Một phong tục thú vị ngày Tết Đoan Ngọ: KHẢO CÂY LẤY QUẢ vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch.

(Mytour) Khảo cây lấy quả là một phong tục đặc sắc trong ngày Tết Đoan Ngọ, được gìn giữ qua bao thế hệ. Gia chủ thực hiện nghi lễ này với hy vọng mùa màng bội thu và vườn tược luôn trĩu quả.

Tết Đoan Ngọ, diễn ra vào mùng 5 tháng 5 âm lịch, là dịp để người dân Việt Nam thực hiện nhiều phong tục lâu đời. Một số tập quán đã trở thành nét văn hóa đặc trưng như ăn rượu nếp, trái cây để tiêu diệt sâu bọ. Tuy nhiên, có một phong tục rất đặc biệt, mặc dù đang dần bị mai một do sự thay đổi của nền văn hóa nông nghiệp, đó là việc tra khảo cây để cầu cho mùa màng bội thu.

Khảo cây lấy quả, như tên gọi của nó, là việc tra khảo cây cối để yêu cầu chúng sinh nhiều quả hơn. Dù nghe có vẻ phi lý, nhưng với sức mạnh của trí tưởng tượng và niềm tin vững chắc, phong tục này đã được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác suốt hàng nghìn năm.

Nếu trong vườn có cây ăn quả đã lâu không ra trái, hoặc có trái nhưng rất ít, hoặc nhiều hoa mà không đậu quả, hay quả non rụng, gia chủ sẽ tiến hành nghi lễ Khảo cây lấy quả vào mùng 5 tháng 5 âm lịch.

Chủ nhà chuẩn bị một chiếc vồ gỗ, chày hoặc dao to để ra vườn, vào đúng 12h trưa, tức Chính Ngọ. Lúc này, nghi lễ sẽ được thực hiện với sự tham gia của hai người: một đứa trẻ đóng vai cây và một người lớn đóng vai chủ nhà làm người tra khảo.

Lời hỏi đáp khi khảo cây có sự phong phú khác nhau, có nơi chuẩn bị hẳn bài vè để tra khảo cây, có nơi chỉ đơn giản là diễn đạt bằng lời nói.

Với cách diễn đạt nôm na, tục Khảo cây lấy quả sẽ dài dòng và chi tiết hơn. Tuy nhiên, nghi lễ vẫn cần sự tham gia của hai người và thực hiện đúng vào giờ Ngọ, ngày mùng 5 tháng 5. Chủ nhà sẽ ra vườn, dùng sống dao hoặc chày gõ mạnh vào gốc cây ba lần, rồi lên tiếng: “Cây này”. Đứa trẻ đóng vai cây, đã nấp sẵn trên cây, sẽ trả lời: “Dạ…dạ…dạ!”

Chủ nhà tiếp tục hắng giọng và hỏi: “Sao cây lớn rồi mà không ra quả?” (hoặc “Sao cây đang ra quả mà giờ lại ít, ra nhiều hoa mà không đậu quả, đậu quả nhiều mà lại rụng?”). Đứa trẻ run rẩy trả lời: “Dạ con biết tội rồi ạ! Con biết tội rồi ạ! Con biết tội rồi ạ!”. Phải nhớ, đứa trẻ đóng vai cây cần phải trả lời đúng ba lần.

Chủ nhà quát lớn: “Biết tội chưa?” Đứa trẻ giả vờ sợ hãi: “Con biết tội rồi ạ!”. Chủ nhà tiếp tục quát lớn hơn: “Đã biết tội thì sang năm phải ra quả nhiều, quả to, ngon, đẹp, nghe chưa?”. Đứa trẻ nhanh chóng đáp: “Xin vâng ạ.” Chủ nhà tiếp tục khảo: “Vậy ra bao nhiêu quả?”. Tùy thuộc vào loại cây, đứa trẻ sẽ trả lời phù hợp, hoặc đơn giản chỉ đáp: “Ra nhiều quả ạ.”

Cuối cùng, chủ nhà giả vờ đe dọa: “Nếu cây không ra quả hay quả bị rụng, sâu thối thì ta sẽ chặt bỏ, nghe chưa?”. Đứa trẻ trong vai cây đáp lại: “Dạ xin vâng ạ! Xin vâng ạ! Xin vâng ạ!” (phải nói đúng ba lần). Khi thủ tục kết thúc, đứa trẻ sẽ xuống khỏi cây, còn chủ nhà sẽ trèo lên cây, cắt bỏ những cành nhánh phụ, cây khô gãy, hay bị sâu bệnh như một hình thức răn đe với cây.

Điểm chung của các cách khảo cây là nghi lễ này luôn được thực hiện vào đúng giờ Chính Ngọ, tức 12h trưa ngày mùng 5 tháng 5. Người đóng vai cây thường là trẻ em trong gia đình, và cây được khảo là những cây không ra quả, hoặc bị sâu bệnh, sản lượng không cao.

Đây là một phong tục thú vị và đặc sắc, được truyền qua nhiều thế hệ, thể hiện mong muốn cây cối trĩu quả, mùa màng bội thu của tổ tiên ta. Mặc dù ngày nay hoa quả nhiều và có cả trái cây nhập khẩu, nhưng chắc chắn rằng mỗi dịp Tết Đoan Ngọ mùng 5 tháng 5, mâm cỗ cúng của mọi gia đình vẫn luôn có mặt các loại trái cây ngọt lành đặc trưng của vùng đất Việt, như vải, mận, xoài, những trái cây đã gắn liền với tuổi thơ của bao thế hệ người dân nơi đây. Đừng để phong tục này chỉ còn là ký ức.