Buzz
Trong thế giới động vật, động vật có vú từ lâu được coi là hình mẫu của sự ổn định sinh học, nhờ khả năng duy trì thân nhiệt ổn định bất kể sự thay đổi của môi trường xung quanh. Tuy nhiên, một loài nhỏ bé sống dưới lòng đất ở châu Phi hiện đang buộc các nhà nghiên cứu phải suy nghĩ lại về những khái niệm đã quen thuộc.
Truyền thống phân loại động vật có vú thường bao gồm các đặc điểm như sinh con, nuôi con bằng sữa và khả năng điều hòa thân nhiệt. Tuy nhiên, quá trình tiến hóa cho thấy thiên nhiên luôn có những ngoại lệ. Thú mỏ vịt vẫn đẻ trứng, và một số loài động vật có vú cổ xưa từng có đặc điểm sinh lý gần giống với bò sát. Những phát hiện này chứng minh rằng các ranh giới sinh học không phải lúc nào cũng rõ ràng.
Một ví dụ đáng chú ý trong quá khứ là Myotragus balearicus, loài dê từng sống tách biệt trên đảo Mallorca suốt hàng triệu năm. Trong điều kiện thiếu thốn tài nguyên, loài dê này đã tiến hóa theo chiều hướng thu nhỏ cơ thể, và qua phân tích xương, người ta cho rằng chúng có thể có cơ chế sinh lý phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường giống như các loài máu lạnh. Tuy nhiên, loài dê này đã tuyệt chủng từ hàng nghìn năm trước.
Điều đặc biệt thu hút sự chú ý của các nhà khoa học là hiện nay vẫn còn một loài động vật có vú mang nhiều đặc điểm tương tự. Đó là chuột chũi trụi lông, hay còn gọi là sand puppy (Heterocephalus glaber), sinh sống tại các vùng khô cằn ở Đông Phi. Bề ngoài có vẻ khác lạ, loài gặm nhấm không lông này thực sự gây kinh ngạc nhờ vào sinh lý và cấu trúc xã hội đặc biệt của chúng.
Chuột chũi trụi lông sống theo bầy đàn lớn, có thể lên đến hàng trăm cá thể, với một cấu trúc xã hội hết sức chặt chẽ, điều này rất hiếm thấy ở động vật có vú. Trong mỗi bầy, chỉ có một con cái duy nhất sinh sản cùng vài con đực, trong khi phần lớn cá thể khác bị ức chế sinh sản và thực hiện các nhiệm vụ như đào hang, tìm kiếm thức ăn hay bảo vệ lãnh thổ. Cách tổ chức này khiến chúng thường được so sánh với ong hay kiến hơn là với các loài thú.
Không chỉ gây bất ngờ về mặt xã hội, chuột chũi trụi lông còn sở hữu những đặc điểm sinh học hiếm gặp. Chúng có khả năng kháng ung thư đáng kinh ngạc và gần như không cảm nhận được một số chất gây đau phổ biến. Sống hoàn toàn dưới lòng đất, chúng ít khi phải đối mặt với những biến động nhiệt độ lớn, điều này ảnh hưởng sâu sắc đến cách cơ thể chúng thích nghi.
Khác với phần lớn động vật có vú cần tiêu tốn nhiều năng lượng để duy trì thân nhiệt ổn định, chuột chũi trụi lông không có khả năng giữ ấm cơ thể. Thân nhiệt của chúng thay đổi theo môi trường xung quanh, khiến một số nhà khoa học coi chúng như loài động vật có vú gần như máu lạnh. Để giữ ấm, chúng tụ tập thành từng nhóm lớn để chia sẻ nhiệt độ cơ thể, hoặc di chuyển đến những đoạn hang gần mặt đất, nơi có ánh nắng mặt trời chiếu vào.
Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng việc phân loại chuột chũi trụi lông vào nhóm máu lạnh là không chính xác. Chúng vẫn có khả năng sinh nhiệt mà không cần run, một đặc điểm của động vật nội nhiệt. Vấn đề chính là chúng không thể giữ nhiệt lâu dài vì nhiệt thoát ra quá nhanh qua lớp da trần. Khi được cung cấp lớp cách nhiệt nhân tạo, khả năng duy trì thân nhiệt của chúng đã được cải thiện đáng kể.
Các phát hiện này cho thấy chuột chũi trụi lông không thiếu cơ chế tạo nhiệt, mà vấn đề nằm ở việc giữ nhiệt. Điều này khiến chúng trở thành một trường hợp đặc biệt trong thế giới sinh học, không hoàn toàn phù hợp với bất kỳ phân loại truyền thống nào.
Tuy vậy, về mặt phân loại, chuột chũi trụi lông vẫn được xếp vào nhóm động vật có vú. Loài này chứng minh rằng quá trình tiến hóa không phải lúc nào cũng theo những khuôn mẫu cố định, mà luôn linh hoạt để thích nghi với môi trường sống. Trong bóng tối ổn định của những đường hầm dưới lòng đất, chúng đã tìm ra cách sinh tồn riêng, vừa giống vừa khác các loài máu lạnh, liên tục thách thức hiểu biết của con người về giới hạn sinh học.
