Buzz
Nhiều người vẫn treo tinh dầu cam quýt trong xe mà không biết rằng chúng có thể gây bỏng.
Mới đây, Tạp chí Y học New England đã đăng tải một bài báo về một ca hi hữu được các bác sĩ từ Bệnh viện Quân y Mike O'Callaghan tại Nevada, Mỹ báo cáo. Một người đàn ông 40 tuổi đã bị bỏng nặng chỉ vì vắt chanh rồi đi đá bóng.
Hình ảnh cho thấy hai bàn tay của người này bị bỏng nghiêm trọng, với các vùng da đỏ rực và sau vài ngày xuất hiện bọng nước. Quá trình điều trị kéo dài vài tuần mới giúp vết thương đóng vảy và phải đến vài tháng sau, da tay mới hoàn toàn hồi phục.
Vậy tại sao hai việc tưởng chừng vô hại như vắt chanh và đá bóng lại có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng như vậy?
Bác sĩ Charles Kent Miller, tác giả nghiên cứu từ Bệnh viện Quân y Mike O'Callaghan, giải thích rằng trường hợp này được gọi là Phytophotodermatitis, tức là "viêm da do ánh sáng và thực vật".
Đây là một phản ứng viêm xảy ra khi da tiếp xúc với các chất trong thực vật nhạy cảm với ánh sáng, như nước cốt chanh, và sau đó bị kích thích dưới ánh sáng mặt trời chứa tia UV-A. Kết quả là da bị đỏ, sưng tấy, nổi bọng nước giống như bỏng, và cuối cùng là thâm đen do tăng sắc tố.
Một người đàn ông 40 tuổi ở Nevada được cho là đã vắt hơn chục quả chanh để pha nước uống. Sau khi nước chanh tiếp xúc với hai tay anh, anh đã không rửa sạch tay và ra sân đá bóng dưới ánh nắng mà không bôi kem chống nắng.
Kết quả là, một hợp chất nhạy sáng có trong chanh, furocoumarin, đã phản ứng dưới tác động của tia UV-A từ ánh sáng Mặt Trời, khiến người đàn ông bị bỏng.
Sau trận bóng, anh cảm thấy tay mình đỏ ửng và rát. Anh tưởng rằng triệu chứng sẽ biến mất sau một đêm ngủ, nhưng sáng hôm sau thức dậy, hai bàn tay anh đã sưng to.
Anh ngay lập tức đến Bệnh viện Quân y Mike O'Callaghan để khám cấp cứu.
Tại bệnh viện, các bác sĩ chụp ảnh tay anh và hỏi về tiền sử tiếp xúc với hóa chất. Người đàn ông chỉ cho biết đã vắt hơn 10 quả chanh. Bác sĩ Miller nhanh chóng nhận ra nguyên nhân.
"Chanh chứa furocoumarin, một chất có thể xâm nhập vào tế bào da. Khi da tiếp xúc với ánh sáng, tia UV kích hoạt chất này, tạo ra phản ứng gây viêm và tổn thương tế bào," bác sĩ Miller giải thích. "Ánh sáng làm cho các hợp chất này liên kết với các bazơ trong DNA, cản trở sao chép và gây ra viêm, chết tế bào."
Các phản ứng viêm do Phytophotodermatitis thường đạt đỉnh sau 48 giờ, khiến da bị sưng tấy, nổi bọng nước giống như bỏng. Người đàn ông sau đó đã được điều trị bằng kem bôi steroid và thuốc mỡ.
Sau khoảng hai tuần, các vết bọng nước mới dần xẹp và đóng vảy. Phải mất thêm vài tháng nữa, các vết thương mới hồi phục hoàn toàn.
Các bác sĩ cho biết trường hợp này cần được báo cáo trên một tạp chí y khoa nhằm cảnh báo về phản ứng viêm da do ánh sáng và thực vật, hay còn gọi là Phytophotodermatitis. Ngoài chanh, nhiều loại thực vật khác như cam, quýt, bưởi, cần tây, cà rốt, rau mùi tây, mù tạt, thì là, củ cải đường, sung và xoài cũng chứa chất nhạy sáng furocoumarin.
Chất nhạy sáng này cũng có mặt trong một số loại cỏ dại như cỏ giám mục (Ammi majus), cây hogweed Ba Tư (Heracleum persicum), cây hogweed Sosnowsky (Heracleum sosnowskyi), cây hogweed khổng lồ (Heracleum mantegazzianum), cây bạch chỉ Hàn Quốc (Angelica gigas) và cây hoa mao lương.
Điều thú vị là người Ai Cập cổ đại đã sử dụng hiệu ứng Phytophotodermatitis để điều trị bệnh bạch biến (mất sắc tố da). Các tài liệu cổ cho thấy họ đã bôi tinh dầu cỏ giám mục lên người bệnh và yêu cầu họ phơi nắng để tạo ra vết thương giúp sẫm màu da.
Phytophotodermatitis không chỉ ảnh hưởng đến da người mà còn có thể gây bỏng rộp cho da động vật, thậm chí là cả da thuộc. Đó là lý do tại sao chiếc áo da của bạn có thể bị phồng nếu bị dính nước chanh, nước cam hoặc tinh dầu xông phòng.
Một số sản phẩm tinh dầu trong xe hơi chứa các chất nhạy sáng, và nếu chúng vô tình bị đổ hoặc vương ra nội thất da hoặc nhựa trong xe, chúng cũng có thể gây bỏng và làm phồng các vật liệu này.
Để ngăn ngừa Phytophotodermatitis, các bác sĩ khuyến nghị bạn nên tránh tiếp xúc với ánh sáng Mặt Trời sau khi tiếp xúc với những loài cây có chứa chất nhạy sáng. Nếu phải tiếp xúc với những cây này ngoài trời, bạn cần rửa sạch ngay lập tức vùng da bị ảnh hưởng.
Các chất nhạy sáng cần khoảng 30 đến 120 phút để thẩm thấu vào da. Nếu bạn có thể làm sạch da trước khi chúng kịp thẩm thấu, bạn có thể ngăn ngừa phản ứng hóa học với ánh sáng Mặt Trời.
Ngoài ra, bạn không nên sử dụng các sản phẩm tinh dầu hoặc kem dưỡng có chứa tinh dầu từ cam quýt, hay bất kỳ loài thực vật nào chứa chất nhạy sáng đã được liệt kê trước đó.
Một số loại thuốc cũng có thể làm tăng độ nhạy cảm của da với ánh sáng, bao gồm thuốc điều trị ung thư, kháng sinh doxycycline, thuốc chống nấm voriconazole và griseofulvin, cũng như thuốc lợi tiểu furosemide và hydrochlorothiazide.
Bài học từ nghiên cứu này là đôi khi, những thứ tưởng chừng vô hại và không liên quan gì đến nhau, khi kết hợp lại có thể gây ra tác hại nghiêm trọng. Đây là một cảnh báo quan trọng về phản ứng Phytophotodermatitis.
