Buzz
Nam Cực đã từ lâu được biết đến như một vùng đất bao phủ bởi lớp băng trắng xóa, lạnh lẽo và tĩnh lặng, với 98% diện tích bị băng phủ dày hàng nghìn mét.
Ẩn dưới lớp băng này, phần lớn loài người chưa từng chiêm ngưỡng được diện mạo thực sự của lục địa này. Tuy nhiên, nhờ vào sự phát triển của công nghệ viễn thám và kỹ thuật hình ảnh hiện đại, các nhà khoa học đã bắt đầu hé lộ hình dáng nguyên sơ của Nam Cực, một vùng đất gồ ghề, khắc nghiệt với những địa hình đầy bất ngờ. Đây là một thế giới hoàn toàn khác biệt, một Nam Cực không có băng, và những phát hiện này giúp nhân loại hiểu rõ hơn về cách lục địa này phản ứng trước biến đổi khí hậu.
Vào năm 2013, bản đồ Bedmap2 đã được công bố, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong nghiên cứu Nam Cực. Bản đồ này được xây dựng từ lượng dữ liệu khổng lồ thu thập từ vệ tinh, máy bay và khảo sát mặt đất, do NASA và Cơ quan Khảo sát Nam Cực Anh thực hiện.
Với Bedmap2, các nhà khoa học lần đầu tiên có trong tay một bản đồ chi tiết về địa hình đá nền dưới lớp băng Nam Cực, bao gồm độ dày của băng, độ cao bề mặt và những đặc điểm địa chất phức tạp nhất. Những phát hiện từ bản đồ đã khiến cộng đồng khoa học phải kinh ngạc.
Nếu toàn bộ 27 triệu kilômét khối băng trên Nam Cực tan chảy, lục địa này sẽ hiện ra như một vùng đất hoang sơ với địa hình đầy núi non, thung lũng và các rãnh sâu kéo dài hàng trăm kilômét. Một số khu vực không chỉ có độ cao lớn mà còn nằm dưới mực nước biển, với độ sâu cực kỳ ấn tượng.
Một trong những điểm đặc biệt nhất là khu vực dưới sông băng Byrd ở Victoria Land, nơi lớp băng che phủ một hõm sâu đến 2.870 mét dưới mực nước biển. Đây được coi là điểm thấp nhất trên mọi lục địa của Trái Đất, một hố sâu khổng lồ mà nếu không có băng, có thể trở thành một vùng biển nội địa rộng lớn.
Peter Fretwell, chuyên gia đến từ Cơ quan Khảo sát Nam Cực của Anh, đã cho biết khi công bố Bedmap2 rằng bản đồ mới này giúp giới khoa học nhìn nhận Nam Cực theo một cách hoàn toàn khác biệt. Nếu trước kia chúng ta chỉ có thể mô tả các khu vực một cách sơ lược, thì với độ phân giải cao hơn, Bedmap2 đã tiết lộ một cảnh quan phức tạp, với những dãy núi cao, những đồng bằng lượn sóng và vô số thung lũng, khe sâu ẩn dưới lớp băng kéo dài hàng triệu năm. Đặc điểm địa hình này không chỉ có giá trị khoa học mà còn là yếu tố quan trọng để dự đoán tốc độ tan băng và mực nước biển toàn cầu trong tương lai.
Để thu thập dữ liệu cho Bedmap2, radar xuyên băng là một công cụ quan trọng không thể thiếu. Máy đo độ sâu radar đa kênh, thiết bị này có khả năng quét xuyên qua lớp băng dày hàng nghìn mét, gửi tín hiệu xuống đáy và phản hồi lại thông tin về độ dày băng cùng độ sâu nền đá. Một phần lớn sự hiểu biết về cấu trúc địa hình Nam Cực ngày nay có được nhờ công nghệ này, với khả năng hoạt động trong môi trường mà con người không thể tiếp cận trực tiếp.
Việc hiểu rõ về hình dạng của thế giới bên dưới lớp băng Nam Cực không chỉ đơn thuần là một cuộc hành trình khám phá địa lý. Nó còn có ảnh hưởng sâu rộng đến việc dự đoán sự thay đổi khí hậu Trái Đất trong tương lai. Sophie Nowicki, nhà khoa học nghiên cứu băng tại Trung tâm bay không gian Goddard của NASA, đã ví sự lan tỏa của các tảng băng như việc đổ mật ong lên một chiếc đĩa.
Băng được hình thành từ tuyết tích tụ qua hàng nghìn năm và lan rộng ra do trọng lượng của chính nó. Hình dạng của phần đá nền bên dưới quyết định cách thức băng chảy, tốc độ tan và mức độ mà băng có thể mất đi khi nhiệt độ toàn cầu gia tăng. Nếu đá nền có độ nghiêng về phía trong, băng sẽ rút ngược vào sâu trong lục địa nhanh hơn, tạo điều kiện cho quá trình tan chảy xảy ra mạnh mẽ hơn, so với nơi có địa hình bằng phẳng hoặc nghiêng ra biển.
Dữ liệu từ Bedmap2 cũng giúp các nhà khoa học tính toán chính xác hơn về khối lượng băng ở Nam Cực. Với khoảng 27 triệu kilômét khối băng, nếu toàn bộ lượng băng này tan chảy, mực nước biển toàn cầu sẽ dâng cao thêm khoảng 58 mét.
Con số này có sức ảnh hưởng rất lớn vì đủ khả năng nhấn chìm hầu hết các thành phố ven biển trên thế giới, bao gồm các đô thị đông đúc ở châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ. Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định rằng kịch bản tan chảy hoàn toàn chưa phải là điều có thể xảy ra trong tương lai gần theo các mô hình khí hậu hiện tại. Tuy vậy, điều đáng lo ngại là tốc độ tan băng đang diễn ra nhanh hơn so với những dự đoán ban đầu.
Theo các ước tính gần đây, mực nước biển hiện tại đang dâng khoảng 4 mm mỗi năm do băng tan từ Nam Cực và Greenland. Mặc dù con số này có vẻ nhỏ, nhưng nó đại diện cho một xu hướng dài hạn và bền vững. Các nhà khoa học tin rằng tốc độ này gần với kịch bản tồi tệ nhất mà Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc đưa ra. Nếu tình trạng này tiếp tục, nhiều quốc gia sẽ đối mặt với nguy cơ mất đất, xói mòn bờ biển, gia tăng bão lũ và các biến động môi trường khó lường.
Trước sự đòi hỏi ngày càng cao trong việc theo dõi và dự đoán biến đổi khí hậu, các nhà khoa học đang phát triển thế hệ bản đồ tiếp theo mang tên Bedmap3. Phiên bản mới này sẽ sử dụng dữ liệu tiên tiến hơn, chính xác hơn và đa dạng hơn, từ các cảm biến mặt đất cho đến hình ảnh vệ tinh có độ phân giải cao.
Bedmap3 không chỉ giúp tái tạo Nam Cực với độ chi tiết chưa từng có mà còn hỗ trợ tính toán các mô hình băng chảy, dự báo mực nước biển dâng và đánh giá tác động của biến đổi khí hậu trong nhiều thập kỷ tới.
Khi nhìn vào những hình ảnh của Nam Cực không còn băng, một cảm giác lạ lẫm luôn trỗi dậy. Lục địa vốn được coi là biểu tượng của giá lạnh giờ đây hiện lên như một vùng đất hoang sơ, với những dãy núi hùng vĩ và thung lũng sâu thẳm.
Cảnh tượng này nhắc nhở chúng ta rằng dưới lớp băng tĩnh lặng là một thế giới địa chất đầy biến động, một thế giới vẫn đang tiếp tục định hình tương lai của hành tinh. Những bản đồ như Bedmap2 hay Bedmap3 chính là chìa khóa giúp chúng ta hiểu rõ hơn về mối liên hệ giữa quá khứ, hiện tại và tương lai của Trái Đất.
