Buzz
Một hành tinh tự do, không thuộc về bất kỳ sao nào, đang hấp thụ khí với tốc độ kỷ lục trong vũ trụ.
Trong trí tưởng tượng của nhiều người, các hành tinh thường là những thế giới an bình, lặng lẽ quay quanh ngôi sao của mình. Tuy nhiên, tại chòm sao Chamaeleon, cách Trái Đất khoảng 620 năm ánh sáng, các nhà thiên văn vừa chứng kiến một hiện tượng làm thay đổi hoàn toàn những hiểu biết cũ: một hành tinh trôi nổi, cô độc và khát khí, đang nuốt chửng sáu tỷ tấn khí và bụi mỗi giây, với tốc độ bồi tụ nhanh nhất từng được ghi nhận ở một vật thể có khối lượng hành tinh.
Vật thể kỳ lạ này có tên Cha 1107-7626, với khối lượng gấp từ 5 đến 10 lần Sao Mộc và đặc biệt là không quay quanh bất kỳ ngôi sao nào. Nó trôi dạt trong không gian, giống như một kẻ lang thang không mục đích, nhưng bên trong lại tiềm ẩn một cơn giận dữ vũ trụ chưa từng thấy.
"Mọi người thường hình dung hành tinh là những thế giới tĩnh lặng, nhưng phát hiện này chứng minh rằng các vật thể có khối lượng hành tinh tự do trong không gian có thể là những nơi vô cùng năng động và thú vị", nhà thiên văn Víctor Almendros-Abad thuộc Đài quan sát Palermo, tác giả chính của nghiên cứu đăng trên The Astrophysical Journal Letters, chia sẻ.
Khi hành tinh "mạo danh" ngôi sao
Qua quan sát bằng Kính viễn vọng Không gian James Webb (JWST) và Kính viễn vọng Rất Lớn của ESO (VLT), nhóm nghiên cứu đã phát hiện Cha 1107-7626 có sự thay đổi độ sáng bất thường chỉ trong một vài tháng.
Vào mùa xuân năm 2025, hành tinh này có vẻ yên bình. Nhưng khi mùa hè đến, nó đột ngột phát sáng mạnh mẽ, phát ra những dấu hiệu quang phổ của khí nóng đang hấp thụ. Trong thời gian ngắn, tốc độ "nuốt" vật chất của hành tinh tăng lên gấp tám lần, đạt mức đáng kinh ngạc: sáu tỷ tấn mỗi giây.
Cơn bùng nổ này kéo dài ít nhất hai tháng, giống như những vụ nổ EXor thường xảy ra ở các ngôi sao trẻ như EX Lupi, nơi vật chất từ đĩa khí bụi xung quanh đổ vào bề mặt sao, khiến chúng bùng cháy dữ dội.
Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên hiện tượng tương tự được ghi nhận ở một vật thể có khối lượng hành tinh, khiến Cha 1107-7626 trở thành một "ngôi sao non" trong hình hài hành tinh.
Các nhà thiên văn còn phát hiện vạch phát xạ Hα – dấu hiệu đặc trưng của khí hydro nóng. Đường phát xạ này có đỉnh kép với độ lệch đỏ nhẹ, chỉ ra rằng vật chất đang được hút vào hành tinh nhờ từ trường mạnh, một hiện tượng thường thấy ở các ngôi sao.
"Thật khó tin khi một vật thể hành tinh lại có thể hành xử giống như một ngôi sao", nhà nghiên cứu Amelia Bayo từ ESO chia sẻ. "Khám phá này buộc chúng ta phải xem lại những gì mình biết về ranh giới giữa sao và hành tinh".
Hóa học trong cơn hỗn loạn
Cơn "nuốt" dữ dội không chỉ làm hành tinh sáng lên mà còn thay đổi thành phần hóa học trong vùng khí bụi xung quanh. Dữ liệu quang phổ từ JWST tiết lộ hơi nước ở bước sóng 6,6 micron, điều chưa từng thấy ở các vật thể tương tự. Ngoài ra, các đặc trưng của hydrocarbon cũng thay đổi mạnh mẽ, cho thấy sức nóng và nhiễu loạn từ vụ nổ đã "xáo trộn" cấu trúc hóa học của môi trường xung quanh.
Theo Belinda Damian từ Đại học St Andrews, "Khám phá này làm mờ đi ranh giới giữa sao và hành tinh, cho phép chúng ta nhìn thấy trực tiếp giai đoạn đầu của sự hỗn loạn trong các hành tinh lang thang. Có thể đây chính là cách mà những 'thế giới cô độc' được sinh ra".
Những biến động tương tự đã được ghi nhận trong quá trình hình thành sao, khi nhiệt và năng lượng tụ lại làm thay đổi cấu trúc hóa học của đĩa vật chất xung quanh. Tuy nhiên, điểm khác biệt ở đây là quy mô nhỏ hơn rất nhiều - Cha 1107-7626 chỉ lớn hơn Sao Mộc vài lần, nhưng lại hành xử như một ngôi sao thu nhỏ.
Bí ẩn về nguồn gốc của 'hành tinh lang thang'
Các nhà thiên văn học đã tranh luận lâu về nguồn gốc của các hành tinh lang thang (rogue planets), những vật thể trôi dạt trong không gian mà không có ngôi sao chủ. Một số giả thuyết cho rằng chúng được sinh ra như những ngôi sao nhỏ, từ sự sụp đổ của những đám mây khí khổng lồ. Trong khi đó, một số khác lại cho rằng chúng là những hành tinh khổng lồ bị 'đá văng' khỏi hệ sao mẹ sau một va chạm hoặc sự tương tác hấp dẫn dữ dội.
"Liệu chúng có phải là những ngôi sao không trọn vẹn, hay là những hành tinh bị bỏ rơi khỏi quê hương của mình?", nhà thiên văn Aleks Scholz từ Đại học St Andrews đặt câu hỏi. Với Cha 1107-7626, dường như câu trả lời nghiêng về khả năng đầu tiên: nó được hình thành như một ngôi sao, nhưng chưa bao giờ đủ lớn để trở thành một.
Tương lai của các 'hành tinh đơn độc'
Cho đến nay, việc nghiên cứu các hành tinh lang thang vẫn vô cùng khó khăn. Chúng rất mờ nhạt, hiếm gặp và không có ánh sáng sao phản chiếu, điều này làm cho việc quan sát trở nên phức tạp. Tuy nhiên, với sự ra đời của những công cụ mới như Kính viễn vọng Cực lớn (ELT) của ESO - kính có gương chính đường kính 39 mét, các nhà thiên văn hy vọng sẽ tìm thấy nhiều vật thể tương tự Cha 1107-7626 trong tương lai gần.
Cha 1107-7626 hiện là hành tinh đầu tiên trong lịch sử được xác nhận đã trải qua một vụ nổ kiểu EXor, có nghĩa là nó không chỉ tồn tại trong bóng tối vũ trụ mà còn phun trào, nuốt chửng và phát sáng như một ngôi sao thực thụ.
Phát hiện này không chỉ mở ra một chương mới trong việc hiểu về sự hình thành hành tinh mà còn đặt ra một câu hỏi sâu sắc: đâu là ranh giới giữa hành tinh và ngôi sao? Có lẽ, trong vũ trụ vô tận, những đường phân định tưởng chừng rõ ràng ấy chỉ là những vệt mờ trong màn sương của quá trình tiến hóa thiên thể.
Và ở đâu đó trong không gian vô tận, một hành tinh cô độc vẫn đang 'nuốt' không ngừng, thách thức mọi định nghĩa của loài người về chính khái niệm 'hành tinh'.
