Buzz
Khai quật vào năm 2010 tại Tế Nam, Trung Quốc, chiếc bình này chứa một chất lỏng trong suốt đầy bí ẩn.
Sau 14 năm nghiên cứu, vào năm 2024, các nhà khoa học xác định chất lỏng trong bình là rượu chưng cất, được xem là loại rượu lâu đời nhất trong lịch sử Trung Quốc. Phát hiện này không chỉ làm sáng tỏ lịch sử rượu Trung Quốc mà còn đẩy lùi thời điểm ra đời của rượu chưng cất, sớm hơn ít nhất 1.000 năm so với những giả thuyết trước đây.
Hành trình khám phá bí ẩn từ chiếc bình đồng cổ
Vào tháng 12 năm 2010, trong cuộc khai quật tại khu Daxinzhuang ở tỉnh Sơn Đông, các nhà khảo cổ học từ Viện Khảo cổ học Tế Nam phát hiện một chiếc bình đồng hình con cú rất đặc biệt. Chiếc bình này được chôn trong Lăng mộ M257 thuộc triều đại nhà Thương (1600–1046 TCN), và là một trong số ít hiện vật hình cú được tìm thấy tại khu vực này. Sự độc đáo của chiếc bình không chỉ ở hình dạng mà còn ở lượng chất lỏng trong suốt còn sót lại bên trong.
Khi phát hiện ra chiếc bình, nó được niêm phong rất chặt, khiến các nhà khảo cổ không thể kiểm tra nội dung bên trong mà không gây hư hại. Lớp rỉ sét dày đã kết dính nắp bình với thân, giúp bảo vệ chất lỏng bên trong khỏi sự oxy hóa suốt hàng ngàn năm. Do đó, các nhà khoa học đã phải mất hơn mười năm để tìm cách mở nắp bình mà không làm tổn hại đến hiện vật.
Đến năm 2024, sau quá trình bảo quản kỹ lưỡng và áp dụng công nghệ tiên tiến, các nhà nghiên cứu đã thành công trong việc tách nắp bình. Chất lỏng kỳ bí đã được gửi đến Phòng thí nghiệm Liên hợp Quốc tế về Nghiên cứu Khảo cổ học Môi trường và Xã hội tại Đại học Sơn Đông để phân tích. Kết quả cho thấy chất lỏng này chứa nước, etanol, etyl axetat và các sản phẩm chưng cất khác, nhưng không có đường hay protein – những thành phần thường thấy trong rượu trái cây hay rượu gạo lên men. Điều này khẳng định chất lỏng trong bình là rượu chưng cất, loại rượu lâu đời nhất từng được phát hiện ở Trung Quốc.
Triều đại nhà Thương và di sản lịch sử của rượu chưng cất
Triều đại nhà Thương là một trong những nền văn minh quan trọng nhất trong lịch sử Trung Quốc cổ đại. Đây cũng là triều đại đầu tiên được ghi nhận rõ ràng qua các hiện vật khảo cổ, văn bản khắc trên xương và mai rùa, cùng các đồ vật bằng đồng, ngọc bích và gốm sứ. Tuy nhiên, rượu chưng cất không phải là thành tựu văn hóa nổi bật mà triều đại này được biết đến.
Trước đây, các nhà sử học cho rằng rượu chưng cất chỉ xuất hiện ở Trung Quốc khoảng 2.000 năm trước, được du nhập từ nước ngoài trong thời kỳ nhà Hán (202 TCN – 220 CN), và bắt đầu được sản xuất trong nước từ đó. Tuy nhiên, rượu lên men như rượu gạo hay rượu trái cây đã xuất hiện từ thời kỳ đồ đá mới, cách đây khoảng 7.000 năm. Do đó, việc phát hiện ra rượu chưng cất 3.000 năm tuổi từ thời nhà Thương đã hoàn toàn thay đổi nhận thức này, đồng thời mở ra một bước ngoặt mới trong nghiên cứu công nghệ chưng cất của Trung Quốc.
Wu Meng, nhà nghiên cứu tại Đại học Sơn Đông và cũng là người đứng đầu dự án, đã nhấn mạnh sự quan trọng của phát hiện này. "Nguồn gốc của rượu chưng cất ở Trung Quốc luôn là một chủ đề nóng trong nghiên cứu lịch sử khoa học, công nghệ và văn hóa. Phát hiện lần này không chỉ làm sáng tỏ những kỹ thuật sản xuất rượu trong quá khứ mà còn chứng tỏ sự sáng tạo vượt trội của người xưa", Wu Meng nhận xét.
Ý nghĩa của phát hiện đối với lịch sử và văn hóa Trung Quốc
Việc phát hiện rượu chưng cất từ thời nhà Thương không chỉ làm phong phú thêm kiến thức về lịch sử rượu mà còn mang lại những dữ liệu quan trọng về sự phát triển của khoa học, công nghệ và văn hóa Trung Quốc cổ đại. Rượu không chỉ đơn giản là một thức uống, mà còn giữ vai trò thiết yếu trong các nghi lễ tôn giáo, lễ hội, và đời sống thường nhật.
Phát hiện này cũng mở ra một câu hỏi lớn: liệu việc sản xuất rượu chưng cất vào thời nhà Thương đã trở thành một kỹ thuật phổ biến hay chỉ được sử dụng trong các nghi lễ đặc biệt? Nghiên cứu này còn giúp hiểu rõ hơn về sự giao thoa văn hóa và sự phát triển thương mại trong khu vực vào thời điểm đó, vì chưng cất là một kỹ thuật phức tạp, đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về hóa học và cơ học.
Trong một nghiên cứu vào năm 2023, các nhà khoa học đã phát hiện bằng chứng cho thấy quá trình lên men đã có mặt ở Trung Quốc từ hơn 7.000 năm trước. Tuy nhiên, sự xuất hiện của rượu chưng cất lại là một câu chuyện khác, vì kỹ thuật này đòi hỏi nhiệt độ và thiết bị phù hợp để tách các thành phần trong chất lỏng. Với phát hiện mới, lịch sử sản xuất rượu chưng cất ở Trung Quốc đã được đẩy lùi thêm ít nhất 1.000 năm, mở ra một trang mới trong lịch sử phát triển ngành rượu ở quốc gia này.
Phát hiện ra rượu chưng cất 3.000 năm tuổi trong chiếc bình đồng hình con cú không chỉ chứng minh sự sáng tạo và khéo léo của người xưa, mà còn nhắc nhở chúng ta về vai trò quan trọng của khảo cổ học trong việc khám phá những góc khuất chưa được biết đến của lịch sử nhân loại. Chiếc bình nhỏ bé này, sau hơn ba thiên niên kỷ chôn vùi dưới lòng đất, đã kể lại một câu chuyện đầy cảm hứng về sự phát triển văn hóa, công nghệ và khoa học của Trung Quốc cổ đại.
Những phát hiện kiểu này không chỉ giúp làm sáng tỏ lịch sử sản xuất rượu mà còn là nguồn động lực mạnh mẽ để các nhà nghiên cứu tiếp tục khám phá những bí mật chưa được hé lộ của quá khứ. Trong tương lai, có thể chúng ta sẽ được chứng kiến nhiều bất ngờ từ những di tích cổ đại như vậy, góp phần làm phong phú thêm bức tranh lịch sử của nhân loại.
