Buzz
Các doanh nghiệp Mỹ đổ lỗi cho AI khi gần 55.000 kế hoạch sa thải được triển khai trong năm ngoái, một sự gia tăng mạnh so với chỉ 17.000 người trong hai năm trước đó.
Khi Kent Ha bị Intel cho thôi việc, anh không cảm thấy bất ngờ. Anh đã chuẩn bị tâm lý từ trước sau một loạt các đợt cắt giảm nhân sự trước đó.
“Nhóm của chúng tôi bị ảnh hưởng rõ rệt”, Ha, một người đàn ông ngoài 30 tuổi sống tại Portland, bang Oregon, chia sẻ.
Trong suốt năm qua, phóng viên của Business Insider đã trò chuyện với hàng chục lao động trí thức vừa bị sa thải. Phần lớn trong số họ đều tự hỏi: “Tại sao mình lại mất việc?”. Những người không thấy vấn đề về hiệu suất cá nhân đã đưa ra nhiều giả thuyết khác nhau: từ việc cắt giảm chi phí, xu hướng “Great Flattening” (tinh giản quản lý), đến việc tuyển dụng ồ ạt trong thời kỳ đại dịch. Tuy nhiên, một câu hỏi được nhắc đi nhắc lại: liệu AI có phải là thủ phạm?
Khi các công ty rót tiền vào AI, vẫn chưa rõ liệu công nghệ này sẽ thay thế hay tạo ra công việc mới. Một số công ty công khai thừa nhận rằng mục tiêu của họ là thay thế con người, nhưng nhiều công ty khác lại không đưa ra lời giải thích rõ ràng. Thay vào đó, họ tiếp tục sa thải nhân viên trong khi vẫn mạnh tay đầu tư vào AI, khiến người lao động tự tìm cách lý giải.
Theo Challenger, các doanh nghiệp Mỹ đã đổ lỗi cho AI trong gần 55.000 kế hoạch sa thải năm ngoái, tăng mạnh so với chỉ 17.000 người trong hai năm trước đó. Khi áp lực chứng minh hiệu quả đầu tư vào AI ngày càng lớn, các công ty có thể sẽ siết chặt tiêu chuẩn đánh giá hiệu suất và cuối cùng loại bỏ những nhân sự không theo kịp.
Mặc dù vậy, đa phần các doanh nghiệp vẫn né tránh việc chỉ rõ AI là thủ phạm. Một phát ngôn viên của Microsoft từng chia sẻ với Business Insider rằng công ty đang tập trung vào việc giảm bớt các tầng quản lý và tối ưu hóa quy trình. Amazon cũng nêu ra lý do về hiệu quả và văn hóa doanh nghiệp khi giải thích cho các đợt cắt giảm.
Về đợt sa thải liên quan đến Ha, đại diện của Intel cho biết công ty đang “thực hiện những bước đi để trở nên tinh gọn hơn, nhanh chóng hơn và hiệu quả hơn”.
Những người lao động cố gắng tìm hiểu vai trò của AI trong việc mất việc của họ không chỉ để xoa dịu cú sốc, mà còn muốn đánh giá chính xác những gì đang chờ đợi họ trong thị trường lao động hiện nay. Để tồn tại trong một tương lai bị dẫn dắt bởi AI, họ nhận thức rằng có thể phải học thêm kỹ năng mới và tìm kiếm các cơ hội mới. Điều họ cần biết là liệu tương lai đáng sợ mà họ lo lắng đã thực sự đến hay chưa.
Khi Joe Friend biết mình sẽ bị mất việc cùng với hàng nghìn người khác tại Microsoft, ông cho biết mình “không quá ngạc nhiên về điều này”, nhưng ông không nghĩ mình lại nằm trong số những người bị ảnh hưởng.
Friend, ngoài 60 tuổi và sống ở bang Washington, từng là giám đốc quản lý sản phẩm, phụ trách một nhóm 9 người. Ông đã thấy nhiều đồn đoán trên mạng rằng các đợt sa thải liên quan đến sự gia tăng năng suất nhờ AI của Microsoft, cho rằng AI đã “nuốt chửng” công việc của con người. Tuy nhiên, ông cho biết chưa thấy bằng chứng rõ ràng cho thấy AI thực sự đã tăng năng suất ở mức đáng kể và nghi ngờ rằng việc sa thải chủ yếu nhằm giải phóng nguồn tài chính để đầu tư vào công nghệ này.
“Tôi nghĩ đây là những đợt cắt giảm để bù đắp cho chi phí khổng lồ đang được chi vào hạ tầng AI,” ông chia sẻ. “Về mặt đó, AI đã ‘cướp’ công việc của bạn, nhưng không phải vì AI tạo ra năng suất cao hơn.”
Ian Carter, một nhân viên Microsoft khác bị sa thải, cũng chỉ ra rằng khoản đầu tư lớn vào AI, cùng với việc tuyển dụng ồ ạt trong đại dịch, đã góp phần vào tình trạng này. Khi tìm kiếm các vị trí tương tự công việc quản lý chương trình kỹ thuật trước đây, anh đã bắt đầu học hỏi về AI, nhận thấy nhu cầu tuyển dụng trong lĩnh vực này ngày càng cao.
Câu hỏi về những công việc dễ bị AI thay thế đã được tranh luận trong nhiều năm. James Hwang, người mất việc tại Amazon vào tháng 10, chia sẻ rằng anh nhận ra công việc hỗ trợ CNTT cho nhân viên Amazon của mình có thể bị tự động hóa. Hơn nữa, vào tháng 6 năm ngoái, CEO Amazon, Andy Jassy, đã cho biết ông kỳ vọng rằng AI sẽ giảm quy mô lực lượng lao động.
Tuy nhiên, dù nhóm của Hwang đã bắt đầu sử dụng AI để hỗ trợ giải quyết sự cố, anh không nghĩ công nghệ này đã đủ trưởng thành. Hiện tại, anh vẫn tiếp tục nộp đơn xin việc cho các vị trí hỗ trợ CNTT tương tự và chưa thay đổi chiến lược tìm việc vì lo ngại về AI.
“Amazon chưa ở giai đoạn mà AI có thể thay thế công việc của con người,” Hwang, ngoài 20 tuổi và sống tại Michigan, chia sẻ. “Với chúng tôi, AI chỉ là một công cụ hỗ trợ, vì vẫn cần yếu tố con người để hoàn thành công việc.”
Friend và Hwang là hai trong số nhiều người bị sa thải đã chia sẻ với Business Insider rằng nguyên nhân mất việc của họ chủ yếu là do các công ty muốn giải phóng dòng tiền, chứ không phải hoàn toàn do tự động hóa công việc. Về phần mình, Friend cho biết ông sẽ chọn lọc rất kỹ lưỡng công việc tiếp theo, vì tin rằng an ninh việc làm trong ngành công nghệ ngày càng trở nên khó khăn hơn. Còn đối với những người lo lắng liệu AI có phải là nguyên nhân khiến họ mất việc hay không, câu trả lời vẫn chưa rõ ràng.
Quyết định sa thải của các doanh nghiệp thường là sự tổng hợp của nhiều yếu tố, từ áp lực tài chính đến sự thay đổi trong các ưu tiên chiến lược. Dù ban lãnh đạo có đưa ra lời giải thích, điều đó cũng có thể chỉ phản ánh một phần câu chuyện, và bị ảnh hưởng không nhỏ bởi chiến lược truyền thông của công ty.
Theo một khảo sát gần đây của Goldman Sachs, 90% nhà phân tích cho rằng AI chưa tác động tới việc làm trong các công ty mà họ theo dõi, nhưng 60% dự đoán AI sẽ làm giảm số lượng việc làm trong vòng 5 năm tới. Trong bối cảnh bất định này, một số người bị sa thải đã quyết định phát triển kỹ năng về AI để chuẩn bị cho thị trường lao động đang thay đổi.
Trong công việc cũ tại một công ty phần mềm, Lee Givens Jr. đã chứng kiến đồng nghiệp rời bỏ và gia nhập các công ty sẵn sàng trả mức lương cao cho các chuyên gia AI. Do đó, khi bị sa thải vào năm 2023, anh bắt đầu tìm cách tái định vị bản thân trong ngành công nghệ, nơi AI đang dần trở thành xu hướng chủ đạo.
Givens Jr. quyết định học các framework AI phù hợp với lĩnh vực của mình, với hy vọng rằng điều này sẽ làm anh trở nên hấp dẫn hơn đối với các nhà tuyển dụng. Anh tin rằng khoản đầu tư này đã giúp anh có được vị trí quản lý sản phẩm cấp cao tại một công ty con của Toyota.
“Khi xảy ra một cuộc cách mạng công nghệ lớn, như sự xuất hiện của internet hay AI, bạn buộc phải thay đổi để thích nghi,” anh chia sẻ.
Theo: Business Insider, Reuters
