Người mắc ung thư có nên nhịn ăn để ‘đói’ tế bào ung thư?

TPO - Dinh dưỡng có ảnh hưởng như thế nào đến bệnh nhân ung thư trong quá trình hóa trị, xạ trị? Để tìm hiểu thêm về vấn đề này, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với TS.BS. Trương Hồng Sơn, Viện trưởng Viện Y học ứng dụng Việt Nam, chuyên gia hàng đầu về dinh dưỡng và sức khỏe.

Thưa TS.BS. Trương Hồng Sơn, hiện tại vẫn có quan điểm cho rằng bệnh nhân ung thư nên tránh ăn những thực phẩm giàu dinh dưỡng để ‘đói’ tế bào ung thư, từ đó hạn chế sự phát triển của chúng. Bác sĩ có thể chia sẻ quan điểm về vấn đề này?

Cơ thể khỏe mạnh giúp xây dựng hệ miễn dịch mạnh mẽ, có khả năng nhận diện và tiêu diệt các tác nhân gây bệnh, bao gồm cả tế bào ung thư.

Tế bào ung thư cũng cần dinh dưỡng để tồn tại và phát triển, và chúng sẽ lấy dưỡng chất từ cơ thể người bệnh. Sự phát triển của khối u làm tăng quá trình trao đổi chất, từ đó tăng nhu cầu năng lượng của cơ thể.

Nếu bệnh nhân ung thư không cung cấp đủ năng lượng cho cơ thể, họ sẽ suy kiệt, giảm cân, không đủ sức để chống lại bệnh và cũng không thể đáp ứng hiệu quả với các phương pháp điều trị như phẫu thuật, xạ trị hay hóa trị.

Việc kiêng khem quá mức, đặc biệt là loại bỏ các nguồn protein chất lượng cao như thịt và cá, có thể dẫn đến tình trạng dinh dưỡng suy giảm, thể lực yếu đi, hệ miễn dịch suy yếu, dễ bị nhiễm trùng và lâu liền vết thương, từ đó ảnh hưởng xấu đến hiệu quả điều trị.

Khoảng 40% bệnh nhân ung thư gặp phải tình trạng suy dinh dưỡng protein năng lượng, và một số nhóm nguy cơ cao hơn, ví dụ như bệnh nhân ung thư đầu cổ, có đến 80% trường hợp bị suy dinh dưỡng ở các mức độ khác nhau.

Do đó, việc kiêng thịt cá hoặc cố gắng ‘đói’ tế bào ung thư không có cơ sở khoa học. Cung cấp dinh dưỡng đầy đủ là yếu tố cơ bản để hỗ trợ quá trình điều trị.

Bác sĩ có thể giải thích rõ hơn về vai trò của chế độ ăn uống đối với bệnh nhân ung thư đang điều trị hóa trị và xạ trị không?

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với bệnh nhân ung thư, đặc biệt trong quá trình điều trị hóa trị và xạ trị. Những phương pháp điều trị này thường gây ra nhiều tác dụng phụ như mệt mỏi, giảm khả năng tiêu hóa, buồn nôn, nôn, viêm loét miệng... Vì vậy, chế độ ăn uống hợp lý sẽ giúp bệnh nhân phục hồi sức khỏe, giảm tác dụng phụ của thuốc, bảo vệ sức khỏe toàn diện và duy trì năng lượng để cơ thể có thể chống lại bệnh tật.

Vậy trong quá trình điều trị ung thư, bệnh nhân nên ăn gì để hỗ trợ cơ thể tốt nhất?

Trong quá trình điều trị ung thư, cơ thể cần được cung cấp đầy đủ các dưỡng chất để duy trì sức khỏe và hỗ trợ quá trình điều trị hiệu quả hơn. Các nhóm thực phẩm sau đây là rất cần thiết:

Chất đạm (protein) đóng vai trò quan trọng trong việc giúp cơ thể phục hồi, tái tạo tế bào và duy trì sức khỏe của cơ bắp cũng như hệ miễn dịch. Các nguồn đạm phong phú bao gồm thịt gà, cá, trứng, sữa ít béo và ngũ cốc nguyên hạt. Một chế độ ăn giàu protein sẽ giúp ngăn ngừa suy dinh dưỡng, nhất là trong quá trình điều trị.

Vitamin A, C, D và các khoáng chất như kẽm, sắt, canxi có tác dụng quan trọng trong việc duy trì hệ miễn dịch và tái tạo tế bào. Người bệnh nên tăng cường ăn rau xanh, trái cây tươi như táo, dưa leo, cà rốt, bí đỏ… để nâng cao sức đề kháng và chống lại viêm nhiễm.

Chất béo lành mạnh từ thực vật như dầu olive, dầu hạt cải, quả bơ và các loại hạt như hạnh nhân, hạt chia rất cần thiết cho cơ thể. Những chất béo này cung cấp năng lượng và giúp tăng cường chức năng miễn dịch, bảo vệ cơ thể khỏi bệnh tật.

Uống đủ nước mỗi ngày rất quan trọng để duy trì chức năng thận và giảm thiểu tác dụng phụ của hóa trị và xạ trị. Người bệnh cần uống khoảng 2-2,5 lít nước mỗi ngày và có thể bổ sung thêm nước ép trái cây hoặc nước canh để hỗ trợ việc hấp thu nước.

Bệnh nhân ung thư cần tránh những thực phẩm nào trong quá trình điều trị?

Trong quá trình điều trị ung thư, bệnh nhân cần kiêng hoặc hạn chế một số thực phẩm vì chúng có thể làm tăng tác dụng phụ của hóa trị và xạ trị, đồng thời ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể của cơ thể.

Thực phẩm chứa nhiều đường tinh luyện và các món ngọt có thể làm tăng mức đường huyết và giảm sức mạnh của hệ miễn dịch. Vì vậy, bệnh nhân nên hạn chế ăn các loại bánh kẹo, nước ngọt và đồ ngọt chế biến sẵn.

Các thực phẩm chế biến sẵn và chứa nhiều gia vị cay, mặn có thể làm trầm trọng thêm tình trạng viêm loét miệng, buồn nôn và khó tiêu. Do đó, bệnh nhân cần tránh những thực phẩm này để bảo vệ dạ dày và niêm mạc miệng.

Thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa và trans fat như đồ chiên, rán, thức ăn nhanh không chỉ gây hại cho sức khỏe mà còn làm giảm hiệu quả điều trị và tăng nguy cơ mắc các bệnh khác.

Trong quá trình điều trị, hệ miễn dịch của bệnh nhân ung thư có thể suy yếu. Do đó, cần tránh các thực phẩm dễ nhiễm khuẩn như hải sản sống, thịt chưa chín kỹ và rau sống không rửa sạch để bảo vệ cơ thể khỏi nhiễm trùng.

Rượu và thuốc lá là những yếu tố gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe, có thể làm giảm hiệu quả điều trị ung thư và gia tăng nguy cơ mắc các bệnh lý khác. Vì vậy, bệnh nhân nên kiêng hoàn toàn rượu và thuốc lá trong suốt quá trình điều trị.

Bác sĩ có những lời khuyên nào giúp bệnh nhân ung thư duy trì chế độ ăn uống lành mạnh?

Để duy trì một chế độ ăn uống lành mạnh trong quá trình điều trị ung thư, bệnh nhân cần hiểu rằng mục tiêu dinh dưỡng là ngăn ngừa hoặc cải thiện tình trạng sụt cân, suy dinh dưỡng, giảm thiểu tác dụng phụ của hóa trị, xạ trị và phẫu thuật, thúc đẩy lành vết thương, phòng ngừa tái phát ung thư, và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Để giải quyết các vấn đề như gầy sút, mệt mỏi, chán ăn, đầy bụng khó tiêu, nôn mửa và buồn nôn ở bệnh nhân ung thư, cần áp dụng các nguyên tắc dinh dưỡng phù hợp để hỗ trợ cơ thể trong quá trình điều trị.

- Chia bữa ăn thành nhiều bữa nhỏ, mỗi bữa nên cung cấp năng lượng cao. Cải thiện giá trị dinh dưỡng của bữa ăn bằng cách bổ sung sữa bột, phô mai vào các món như cháo hoặc súp.

- Tăng cường tiêu thụ các thực phẩm giàu protein và nguồn protein chất lượng cao như đậu, thịt gà, cá, thịt đỏ, sữa chua và trứng. Các thực phẩm này nên được ăn ngay đầu bữa ăn khi vị giác còn tốt.

- Sử dụng các thực phẩm được bổ sung vi chất và dinh dưỡng như sữa để cải thiện chất lượng bữa ăn và bổ sung những dưỡng chất cần thiết.

- Tăng cường omega-3 từ các loại cá béo như cá basa, cá hồi, cá thu và cá ngừ để hỗ trợ quá trình hồi phục và cung cấp chất béo lành mạnh cho cơ thể.

- Nếu cảm thấy buồn nôn vào buổi sáng, hãy thử ăn một ít bánh mì trước khi đi ngủ hoặc trong suốt cả ngày để giúp giảm cảm giác khó chịu.

- Nên ăn và uống thức ăn ở nhiệt độ phòng, tránh thức ăn quá nóng hoặc quá lạnh để không gây kích ứng dạ dày và giúp quá trình tiêu hóa dễ dàng hơn.

- Thực phẩm nên được chế biến mềm và nhừ để dễ tiêu hóa, giúp cơ thể hấp thụ tốt hơn.

- Có thể ăn những món chua hoặc ngọt như cam để kích thích tuyến nước bọt hoạt động mạnh hơn. Tuy nhiên, nếu bị viêm miệng thì nên thay bằng việc nhai kẹo cao su.

- Đảm bảo uống đủ lượng nước cần thiết để cơ thể luôn được cấp ẩm và duy trì các chức năng sống.

- Ăn chậm và nhai kỹ từng miếng thức ăn, ngay cả khi thức ăn đã được nấu mềm, để dễ dàng tiêu hóa hơn.

- Tuyệt đối không uống rượu, bia và các loại đồ uống có cồn vì chúng có thể gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.

- Tránh sử dụng gia vị quá mạnh như cay, chua hoặc mặn, vì chúng có thể làm kích ứng dạ dày và khoang miệng.