Buzz
Mặc dù ba mẫu hóa thạch này không phải là yếu tố chính trong chuyến bay vũ trụ, nhưng sự hiện diện của chúng trên tàu New Shepard mang một thông điệp sâu sắc về sự kết nối giữa quá khứ và không gian.
56 triệu năm trước, Trái Đất trải qua một giai đoạn hỗn loạn: cực đại nhiệt Paleocene-Eocene (PETM). Trong khoảng thời gian 200.000 năm, lượng carbon khổng lồ được thải ra, khiến nhiệt độ toàn cầu tăng cao, độ axit đại dương tăng mạnh, và các loài động vật trên cạn phải thích nghi bằng cách thu nhỏ kích thước. Một số loài giảm kích thước lên đến 30% so với trước đây, theo quy tắc hình vuông-khối lập phương (Square-cube law), giúp chúng thoát nhiệt hiệu quả hơn trong môi trường nóng lên nhanh chóng.
Trong số các loài động vật thu nhỏ này, có một loài ngựa sớm nhất được biết đến – Sifrhippus sandrae. Loài này chỉ nặng khoảng 5,4 kg, nhưng trong thời kỳ PETM, trọng lượng của nó giảm xuống chỉ còn 3,9 kg. Hóa thạch xương hàm của loài này, một bằng chứng quý giá về sự tiến hóa trong điều kiện khắc nghiệt, hiện đang được bảo tồn tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Florida. Tuy nhiên, vào tháng 8 năm 2024, thay vì yên lặng trong bảo tàng, mẫu hóa thạch này đã thực hiện một chuyến bay kỳ diệu lên vũ trụ trên tàu New Shepard của Blue Origin.
Hành khách hóa thạch đặc biệt
Nhà cổ sinh vật học Jon Bloch và nhà nghiên cứu Roger Portell đã chọn lọc cẩn thận ba mẫu hóa thạch nhỏ nhưng mang ý nghĩa lịch sử quan trọng để tham gia chuyến du hành không gian cùng nhà di truyền học Rob Ferl. "Các mẫu hóa thạch cần phải có kích thước nhỏ gọn để dễ dàng thực hiện chuyến đi", Bloch giải thích. Nhưng ông cũng muốn những mẫu vật này kể lại một câu chuyện về một giai đoạn quan trọng trong lịch sử Trái Đất – thời kỳ PETM.
Ngoài hóa thạch của ngựa Sifrhippus sandrae, còn có hai mẫu hóa thạch khác được lựa chọn để tham gia chuyến bay. Đầu tiên là hóa thạch của Teilhardina, tổ tiên từ lâu của các loài linh trưởng hiện đại. Loài linh trưởng nhỏ bé này có kích thước chỉ tương đương với một con tarsier ngày nay, hoàn toàn có thể nằm vừa trong lòng bàn tay của con người. Với vai trò quan trọng trong lịch sử tiến hóa, hóa thạch Teilhardina đã trở thành một ứng cử viên lý tưởng cho chuyến du hành vũ trụ này.
Teilhardina là một chi linh trưởng Omomyid đã tuyệt chủng, sống ở các khu vực thuộc châu Á, Bắc Mỹ và châu Âu trong giai đoạn Eocen sớm, cách đây khoảng 56-47 triệu năm. George Gaylord Simpson, nhà cổ sinh vật học nổi tiếng, đã đặt tên cho chi này để tôn vinh Teilhard de Chardin, nhà cổ sinh vật học, tu sĩ Dòng Tên và triết gia người Pháp.
Mẫu hóa thạch thứ ba lại đến từ một loài hoàn toàn khác – một vỏ ốc Moon snails có niên đại lên tới 2,9 triệu năm. Loài ốc này không chỉ gây ấn tượng với hình dạng đặc biệt mà còn bởi khả năng săn mồi tuyệt vời. Khi tìm con mồi, nó có thể mở rộng "bàn chân" của mình lên gấp bốn lần kích thước bình thường, sử dụng lưỡi phủ đầy răng sắc nhọn để tấn công những con nghêu. Portell, người lựa chọn mẫu vật này, cho rằng nó đại diện cho sự đa dạng sinh học phong phú của Trái Đất qua các thời kỳ khác nhau.
Moon snails là loài săn mồi, được trang bị một chiếc lưỡi có gai sắc bén, gọi là radula.
Khoa học và triết lý của một chuyến bay
Dù ba mẫu hóa thạch này không phải là trọng tâm của nhiệm vụ, nhưng sự hiện diện của chúng trên tàu New Shepard lại mang một ý nghĩa sâu sắc. Nhà di truyền học Rob Ferl thực hiện chuyến bay với mục đích nghiên cứu ảnh hưởng của gia tốc và môi trường không trọng lực đối với thực vật – một nghiên cứu được NASA tài trợ. Tuy nhiên, ba mẫu hóa thạch này đi cùng ông như một lời nhắc nhở về hành trình tiến hóa của sự sống trên Trái Đất.
Từ những sinh vật nhỏ bé tồn tại trong thời kỳ PETM, chịu tác động từ những biến đổi khí hậu cực đoan, đến con người hiện đại – một loài có đủ trí tuệ để thoát khỏi lực hấp dẫn và khám phá không gian. Những hóa thạch này không chỉ phản ánh sự tiến hóa mà còn gửi gắm một thông điệp lớn: Lịch sử Trái Đất có thể lặp lại. Nếu như PETM từng chứng kiến sự thay đổi khí hậu nghiêm trọng, thì hôm nay, hành tinh của chúng ta cũng đang đối mặt với một tình huống tương tự khi lượng carbon khổng lồ đang được giải phóng vào khí quyển. Liệu chúng ta có thể rút ra bài học từ quá khứ để ngăn chặn một tương lai tồi tệ lặp lại?
Hóa thạch của hàm ngựa Sifrhippus sandrae và tổ tiên sớm nhất của các loài linh trưởng hiện đại được đặt cạnh giấy chứng nhận chuyến bay của chúng.
Ferl mang theo những mẫu hóa thạch không chỉ để bay vào không gian, mà còn để nhắc nhở con người về những gì đã qua. Quá khứ không bao giờ biến mất, mà nó vẫn tồn tại dưới dạng hóa thạch, và những bài học mà nó mang lại có thể là chỉ dẫn quý giá giúp chúng ta định hướng tương lai.
Một con ngựa nhỏ bé, một loài linh trưởng cổ xưa và một con ốc đặc biệt đã cùng nhau lên không gian – một bước nhảy vọt đáng nhớ cho những di tích cổ xưa của Trái Đất. Tuy nhiên, khi trở về, chúng mang theo một thông điệp: Trái Đất từng trải qua những biến động lớn, và điều đó hoàn toàn có thể xảy ra lần nữa. Chúng ta cần học cách lắng nghe quá khứ để bảo vệ tương lai.
