Buzz
Một nghiên cứu mới đây chứng minh rằng khỉ đột cái, dù sở hữu thân hình chỉ bằng 50% so với con đực, vẫn thường xuyên thể hiện ưu thế vượt trội và chiến thắng trong các cuộc tranh chấp quyền lực cũng như nguồn sống.
Trong suốt thời gian dài, xã hội loài khỉ đột núi hoang dã vẫn luôn được xem như một mô hình mẫu mực của chế độ phụ hệ, nơi những cá thể đực to lớn và mạnh mẽ nắm quyền kiểm soát tuyệt đối. Thế nhưng, một công trình nghiên cứu mang tính đột phá mới được công bố gần đây đã hoàn toàn thay đổi nhận định cũ kỹ đó.
Bất chấp sự chênh lệch rõ rệt về thể chất, những con cái vẫn liên tục giành phần thắng trong các mâu thuẫn nhằm khẳng định vị thế và chiếm hữu những nguồn lực quan trọng, chứng tỏ khả năng áp đảo đáng kinh ngạc của chúng.
Nhóm tác giả của khám phá gây chấn động này đến từ Viện Nhân chủng học Tiến hóa Max Planck (Đức) và Đại học Turku (Phần Lan), đặt một dấu hỏi lớn lên những quan niệm lâu đời về sự thống trị của giống đực trong thế giới linh trưởng. Phát hiện không chỉ hé lộ những tương tác xã hội phức tạp trong đời sống bầy đàn của khỉ đột mà còn mở ra những góc nhìn mới về nguồn gốc của các mối quan hệ giới tính ở chính con người chúng ta.
Khi kích thước không phải là tất cả
Công trình được xây dựng dựa trên kho dữ liệu đồ sộ thu thập trong suốt 25 năm, quan sát tỉ mỉ hành vi của nhiều nhóm khỉ đột khác nhau. Mặc dù khỉ đột đực sở hữu sự khác biệt về kích cỡ lớn nhất so với con cái so với các loài vượn lớn khác, kết quả nghiên cứu lại cho thấy hệ thống thứ bậc giới tính của chúng thực sự cân bằng hơn rất nhiều so với những giả định trước đó.
Tiến sĩ Nikos Smit, tác giả chính của công trình nghiên cứu, tiết lộ: "Khỉ đột cái thường có thứ hạng cao hơn khỉ đột đực". Ông cho biết thêm: "Đây là một phát hiện then chốt, làm thay đổi cách chúng ta lý giải các mối quan hệ quyền lực; nó không chỉ đơn giản xoay quanh vóc dáng và sức mạnh cơ bắp".
Thống kê thực tế cho thấy một con số đáng kinh ngạc: 88% cá thể cái sở hữu địa vị xã hội cao hơn ít nhất một con đực trưởng thành trong các bầy đàn có sự hiện diện của nhiều con đực, đặc biệt là những cá thể đực còn non trẻ hoặc đã già yếu.
Đáng chú ý hơn, trong các cuộc đối đầu với những con đực không giữ vị trí đầu đàn, khỉ đột cái giành chiến thắng trong hơn 25% số lần, một tỷ lệ đáng nể khi xét đến sự chênh lệch rất lớn về thể chất giữa hai giới.
Theo lời giải thích từ Tiến sĩ Martha Robbins, một đồng tác giả của dự án, thành công này phần lớn nhờ vào mối liên minh chiến lược giữa những con cái cấp cao và con đực đầu đàn. Bà nói: "Những con đực không phải alpha này dù to lớn và khỏe mạnh hơn con cái trưởng thành, nhưng chúng hiểu rõ rằng cần phải kìm hãm bản thân để tránh sự trừng phạt từ con đực alpha. Nếu chúng muốn được tiếp tục ở lại trong đàn, việc nhường nhịn là lựa chọn khôn ngoan nhất".
Cuộc chiến vì thức ăn và những hệ quả đối với loài người
Nghiên cứu còn bác bỏ một quan niệm khác từ lâu về hành vi của khỉ đột. Trước đây, giới khoa học vẫn tin rằng xung đột ở con cái chủ yếu xoay quanh việc tranh giành thức ăn, trong khi con đực chủ yếu cạnh tranh để giành quyền giao phối.
Tuy nhiên, dữ liệu mới chứng minh rằng cả con đực và con cái đều tham gia vào các cuộc xung đột vì nguồn thực phẩm, và phần thưởng cho người chiến thắng chính là đặc quyền được ưu tiên tiếp cận những nguồn thức ăn chất lượng cao và bổ dưỡng nhất.
Những khám phá này mang đến tầm nhìn sâu sắc mới về động lực giới trong các xã hội loài người. Giới nghiên cứu đi đến kết luận rằng sự thống trị của nam giới không phải là một "hệ quả hiển nhiên và trực tiếp của tiến hóa", mà là sản phẩm của các cấu trúc xã hội linh hoạt và hệ thống giao phối đa dạng của con người.
Luận điểm này càng được củng cố vững chắc khi quan sát loài bonobo (tinh tinh lùn), một trong những giống loài có họ hàng gần gũi nhất với chúng ta, nơi các cá thể cái nắm giữ ưu thế rõ rệt so với con đực, bất chấp sự vượt trội về kích thước của phái mạnh.
Dựa trên các bằng chứng thu thập được, giới khoa học tin rằng con người khó lòng thừa kế chế độ phụ hệ từ tổ tiên là loài linh trưởng. Xã hội khỉ đột phô bày một cấu trúc xã hội tinh vi và cân bằng hơn nhiều so với những giả định trước đây, từ đó mở ra một viễn cảnh hoàn toàn mới về sự tiến hóa trong hành vi và mối quan hệ giới tính ở các loài linh trưởng nói chung và trong chính nhân loại chúng ta nói riêng.
