Lý do tại sao Đức Phật kiên quyết ngăn cấm đệ tử sử dụng thần thông?

(Mytour) Nhận thức rõ rằng tác hại vượt trội hơn lợi ích, Đức Phật đã cấm các đệ tử của mình sử dụng thần thông, bất kể mục đích sử dụng là tốt hay xấu.

Trưởng giả Maluta, vì không tin tưởng vào năng lực của Đức Phật và các đệ tử, đã thách thức họ lấy chiếc bát bạc quý giá được treo cao 20 thước. Ông tin rằng chỉ bằng cách này, mọi người mới tôn trọng và tin tưởng vào năng lực của Ngài.
Dù Đức Phật có thể dễ dàng bay lên lấy chiếc bát, các đệ tử đã ngăn Ngài lại vì họ cho rằng chiếc bát bạc không xứng đáng để Ngài phải sử dụng thần thông.
Thấy mọi người thờ ơ với lời thách thức của mình, trưởng giả Maluta bắt đầu chỉ trích và chê bai các sa môn, đạo sĩ, đồng thời bày tỏ sự hoài nghi về thần thông.

Trước tình huống đó, ngài Tân Đầu Lư Phả La Đọa đã xin phép Tôn giả Mục Kiền Liên sử dụng thần thông để lấy chiếc bát, nhằm chứng minh năng lực và khiến mọi người tin tưởng vào Đức Phật. Sự kiện này khiến cả kinh thành chấn động và kinh ngạc trước thần thông kỳ diệu của vị đệ tử.
Tuy nhiên, khi vua Bình Sa trình bày với Đức Phật về việc dân chúng xôn xao sau sự kiện này, Ngài đã quở trách Tôn giả Mục Kiền Liên và các đệ tử, nhắc nhở rằng thần thông chỉ nên được sử dụng để giáo hóa chúng sinh, không phải để thể hiện hay thỏa mãn cá nhân.

Một câu chuyện khác kể rằng, khi Đức Phật trở lại cõi người sau ba tháng thuyết pháp cho mẫu thân Maya Devi ở cung trời Đâu Suất, vô số chư Thiên cùng đi theo và hàng chục nghìn người đã chờ đón Ngài.
Trong đám đông, ni sư Liên Hoa Sắc, một vị đệ tử nữ đạt được thần thông bậc nhất, không thể nhìn thấy Đức Phật vì bị che khuất. Bà đã hóa thân thành một vị vua vũ trụ lộng lẫy với hoàng bào và trang sức lấp lánh, khiến đám đông kinh ngạc và nhường đường cho bà tiến lại gần Đức Phật.
Nhờ đó, bà đã có thể lễ lạy và dâng tất cả trang sức của mình lên Đức Phật một cách trang trọng.

Tuy nhiên, Tỳ kheo Udayi (Charkha) đã cười lớn và nói với mọi người: “Vị vua cải trang này chắc chắn là ni sư Udpala, vì tôi có thể ngửi thấy mùi hoa ưu đàm từ bà”.
Khi biết chuyện, Đức Phật đã khiển trách ni sư: “Trước mặt Đức Phật, đừng vì lợi ích cá nhân mà tùy tiện thể hiện thần thông. Thay vào đó, một vị ni sư cần giữ hạnh khiêm cung và tác phong giản dị, để truyền cảm hứng và khơi dậy lòng kính ngưỡng tự nhiên trong tâm chúng sinh”.

Khi hiểu được thần thông là gì, chắc hẳn ai cũng cảm thấy tò mò và mong muốn được chứng kiến những người có khả năng này biểu diễn, như một cách để xác thực rằng họ có thể bay lượn hay di chuyển đồ vật giống như trong phim ảnh.
Điều này chỉ thỏa mãn sự tò mò và ham thích những điều kỳ lạ, khác biệt so với hiểu biết thông thường. Huống hồ, những người có khả năng này lại không được phép sử dụng, điều đó thật khó chấp nhận.
Có thể thấy, Đức Phật chỉ sử dụng thần thông trong những tình huống thực sự cần thiết, và Ngài nghiêm khắc ngăn cấm đệ tử sử dụng nó. Vì sao vậy?

Khả năng thần thông và việc khai mở con mắt thứ ba là kết quả tự nhiên khi một người loại bỏ được Tham, Sân, Si trong quá trình tu tập. Tuy nhiên, đây là một hành trình gian nan và rất ít người vượt qua được những thử thách để đạt đến thành tựu này.
Do đó, nếu dùng số ít người có khả năng đó để thuyết phục đám đông, sẽ không đủ thông tin để giải thích toàn diện. Giống như việc chúng ta nhìn thấy một người đứng trên đỉnh vinh quang và ngưỡng mộ, nhưng không biết họ đã trải qua bao nhiêu khổ luyện.
Khi không hiểu rõ, người ta thường thần thánh hóa những điều họ không thể làm được, dẫn đến việc câu chuyện đi theo hướng sai lệch. Họ bắt đầu tôn sùng những người có khả năng thần thông, xem đó là năng lực đặc biệt của những bậc siêu phàm. Từ đó, nếu có ai đó với ý đồ xấu muốn lợi dụng sự ngưỡng mộ này, họ có thể dễ dàng dẫn dắt người khác đi sai lạc khỏi chính pháp.

Dần dần, những người thiếu trí tuệ sẽ mất niềm tin vào chính pháp, thay vào đó họ chuyển sang sùng bái cá nhân hoặc những điều kỳ bí. Điều này rất nguy hiểm, vì họ trở thành những người dễ bị dẫn dụ, tin tưởng mù quáng vào những gì được coi là thần thánh.
Những người thực hành đúng theo Chính pháp, từ bỏ mọi tham đắm và chấp trước, sẽ tìm thấy sự bình an và hạnh phúc thực sự. Họ không bị cuốn vào những phép lạ thần thông hay những lời khen ngợi tầm thường.
Từ đó, có thể thấy rằng thần thông là giá trị đặc thù của người tu tập theo những pháp môn nhất định, nhưng nó cũng tiềm ẩn những mặt trái mà không phải ai cũng đủ bản lĩnh để vượt qua.

Đức Phật không chỉ ngăn cấm đệ tử sử dụng thần thông mà còn quở trách những ai tùy tiện dùng nó khi không cần thiết. Thần thông là kết quả tự nhiên của quá trình tu tập, nhưng ngoại trừ Lậu tận thông, nó không giúp hành giả đạt được sự an lạc và giải thoát.
Ví dụ, khi có thần thông, nếu ta nổi giận với ai đó không vừa ý, tâm sân hận có thể khiến ta dễ dàng làm hại người khác. Trong khi đó, bản thân ta vẫn chưa loại bỏ hoàn toàn lòng đố kỵ và ghen ghét.
Cuối cùng, ta tạo nghiệp và phải gánh chịu hậu quả, rơi vào vòng luẩn quẩn của phiền não và khổ đau, thay vì tìm được con đường giải thoát thực sự.

Đức Phật nhấn mạnh rằng những thứ này chỉ là vỏ bề ngoài, không đáng để người tu hành đã đạt được thần thông cảm thấy tự mãn hoặc cho rằng mình vượt trội hơn người khác.
Đối với Ngài, việc sống có đạo đức, giúp đỡ người khác và cống hiến cho đời mới là điều quan trọng nhất. Chỉ khi đạt được sự giải thoát và sống theo phạm hạnh, đó mới là mục tiêu tối thượng, giống như lõi cây, bền vững và đáng trân trọng (Trung bộ kinh, số 29: Đại kinh ví dụ lõi cây).

Các loại thần thông như Biến hóa thần thông hay Tha tâm thần thông không chỉ ít mang lại lợi ích mà còn có thể gây hại nghiêm trọng nếu người sử dụng có ý đồ xấu.
Đặc biệt, những người còn nặng phần "con" hơn phần "người" sẽ dễ dàng lợi dụng thần thông để thỏa mãn lòng tham, sân hận, chẳng hạn như hại người để chiếm đoạt tài sản, hỗ trợ kẻ xấu, hoặc trả thù cá nhân.

Đối với những người chưa thoát khỏi phiền não tham, sân, si như phần lớn chúng ta, việc lạm dụng thần thông để thỏa mãn bản ngã và dục vọng cá nhân là điều rất dễ xảy ra.