Buzz
Từ những đám cháy thiêu hủy di sản thiên nhiên, những cơn động đất kinh hoàng, đến sự hỗn loạn trong các quyết sách về y tế và khí hậu, thế giới khoa học trong năm qua đã trải qua nhiều biến động và nghịch lý.
Chúng ta đã chứng kiến một năm mà ranh giới giữa tham vọng và ảo vọng trở nên mờ nhạt hơn bao giờ hết. Khi một công ty khởi nghiệp với giá trị hàng tỷ đô la hứa hẹn sẽ mang lại sự sống cho các loài cổ đại, thì ở một nơi khác, trẻ em đang chơi đùa trên những bãi cát ô nhiễm chứa chất độc gây ung thư. Năm 2025 là một năm của những đối nghịch: hy vọng và thất vọng, xây dựng và phá hủy, tiến bộ và thụt lùi.
Giấc mơ "Công viên kỷ Jura" và sự hoài nghi từ giới học thuật
Có lẽ câu chuyện thu hút nhiều sự chú ý nhất năm qua thuộc về Colossal Biosciences, một công ty khởi nghiệp Mỹ với giá trị lên tới 10 tỷ USD và tham vọng "hồi sinh các loài đã tuyệt chủng". Chiến dịch truyền thông hoành tráng của họ, với sự tham gia của các ngôi sao Hollywood và hình ảnh những con sói dire cổ đại được "tái sinh", đã làm say mê công chúng. Tuy nhiên, các nhà khoa học tại Aotearoa (New Zealand) lại tỏ ra hết sức thận trọng.
Khi Colossal tuyên bố sẽ hồi sinh loài đà điểu Moa khổng lồ, một biểu tượng đã tuyệt chủng của New Zealand, sự hoài nghi trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Các chuyên gia chỉ ra rằng những gì công ty này tạo ra thực chất chỉ là động vật biến đổi gen hoặc giống lai, chứ không phải là sự phục sinh thực sự. "Nếu điều gì đó quá tuyệt vời để là sự thật, thì nó thường không phải là sự thật", một chuyên gia nhận định.
Mặc dù công nghệ này có thể hỗ trợ bảo tồn những loài nguy cấp như sói đỏ, nhưng việc áp dụng nó để hồi sinh các loài chim cổ đại của New Zealand, những loài đã tách biệt trong quá trình tiến hóa hàng chục triệu năm trước, là một thách thức gần như không thể thực hiện.
Sự thay đổi trong các chính sách khí hậu: Tiến một bước, lùi hai bước
Năm 2025 chứng kiến một bước lùi đáng lo ngại trong cam kết bảo vệ môi trường, đặc biệt tại New Zealand. Một loạt các quyết định chính sách đã được đưa ra nhằm nới lỏng các biện pháp kiểm soát khí thải, dẫn đến làn sóng phản đối mạnh mẽ từ giới khoa học.
Từ tháng 1 đến tháng 11, một kịch bản đảo chiều đã diễn ra liên tục: các mục tiêu giảm thải vào năm 2035 bị giảm bớt, và dự án lưu trữ carbon đầy hứa hẹn đã bị hủy bỏ. Đỉnh điểm là việc Chương trình Mua bán Khí thải (ETS) bị tách khỏi cam kết Hiệp định Paris và Ủy ban Khí hậu bị tước quyền tư vấn. Những động thái này diễn ra trong bối cảnh các chuyên gia tại Christchurch đang kêu gọi hành động khẩn cấp để đối phó với bão lũ và mực nước biển dâng, tạo ra một nghịch lý đau lòng giữa chính sách và thực tế.
Biến đổi khí hậu không chờ đợi các chính sách. Vụ cháy rừng thảm khốc tại Công viên Quốc gia Tongariro, thiêu rụi 3.000 ha đất bảo tồn, là minh chứng rõ ràng nhất. Những loài thực vật cực kỳ hiếm, như loại cải xoong chỉ mọc ở hai địa điểm duy nhất trên núi Ruapehu, đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Các nhà sinh thái học cảnh báo về một "bẫy lửa cỏ dại", nơi hệ sinh thái bị mắc kẹt trong vòng xoáy của cháy rừng và sự tái sinh của các loài thực vật dễ cháy.
An toàn và Thảm họa: Từ nhân tai đến thiên tai
Năm 2025, an toàn con người đối mặt với nhiều mối đe dọa. Trên phương diện xã hội, trào lưu thể thao "giác đấu" Run It Straight lan tràn trên mạng xã hội như một dịch bệnh. Với những va chạm trực diện mang lực tác động mạnh gấp 5 lần cú đấm của một võ sĩ quyền anh, trò chơi này đã dẫn đến cái chết của một thiếu niên New Zealand và nhiều trường hợp chấn thương não, nhưng vẫn tiếp tục lan rộng sang Mỹ.
Về mặt tiêu dùng, vụ bê bối phát hiện amiăng trong cát chơi trẻ em nhập khẩu đã khiến các bậc phụ huynh bàng hoàng. Mặc dù loại amiăng này ít nguy hiểm hơn, nhưng việc chất cấm ung thư có thể lọt qua các khâu kiểm duyệt và đến tay trẻ em đã chỉ ra những lỗ hổng nghiêm trọng trong quản lý nhập khẩu.
Về mặt tự nhiên, "Mẹ Trái Đất" cũng đã lên tiếng với trận động đất mạnh 8.8 độ Richter tại Kamchatka - cường độ lớn nhất trong suốt một thập kỷ qua. Dù hệ thống cảnh báo sóng thần tích hợp AI mới của NASA đã được kích hoạt, nhưng sự cố kỹ thuật trong việc gửi thông báo cảnh báo tại New Zealand cho thấy công nghệ vẫn cần cải tiến để có thể thực sự bảo vệ con người khỏi thảm họa.
Vũ trụ và Nghiên cứu: Ánh sáng và Bóng tối
Bức tranh khoa học năm 2025 không chỉ toàn màu xám. Mặc dù vệ tinh MethaneSAT trị giá 32 triệu đô la của New Zealand đã mất liên lạc do bão mặt trời, nhưng dữ liệu mà nó đã thu thập vẫn là một kho tàng quý giá. Ngược lại, kính thiên văn Vera C. Rubin tại Chile với camera lớn nhất thế giới đã đi vào hoạt động, mở ra một kỷ nguyên mới cho thiên văn học phương Nam, hứa hẹn giúp nhân loại hiểu sâu hơn về sự giãn nở của vũ trụ.
Trong nước, New Zealand cũng đã tiến hành cuộc cải tổ khoa học lớn nhất trong 30 năm, thay thế các Viện Nghiên cứu Crown bằng các Tổ chức Nghiên cứu Công mới. Mặc dù đối mặt với chỉ trích về ngân sách bị cắt giảm, đây vẫn là một nỗ lực nhằm tái cấu trúc nền tảng nghiên cứu quốc gia để đối phó với những thách thức trong tương lai.
Nhìn lại năm 2025, chúng ta thấy một bức tranh khoa học đa chiều. Đó là nơi trí tuệ con người vươn tới những vì sao và tham vọng hồi sinh quá khứ, nhưng cũng là nơi chúng ta vấp ngã trước những định kiến, lợi ích nhóm và sự chủ quan trước thiên nhiên. Những câu chuyện trong năm nay sẽ là bài học quý giá cho con đường phía trước.
