Buzz
Hàng không luôn được coi là phương tiện di chuyển an toàn nhất, với tỷ lệ tai nạn cực kỳ thấp. Tuy nhiên, khi một vụ rơi máy bay xảy ra, mọi biện pháp dự phòng có vẻ không còn tác dụng. Cơ hội sống sót của hành khách gần như vô cùng hiếm hoi.
Dựa trên nỗi lo sợ từ một thảm kịch hàng không gần đây, hai kỹ sư trẻ đã đưa ra một giải pháp táo bạo: một hệ thống túi khí khổng lồ, điều khiển bởi trí tuệ nhân tạo (AI), có thể biến toàn bộ chiếc máy bay thành một chiếc kén an toàn chỉ trong vài giây trước khi tiếp đất.
Dự án này mang tên REBIRTH (Tái Sinh) , hiện đang tham gia vòng chung kết Giải thưởng James Dyson 2025. Hai tác giả của sáng chế này là Eshel Wasim và Dharsan Srinivasan, đến từ Viện Công nghệ và Khoa học Birla ở Dubai. Họ gọi đây là " hệ thống sinh tồn tai nạn đầu tiên được hỗ trợ bởi AI ", một sáng chế không chỉ xuất phát từ đam mê công nghệ mà còn từ nỗi đau mất mát cá nhân.
Vào năm 2024, chuyến bay 171 của Air India gặp phải sự cố thảm khốc ngay sau khi cất cánh. Chỉ 30 giây sau khi rời đường băng, động cơ gặp sự cố khiến máy bay rơi và trở thành thảm họa hàng không tồi tệ nhất trong suốt một thập kỷ. Trong tổng số 242 hành khách, chỉ có duy nhất một người sống sót.
Biến cố này đã ám ảnh gia đình của hai kỹ sư. Mẹ của Srinivasan không thể ngủ yên, luôn nghĩ đến nỗi kinh hoàng mà các hành khách phải trải qua trong những giây phút cuối cùng. Chính cảm giác bất lực đó đã thôi thúc họ bắt tay vào thiết kế REBIRTH. " Đây không chỉ là một dự án kỹ thuật " , hai kỹ sư chia sẻ trong bài dự thi. " Đây là một lời phản hồi đối với nỗi đau. Một lời hứa rằng sự sống còn có thể được lên kế hoạch, và dù có thất bại, vẫn sẽ có một cơ hội thứ hai. "
Hệ thống REBIRTH hoạt động dựa trên một cơ chế phức tạp. Ngay khi máy bay cất cánh, một mạng lưới cảm biến sẽ liên tục theo dõi các yếu tố như độ cao, tốc độ, tình trạng động cơ và cả phản ứng của phi công. AI sẽ xử lý dữ liệu theo thời gian thực, và nếu nhận thấy tình huống rơi ở độ cao dưới 910 mét là không thể tránh khỏi, toàn bộ quá trình sẽ được kích hoạt trong chưa đầy hai giây.
Khi đó, các túi khí khổng lồ sẽ tự động bung ra từ mũi, bụng và đuôi máy bay, biến chiếc máy bay thành một khối phồng khổng lồ giống như một " ngôi nhà hơi bay " . Các túi khí này được chế tạo từ nhiều lớp vật liệu như Kevlar, TPU, Zylon và lớp chất lỏng phi Newton, có khả năng cứng lại ngay khi chịu lực tác động đột ngột. Theo các mô phỏng ban đầu, thiết kế này giúp giảm lực va chạm lên đến hơn 60%.
Nếu động cơ vẫn còn hoạt động, hệ thống sẽ tự động điều chỉnh lực đẩy ngược để giảm tốc độ rơi thêm 20%. Nếu động cơ đã ngừng hoạt động, các bộ tăng áp khí sẽ được kích hoạt để giảm tốc và giúp máy bay ổn định hơn. Sau khi tiếp đất, REBIRTH sẽ phát tín hiệu đèn hồng ngoại, tọa độ GPS và đèn nhấp nháy để giúp lực lượng cứu hộ dễ dàng tiếp cận. Thân máy bay với lớp sơn màu cam sáng cũng sẽ giúp nhận diện từ xa.
Mặc dù hiện tại chỉ tồn tại dưới dạng mô phỏng và nguyên mẫu tỷ lệ nhỏ, REBIRTH đã gây ấn tượng mạnh mẽ trong giới công nghệ. Nhóm sáng chế đã tạo ra mô hình thu nhỏ tỷ lệ 1:12, sử dụng vi điều khiển và bình CO₂ để thử nghiệm, đồng thời chuẩn bị dữ liệu vật liệu và kế hoạch kiểm tra va chạm. Họ kỳ vọng sẽ sớm hợp tác với các hãng hàng không hoặc phòng thí nghiệm để tiến hành thử nghiệm thực tế quy mô đầy đủ.
Tuy nhiên, cộng đồng hàng không vẫn tỏ ra thận trọng với ý tưởng này. Jeff Edwards, một cựu phi công Hải quân Mỹ và chuyên gia an toàn hàng không, nhận xét: " Đây là một ý tưởng thú vị, nhưng cái giá phải trả sẽ rất lớn. Việc bổ sung hệ thống túi khí khổng lồ đồng nghĩa với việc máy bay sẽ phải chịu thêm trọng lượng, làm giảm hiệu suất bay và tăng chi phí vận hành. " Ông cho rằng vật lý là rào cản lớn nhất: một chiếc máy bay thương mại nặng hàng trăm nghìn pound, và việc giảm lực va chạm đáng kể bằng túi khí đòi hỏi những cấu trúc cồng kềnh, nặng nề và tạo ra lực cản khí động lớn.
Trong lịch sử, đã có nhiều ý tưởng sáng tạo nhằm nâng cao an toàn hàng không. Một số máy bay nhỏ tư nhân đã được trang bị dù để hạ cánh từ từ. NASA từng thử nghiệm loại " lớp da ma thuật " có khả năng tự phục hồi khi bị sét đánh hoặc thủng.
Airbus thậm chí đã nộp bằng sáng chế cho cửa sập buồng lái có thể trục xuất không tặc ngay giữa không trung. Tuy nhiên, gần như chưa có công nghệ nào trong số này được áp dụng trên các máy bay thương mại cỡ lớn, chủ yếu vì tính khả thi và chi phí.
Điểm khác biệt của REBIRTH là nó chấp nhận một sự thật mà ngành hàng không thường tránh né: đôi khi tai nạn là không thể ngăn chặn. Trong khi hầu hết các hệ thống an toàn hiện đại chỉ tập trung vào phòng ngừa, dự án này lại chú trọng đến việc giúp con người có cơ hội sống sót ngay cả trong những tình huống tồi tệ nhất.
Wasim và Srinivasan khẳng định rằng mục tiêu của họ không chỉ là để tham gia một cuộc thi. " Đây là bước khởi đầu để biến tầm nhìn của chúng tôi thành hiện thực " , họ chia sẻ. " Chúng tôi làm điều này không phải để nhận sự công nhận, mà để hy vọng rằng một ngày nào đó, công nghệ này có thể cứu sống con người khi mọi biện pháp khác đều thất bại. "
Vào ngày 5 tháng 11 tới, ban giám khảo Giải thưởng Dyson sẽ đưa ra quyết định cuối cùng về việc REBIRTH có xứng đáng giành chiến thắng hay không. Dù kết quả có ra sao, phát minh này vẫn là minh chứng cho sức mạnh của trí tưởng tượng, khoa học và lòng nhân ái, khi nỗi đau mất mát có thể trở thành động lực sáng tạo, mang lại hy vọng sống sót trong những khoảnh khắc sinh tử.
