Nghịch lý năng suất trong kỷ nguyên số: Khi trí tuệ nhân tạo không bao giờ mệt mỏi, con người lại gánh chịu sức ép khủng khiếp từ cuộc đua không ngừng nghỉ.

Dù AI được kỳ vọng sẽ giải phóng sức lao động, thực tế lại đẩy nhiều kỹ sư phần mềm vào vòng xoáy kiệt quệ, không lối thoát.

Trong thời đại công nghệ phát triển mạnh mẽ, một sự thật đáng lo ngại đang diễn ra trong cộng đồng lập trình viên: công cụ mạnh mẽ nhất của họ - trí tuệ nhân tạo (AI) - đang trở thành cỗ máy hút cạn sức lực.

Siddhant Khare, một kỹ sư phần mềm, đã chia sẻ câu chuyện của mình như một cảnh báo về cái giá phải trả khi năng suất được đẩy lên quá cao. Anh cho biết, mặc dù AI giúp công việc trở nên hiệu quả hơn, nhưng nó cũng khiến công việc trở nên nặng nề và mệt mỏi hơn bao giờ hết.

Từ kỹ sư sáng tạo đến “người đóng dấu” trên dây chuyền sản xuất.

Trong cuộc trò chuyện với Business Insider, Khare ví von sự thay đổi trong công việc của mình như một sự chuyển biến rõ rệt. Trước đây, anh là một kỹ sư, người dành thời gian để suy nghĩ và xây dựng. Giờ đây, anh chỉ còn là một “người kiểm duyệt” công việc.

Anh mô tả công việc hiện tại như một giám khảo ngồi trong dây chuyền sản xuất không bao giờ dừng lại, nơi nhiệm vụ duy nhất là liên tục đóng dấu phê duyệt cho các đoạn mã được AI tạo ra.

Khare chỉ ra một nghịch lý căn bản của năng suất: AI giúp giảm thiểu chi phí và thời gian tạo mã, nhưng lại đẩy chi phí phối hợp, rà soát và ra quyết định lên cao hơn bao giờ hết. Gánh nặng này hoàn toàn rơi vào con người.

Trong một bài viết trên blog cá nhân mang tên "Sự mệt mỏi do AI là có thật", Khare thừa nhận rằng dù anh đã xuất xưởng một lượng mã kỷ lục trong quý vừa qua, nhưng đổi lại là cảm giác kiệt sức chưa từng thấy trong sự nghiệp.

Vòng xoáy của kỳ vọng và gánh nặng nhận thức.

Những trải nghiệm của Khare không phải là duy nhất. Một nghiên cứu gần đây trên Harvard Business Review theo dõi 200 nhân viên công nghệ tại Mỹ và đưa ra kết luận tương tự: AI đang gia tăng cường độ công việc thay vì làm giảm nhẹ. Nó tạo ra một vòng xoáy nguy hiểm. Khi AI giúp công việc hoàn thành nhanh hơn, kỳ vọng về tốc độ lại ngày càng cao.

Điều này khiến nhân viên phải phụ thuộc nhiều hơn vào AI, dẫn đến việc họ nhận thêm công việc vượt quá khả năng xử lý, tạo ra hiện tượng "leo thang khối lượng công việc".

Một vấn đề nghiêm trọng khác là chi phí chuyển đổi ngữ cảnh (context-switching). Trước khi có AI, một kỹ sư có thể dành cả ngày để tập trung sâu vào một vấn đề duy nhất.

Ngày nay, nhờ sự trợ giúp của AI, các kỹ sư có thể phải giải quyết tới sáu vấn đề khác nhau trong cùng một ngày. "Mỗi vấn đề chỉ mất một giờ với AI," Khare viết, "nhưng việc chuyển đổi ngữ cảnh giữa sáu vấn đề lại tốn rất nhiều sức lực đối với bộ não con người. AI không biết mệt mỏi khi chuyển từ vấn đề này sang vấn đề khác, còn tôi thì có."

Sự thu hẹp của kỹ năng tư duy.

Không chỉ gây mệt mỏi, sự phụ thuộc vào AI còn được ví như việc sử dụng GPS khi chỉ đường. Khare so sánh rằng trước khi có GPS, con người phải tự tạo bản đồ tư duy và nắm rõ lộ trình.

Tuy nhiên, sau nhiều năm phụ thuộc vào chỉ dẫn tự động, kỹ năng định hướng tự nhiên dần bị mai một. Tương tự, việc lạm dụng AI có thể khiến khả năng tư duy logic và kỹ năng lập trình của các kỹ sư dần bị thoái hóa theo thời gian.

Dù vậy, Khare không kêu gọi từ bỏ AI. Anh tin rằng vấn đề nằm ở cách thức sử dụng và quản lý. Trách nhiệm không chỉ thuộc về người dùng trong việc kiểm soát thói quen, mà còn là trách nhiệm của các công ty phát triển AI. "Cần phải có những rào cản an toàn cho con người, để họ không tự hủy hoại chính mình," anh nhấn mạnh.

Khi AI ngày càng xâm nhập vào mọi khía cạnh công việc, câu chuyện của Khare là một lời nhắc nhở quan trọng: công nghệ được tạo ra để phục vụ con người, không phải để biến con người thành những bánh răng mệt mỏi trong một cỗ máy năng suất không có điểm dừng.