liệu một loài có thể học được “ngôn ngữ” của loài khác không? Câu trả lời là có, một số loài không chỉ hiểu mà còn biết cách sử dụng tín hiệu giao tiếp của loài khác để đạt được mục đích riêng.
Động vật có thực sự sở hữu “ngôn ngữ” không?
Trước khi tìm hiểu sâu hơn về việc các loài học cách giao tiếp với nhau, cần phải làm rõ một điều: động vật không thực sự có “ngôn ngữ” theo cách con người định nghĩa.
“Ngôn ngữ là một hệ thống giao tiếp đặc thù của con người”, giáo sư Simon W. Townsend từ Đại học Zurich cho biết. Khi nghiên cứu động vật, các nhà khoa học tránh sử dụng các khái niệm lấy con người làm trung tâm, thay vào đó họ tập trung phân tích xem âm thanh hoặc tín hiệu cụ thể có mang ý nghĩa nào đó hay không.
Mặc dù không sở hữu hệ thống ngôn ngữ phức tạp như con người, nhiều loài động vật vẫn có khả năng tiếp thu và hiểu được tín hiệu từ các loài khác.
Chim có thể hiểu nhau trong hành trình di cư
Một trong những nghiên cứu hấp dẫn nhất về khả năng giao tiếp liên loài xuất phát từ việc quan sát các đàn chim di cư. Trước đây, người ta cho rằng chim biết hót di cư một cách đơn lẻ, nhưng nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng chúng có thể hiểu được tín hiệu từ các loài chim khác trong suốt hành trình.
Tiến sĩ Benjamin Van Doren, chuyên gia về tài nguyên thiên nhiên tại Đại học Illinois Urbana-Champaign, đã sử dụng dữ liệu ghi âm để phân tích tiếng kêu của nhiều loài chim khác nhau. Ông phát hiện ra rằng những con chim biết hót thường tập trung xung quanh các loài chim khác và có thể sử dụng tín hiệu cảnh báo từ chúng để định hướng hoặc tránh nguy hiểm.
“Chúng tôi tìm kiếm các mẫu trong tiếng kêu để xác định xem có sự giao tiếp giữa các loài hay không”, Van Doren chia sẻ. Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn chưa thể giải mã chính xác những gì chim đang “trao đổi” với nhau.
Drongo đuôi chĩa: bậc thầy lừa đảo bằng ngôn ngữ trong thế giới động vật
Nếu việc hiểu được tiếng kêu của loài khác đã là điều đáng kinh ngạc, thì việc bắt chước chúng để đạt được lợi ích cá nhân còn ấn tượng hơn nữa. Đây chính là chiến thuật mà loài drongo đuôi chĩa (Dicrurus adsimilis), một loài chim nhỏ sống ở châu Phi, đã phát triển.
Drongos được xem như những tên trộm khéo léo trong thế giới tự nhiên. Chúng thường đi theo các đàn meerkat (chồn đất) để chờ cơ hội đánh cắp thức ăn. Phương pháp của drongos rất tinh vi: chúng phát ra tiếng kêu báo động giống như khi có kẻ thù xuất hiện, khiến meerkat hoảng loạn bỏ chạy và để lại thức ăn.
Tuy nhiên, chiến thuật này không thể áp dụng mãi mãi. Khi meerkat nhận ra drongos đang lừa dối, chúng sẽ bỏ qua các cảnh báo. Lúc này, drongos chuyển sang kế hoạch dự phòng: chúng bắt chước tiếng kêu báo động của meerkat hoặc các loài chim khác để duy trì hiệu quả của trò lừa.
Tiến sĩ Thomas Flower từ Đại học Capilano, người đã nghiên cứu drongos trong môi trường tự nhiên, nhận định:
“Chúng không chỉ hiểu được tiếng kêu của các loài khác mà còn biết khi nào cần thay đổi tín hiệu để tiếp tục đánh lừa con mồi. Đây là một ví dụ điển hình cho thấy động vật có thể học hỏi từ loài khác để phục vụ lợi ích của chúng.”
Drongos có thực sự nhận thức được việc chúng đang lừa dối?
Một câu hỏi quan trọng được đặt ra: Liệu drongos có ý thức rằng chúng đang lừa dối, hay chúng chỉ đơn thuần học được rằng phát ra âm thanh này sẽ mang lại thức ăn?
Theo Flower, việc chứng minh sự lừa dối có chủ ý trong thế giới động vật là vô cùng khó khăn. Ông nhận thấy rằng drongos non bắt đầu bằng việc lặp lại các âm thanh một cách ngẫu nhiên và sau đó học qua thử nghiệm để biết khi nào nên sử dụng từng loại tiếng kêu. Điều này tương tự như cách trẻ em bắt chước lời nói trước khi hiểu được ý nghĩa thực sự của từ ngữ.
“Hiện tại, vẫn còn nhiều bí ẩn về cách drongos học được những chiến thuật này,” Flower cho biết. “Nhưng điều chắc chắn là chúng thể hiện sự linh hoạt đáng kinh ngạc trong việc tiếp thu và sử dụng tín hiệu từ các loài khác.”
Khả năng học hỏi ngôn ngữ của động vật – Bí ẩn chưa được giải đáp
Khả năng hiểu và sử dụng tín hiệu từ loài khác có thể mang lại lợi thế sinh tồn đáng kể cho động vật, dù là để tránh kẻ thù, tìm kiếm thức ăn hay duy trì các mối quan hệ xã hội.
Mặc dù nghiên cứu đã ghi nhận nhiều trường hợp đáng kinh ngạc, cơ chế thần kinh đằng sau khả năng này vẫn là một ẩn số. Liệu động vật có thực sự hiểu ý nghĩa của các tín hiệu, hay chúng chỉ đơn thuần phản ứng với các kích thích lặp lại?
Những khám phá về giao tiếp liên loài không chỉ giúp con người hiểu rõ hơn về thế giới tự nhiên mà còn đặt ra câu hỏi quan trọng: Liệu chúng ta có thể tìm cách giao tiếp với động vật theo cách mà cả hai bên đều hiểu nhau không? Đây có thể là chìa khóa mở ra một kỷ nguyên mới trong mối quan hệ giữa con người và động vật.
